به گزارش ایسنا، سیزدهمین دوسالانه ملی هنر سرامیک ایران، با درون‌مایه مختصات فردی، به‌عنوان عرصه‌ای برای حضور و هم‌نشینی رویکردهای متنوع و آزاد هنری، در آستانه برگزاری است. این رویداد، از اولین دوره برگزاری خود در دهه ۶۰ بستری از تعامل میان جریان‌های هنری و تحولات اجتماعی را فراهم کرد؛ جریان‌های هنری‌ای که نمود پایداری هویت ایرانی در برابر ناپایداری شرایط هنری و توجه به سنت‌ها و نگاه مدرن بودند و در رویدادهای مختلف، به نمایش گذاشته شده و ثبت و ضبط شدند.
همان‌طور که کوروش آریش - دبیر سیزدهمین دوره دوسالانه ملی هنر سرامیک ایران - نیز با اشاره به استمرار برگزاری این رویدادها، بر حفظ هویت، فرهنگ و هنر ایرانی تأکید دارد و بر این باور است که دوسالانه‌ها می‌توانند بیانگر این موضوع باشند که هر بخش از تاریخ، طی چه شرایطی حفظ شده و به امروز رسیده است.
رویدادی برخاسته از بستر فرهنگی ایران
کوروش آریش - سرامیست و دبیر دوسالانه سیزدهم سرامیک - این دوسالانه را یکی از قدیمی‌ترین دوسالانه‌های ایران و البته در جهان می‌داند و به ایسنا، می‌گوید: این رویداد، از بستر فرهنگی ایران برخاسته و طیف مخاطبان آن گسترده است و مخاطبان عام را نیز دربر می‌گیرد. همین موضوع باعث شده که این رویداد از اقبال و توجه خاصی برخوردار باشد. دوسالانه‌های سرامیک تا دوره دهم، به‌ترتیب برگزار شد اما بین برگزاری دوسالانه دهم و یازدهم، یک وقفه ۹ساله رخ داد. دوسالانه یازدهم هم با همه‌گیری کرونا مواجه بود. پس از آن دوسالانه دوازدهم سال ۱۴۰۴ برگزار شد و امروز، در آستانه برگزاری دوسالانه سیزدهم هستیم. با این پیشینه برگزاری، به نظر می‌رسد که گاهی به‌دلیل شرایط موجود در کشور و همچنین رویکردهای حاکم بر رویدادهای هنری در هر دوره، برگزاری این دوسالانه دشواری‌های خاص خود را داشته است؛ با این‌حال، همچنان تأکید بر تداوم برگزاری این رویداد وجود دارد.
حفظ اتصال و استمرار در رسانه‌ای به نام سرامیک
آریش درباره اهداف و رویکرد انجمن سرامیک و شورای سیاست‌گذاری دوسالانه، بر استمرار برگزاری تأکید دارد و توضیح می‌دهد: ما نمی‌خواهیم حلقه اتصال و استمراری که در این رسانه -سرامیک- وجود دارد، شکسته شده و تداوم خود را از دست بدهد. شاید در این شرایط، و با چالش‌هایی که به‌دلیل مسائل اقتصادی و تحریم‌ها ایجاد شده، برگزاری دوسالانه به باور بسیاری افراد، حائز اهمیت نباشد و بتواند به شرایط بهتر و باثبات‌تری موکول شود. اما اجرای این رویداد، درست در همین شرایط کنونی ضرورت پیدا می‌کند، مانند همان پشتوانه تاریخی که در مسیر رویدادهای هنری داریم: از گذشته، با تمام مشکلات و تنگناهایی که در برهه‌هایی در کشور ایجاد می‌شده، با وجود جنگ‌ها و تجاوزاتی که در طول تاریخ علیه کشور می‌شده، همواره ایران هویت فرهنگی خود را به‌عنوان یک دستاورد مهم و یک امر وحدت‌بخش حفظ کرده است.
