جواد نخعی، امروز شنبه دوم آبان‌ماه، در نشست خبری با تشریح آخرین وضعیت پیش‌بینی‌های فصلی، شرایط دمایی، روند بارش‌ها، پدیده گردوغبار و برنامه‌های این اداره‌کل، اظهار کرد: پیش‌بینی‌های فصلی بر اساس خروجی مدل‌های مختلف هواشناسی تهیه می‌شود و اطلاعات مربوط به آن به‌صورت ماهانه مورد بررسی و به‌روزرسانی قرار می‌گیرد؛ بنابراین، این پیش‌بینی‌ها تصویری کلی از شرایط احتمالی ماه‌های آینده ارائه می‌دهند و نمی‌توان بر مبنای آن‌ها زمان دقیق وقوع بارش در یک منطقه مشخص را تعیین کرد.
وی با بیان اینکه پیش‌بینی‌های فصلی با پیش‌بینی‌های کوتاه‌مدت تفاوت دارند، افزود: در پیش‌بینی‌های کوتاه‌مدت، امکان ارائه اطلاعات دقیق‌تری درباره وضعیت جوی روزهای آینده وجود دارد و معمولاً پیش‌بینی‌های پنج تا هفت‌روزه برای بررسی شرایط جوی و برنامه‌ریزی فعالیت‌های مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرند؛ اما پیش‌بینی فصلی بیشتر برای شناخت روند کلی بارش و دما در یک بازه زمانی چندماهه کاربرد دارد.
نخعی ادامه داد: بر اساس برآوردهای فعلی، از نیمه آبان تا نیمه آذرماه، شرایط بارشی در بخش عمده‌ای از خراسان‌جنوبی می‌تواند بهتر از میانگین بلندمدت باشد و میزان بارندگی در این بازه حدود پنج تا ۲۵ میلی‌متر بیشتر از حد معمول پیش‌بینی می‌شود. البته این شرایط در همه نقاط استان یکسان نخواهد بود و مناطق مختلف ممکن است از نظر میزان و پراکنش بارش تفاوت داشته باشند.
مدیرکل هواشناسی خراسان‌جنوبی با اشاره به تفاوت‌های اقلیمی و جغرافیایی استان بیان کرد: در مناطق مختلف، عواملی مانند موقعیت جغرافیایی، شرایط توپوگرافی و فاصله از منابع رطوبتی بر میزان بارندگی تأثیر می‌گذارند؛ از این رو، نمی‌توان انتظار داشت که بارش‌های پیش‌بینی‌شده به شکل یکسان در همه شهرستان‌ها و مناطق استان توزیع شود.
وی افزود: مناطق خشک و بیابانی، از جمله بخش‌هایی از شهرستان‌های نهبندان و خوسف، ممکن است از نظر میزان بارش شرایط متفاوتی نسبت به سایر مناطق داشته باشند. به همین دلیل، برای ارزیابی وضعیت بارندگی هر منطقه باید علاوه بر پیش‌بینی‌های فصلی، خروجی پیش‌بینی‌های کوتاه‌مدت و وضعیت سامانه‌های جوی در روزهای نزدیک به وقوع بارش نیز بررسی شود.
نخعی با تأکید بر اینکه پیش‌بینی‌های فصلی به‌طور مستمر به‌روزرسانی می‌شوند، اظهار کرد: اطلاعات فعلی بر اساس مدل‌های موجود تهیه شده است و با نزدیک شدن به بازه زمانی مورد نظر، امکان بررسی دقیق‌تر شرایط و مشخص شدن جزئیات بیشتری از وضعیت جوی استان فراهم خواهد شد.
وی درباره وضعیت دمایی ماه‌های آینده نیز گفت: بر اساس برآوردهای فعلی، در بازه زمانی نیمه آبان تا نیمه آذرماه، میانگین دما می‌تواند حدود یک تا دو درجه سانتی‌گراد بالاتر از میانگین بلندمدت باشد. برای نیمه آذر تا نیمه دی‌ماه نیز افزایش حدود نیم تا یک درجه‌ای دما پیش‌بینی شده است.
مدیرکل هواشناسی خراسان‌جنوبی ادامه داد: در نیمه دی تا نیمه بهمن‌ماه، احتمال افزایش یک تا دو درجه‌ای میانگین دما نسبت به بلندمدت وجود دارد و برای نیمه بهمن تا نیمه اسفندماه نیز افزایش حدود دو تا چهار درجه‌ای برآورد شده است. این ارقام مربوط به میانگین دمای دوره‌های زمانی مورد بررسی است و به معنای افزایش یکسان دما در تمام روزها و مناطق استان نیست.