به‌گفته این هنرمند، این امر وحدت‌بخش، از طریق فرهنگ و هنر شکل گرفته است؛ از گنجینه ادبی‌ای که داریم تا پشتکار هنرمندان که توانستند همه‌چیز، حتی مفاهیم وام‌گرفته از فرهنگ‌های دیگر را ایرانیزه کرده و به کار خود وارد کنند. با این توضیحات، درمی‌یابیم که از دلایل برگزاری دوسالانه سیزدهم سرامیک، این است که چنین استمراری از بین نرود و در واقع، تکلیف ما این است که بگوییم هویت و هنر ایرانی، امروز با تمام مشکلات موجود و تحریم‌ها و محدودیت‌های بین‌المللی، حتی زیر سایه جنگ و بمباران، هنوز زنده است. هرچند در دوره‌هایی به تعویق افتاده اما همچنان بر اجرای آن تأکید داریم.
انتخاب درون‌مایه «مختصات فردی» با هدف محوربخشی به آثار دوسالانه
تاریخ تعیین‌شده برای برگزاری این دوسالانه، ابتدا خرداد ۱۴۰۵ بود، اما به‌دلیل شرایط موجود در کشور ناشی از جنگ تحمیلی، اجرای این رویداد به تعویق افتاد و مهلت فراخوان و ارسال آثار، تا آذر ۱۴۰۵ تمدید شد. ساختار و درون‌مایه برگزاری آن اما بدون تغییر باقی ماند. سیزدهمین دوسالانه ملی سرامیک ایران به‌منظور محوربخشی به آثار دوسالانه، درون‌مایه «مختصات فردی» را برای این دوره در نظر گرفته است.
آریش با اشاره به اینکه دوسالانه‌ها در هر دوره، با توجه به نیازمندی‌هایی که در بطن جامعه رؤیت و احساس می‌شود، مسئله و بیان خاص خود را دارند، توضیح می‌دهد: هر دوسالانه، زاویه دید مشخصی با توجه به زمان و شرایط موجود دارد. بنابراین، انتخاب درون‌مایه هر دوسالانه، از همین رویکرد ناشی می‌شود. در اینجا، توضیح این نکته ضروری است که درون‌مایه، به‌هیچ‌عنوان به‌معنای موضوع دوسالانه به شمار نمی‌رود. یعنی وقتی برای این رویداد، یک درون‌مایه به‌عنوان «مختصات فردی» در نظر گرفته می‌شود، قرار نیست این درون‌مایه به موضوع خلق اثر مربوط باشد و هنرمندان بخواهند بر اساس این فراخوان، آثار خود را ارسال کنند.
او ادامه می‌دهد: درون‌مایه می‌گوید که در هر دوسالانه، چه مؤلفه‌ای از آثار پررنگ‌تر خواهد بود و خوانش آثار دریافتی، با چه رویکردی انجام می‌شود. چراکه هدف دوسالانه‌ها هم این است که تمام رویکردها و جریان‌های هنری که در جامعه وجود دارد را پوشش دهد، یعنی یک نگاه جامع به تمام رویکردها اعم از ساختارمحور، تکنیک‌محور، کانسپچوال(مفهومی) و... داشته باشد. بنابراین ضرورت دارد یک مؤلفه برای یکدست‌شدن خوانش و عاملی برای انسجام آثار دریافتی در نظر گرفته شود.
تحولات جریان‌ساز در مسیر هنر
دبیر دوسالانه سیزدهم سرامیک، با تأکید بر اهمیت مسیر طی‌شده هنرمند برای رسیدن به نگاه شخصی و شکل‌گرفتن گفتمان، توضیح می‌دهد: در دو دهه اخیر، سرامیک ایران تحولات بسیاری داشته و با جریان‌های مختلفی شکل گرفته و نمایشگاه‌های متعددی از طرف انجمن برگزار شده است. همچنین نمایشگاه‌های بسیاری به‌صورت فردی و گروهی برگزار شده و هر کدام از این هنرمندان، رویکردهای خاص خودشان را داشتند و توانستند در میان این نمایشگاه‌ها، گفت‌وگوهای انتقادی بین مخاطب، منتقد و هنرمند شکل داده و دستاوردها و ضعف‌های نمایشگاه، بررسی شده است.
آریش ادامه می‌دهد: تمام این موارد، یک گفتمان شکل داده که می‌توان مجموع آن‌ها را تحلیل کرد. در واقع در این دو دهه، هنرمندان سرامیک، مسیرهای مختلفی را به آزمون گذاشته و نتایج آن را مشاهده کرده‌اند و درنهایت، به یک بلوغ و پختگی دست یافته‌اند. بنابراین ما امروز، با توجه به استمرار برگزاری رویدادهای مرتبط با سرامیک، یک ذخیره از اندوخته‌های هنری داریم و در جایگاهی قرار گرفته‌ایم که هنرمندان، آشنایی کاملی با رویکردهای معاصر در جهان دارند.
«مختصات فردی» در تقابل با شتاب‌زدگی دنیای مجازی
فضای مجازی امروز بخش جدایی‌ناپذیر از زندگی شده و جهانی شکل داده است که اگر خود را به قوانین آن بسپاریم، شاید جهان‌بینی و باورمان، دستخوش تغییراتی شود که ما را، از آنچه هستیم و می‌خواهیم باشم، جدا کند. گستره فضای مجازی، از مواردی است که آریش هم در بیان دلایل انتخاب درون‌مایه دوسالانه سرامیک به آن اشاره می‌کند و می‌گوید: مزیت این فضا، در دسترس قراردادن اطلاعات در زمان اندک است اما از طرف دیگر، آسیب‌زاست؛ چرا که یک مفهوم رواج‌یافته را به هنرمند و مخاطب القا می‌کند. چنین رویدادهایی که استمرار و زمان در شکل‌گیری آن نقش دارد، به‌نوعی یک تقابل در مقابل شتاب‌زدگی فضای مجازی ایجاد می‌کند.
با این رویکرد، سیاست‌گذاران برای اینکه بتوانند در این سیطره فضای مجازی، به نمود مسئله و حل آن بپردازند، چنین درون‌مایه‌ای به نام «مختصات فردی» انتخاب کرده‌اند و با این انتخاب می‌گویند که هنرمند سرامیست، از طرفی با اندوخته‌ای که از جریان‌ها و نقدهای مختلف به دست آورده، همراه است. از طرف دیگر نیز با این خطر مواجه است که برای خلق اثرش، در مسیر مد و تبلیغ روز قرار بگیرد. در این رویکرد، یکی از مؤلفه‌های خوانش اثر، مختصات فردی هنرمندی است که اثر را خلق کرده است. یعنی آیا اثر، طی یک استمرار و تفکر خلق شده و جهان‌بینی و بینش خاصی را به نمایش می‌گذارد و فنون و تجربیات مشخصی به کار گرفته یا اثر خلق‌شده، نتیجه تصمیم و اجرای یک‌شبه است؛ بنابراین، هر هنرمند حاضر باید در استمرار کارهای قبلی و با پیشینه تفکری که داشته، بتواند دستاوردهایی که طی دو سال - در مدت میان برگزاری دوسالانه‌ها - به دست آورده، به اشتراک گذاشته و به یک گفتمان مشخص برسد. همان‌طور که آریش می‌گوید: ما می‌خواهیم «مختصات فردی» اصالت را به وجود هنرمند بدهیم، نه به اثری که خلق کرده است. در این رویداد، کار هنری صرفاً یک شیء قرارگرفته روی یک استند و یک ابژه نیست؛ بلکه اثر هنری، به‌عنوان یک امر زمانمند و نمود یک تجربه زیسته، استمرار، جهان‌بینی، آزادگی فکر و ایده به شمار می‌رود که در طول زمان شکل گرفته است. تأکید این دوسالانه، بر مسیر است؛ مسیری که باید برای خود هنرمند باشد. در واقع ابژه روی استند، قرار است بازتابی از دستگاه معرفت‌شناسی و هستی‌شناسی هنرمند باشد. در بیان اهداف این دوسالانه، باید به حضور تمامی هنرمندان، با هر رویکردی اشاره کرد. مورد بعدی اینکه موضوع خاصی در ارائه اثر در این رویداد مطرح نیست. از طرفی، مستندنگاری یکی از برنامه‌های این دوسالانه است؛ اقدامی که بیشتر برای آیندگان و با هدف تحلیل آنچه که امروز شکل گرفته، انجام می‌شود. با این دیدگاه که نشان دهد در این برهه و زمان، سرامیک ایران چه نمایندگانی و با چه رویکرد و نگاهی داشته و در واقع در هر دوره‌ای، چه چارچوب فکری و فرهنگی‌ای حاکم بوده است.
سیزدهمین دوسالانه ملی سرامیک هنری در بهمن ماه ۱۴۰۵ برگزار خواهد شد.
انتهای پیام