وی با اشاره به نقش الگوهای بزرگ‌مقیاس جوی در شرایط بارشی کشور و استان گفت: پدیده‌هایی مانند ال‌نینو و تغییرات شاخص دوقطبی اقیانوس هند می‌توانند بر الگوهای گردش جو و انتقال رطوبت تأثیر بگذارند. بررسی این شاخص‌ها در کنار سایر عوامل جوی، در تحلیل روند احتمالی بارش‌های فصلی اهمیت دارد؛ با این حال، نمی‌توان وقوع یا شدت بارندگی در یک منطقه را تنها بر اساس یک شاخص اقلیمی پیش‌بینی کرد.
نخعی با بیان اینکه افزایش دمای زمین و تغییرات اقلیمی نیز بر الگوهای بارش و دما اثرگذارند، افزود: در حدود یک قرن گذشته، میانگین دمای جهانی حدود یک تا یک‌ونیم درجه سانتی‌گراد افزایش یافته است. این تغییرات می‌تواند بر شدت و پراکنش برخی پدیده‌های جوی تأثیر بگذارد و شرایطی ایجاد کند که در آن، دوره‌های خشکسالی و بارش‌های شدید در مناطق مختلف با الگوهای متفاوتی رخ دهند.
وی تأکید کرد: یکی از نکات مهم در بررسی بارش‌های آینده، نحوه توزیع آن‌هاست؛ زیرا افزایش مجموع بارندگی لزوماً به معنای برخورداری همه مناطق از شرایط مناسب نیست. ممکن است بخشی از بارش‌ها در مدت کوتاهی رخ دهد و به‌جای نفوذ مناسب در خاک و کمک به تغذیه منابع آب، موجب ایجاد رواناب و خسارت شود. از این رو، علاوه بر میزان بارش، زمان وقوع، شدت و پراکنش مکانی آن نیز اهمیت دارد.
مدیرکل هواشناسی خراسان‌جنوبی درباره وضعیت بارندگی استان در سال آبی گذشته اظهار کرد: میانگین بارش ثبت‌شده در خراسان‌جنوبی در سال آبی ۱۴۰۴ تا ۱۴۰۵ حدود ۱۲۹.۵ میلی‌متر بوده است. این میزان در مقایسه با مدت مشابه سال قبل ۸۳ درصد افزایش داشته و در مقایسه با میانگین بلندمدت نیز حدود هفت درصد بیشتر بوده است.
وی با اشاره به اینکه افزایش بارش در مقایسه با سال قبل، لزوماً به معنای بهبود وضعیت بارندگی در همه مناطق نیست، افزود: بررسی آمار ایستگاه‌های هواشناسی نشان می‌دهد در برخی مناطق استان همچنان کاهش بارش نسبت به میانگین بلندمدت ثبت شده است؛ به‌طوری که میزان بارندگی در حاجی‌آباد زیرکوه حدود ۲۰ درصد، عشق‌آباد ۱۸ درصد، بشرویه ۱۳ درصد و بیرجند ۱۰ درصد کمتر از میانگین بلندمدت بوده است.
نخعی ادامه داد: در مقابل، در برخی مناطق میزان بارندگی قابل توجه بوده و ایستگاه نهبندان حدود ۱۸۴ میلی‌متر بارش را ثبت کرده است. این تفاوت‌ها نشان می‌دهد که بررسی وضعیت بارش استان باید بر اساس اطلاعات هر ایستگاه و هر منطقه انجام شود و نمی‌توان تنها با استناد به میانگین استانی درباره شرایط منابع آب و کشاورزی در تمام شهرستان‌ها قضاوت کرد.
وی با اشاره به شرایط جوی روزهای آینده گفت: بر اساس بررسی‌های فعلی، برای هفته پیش رو بارش قابل توجهی در استان پیش‌بینی نمی‌شود؛ بنابراین، شهروندان، کشاورزان و بهره‌برداران منابع آب باید برنامه‌ریزی‌های خود را بر اساس پیش‌بینی‌های به‌روزشده انجام دهند و برای تصمیم‌گیری درباره فعالیت‌های حساس به شرایط جوی، اطلاعیه‌های رسمی هواشناسی را دنبال کنند.
مدیرکل هواشناسی خراسان‌جنوبی درباره روند دمایی سال آبی گذشته نیز بیان کرد: میانگین دمای استان در این دوره حدود یک‌ونیم تا دوونیم درجه سانتی‌گراد بالاتر از میانگین بلندمدت بوده است. این وضعیت در کنار کمبود رطوبت و شرایط اقلیمی خشک استان، ضرورت توجه بیشتر به مدیریت منابع آب، حفاظت از محصولات کشاورزی و آمادگی در برابر پدیده‌های جوی را افزایش می‌دهد.
وی با اشاره به ثبت دماهای بالا در برخی مناطق استان گفت: در دهسلم، دمای ۴۹ درجه سانتی‌گراد در روزهای ششم و هفتم تیرماه ثبت شد که نشان‌دهنده شدت گرمای تابستان در این منطقه است. از سوی دیگر، با ورود سامانه‌های سرد در اوایل پاییز، در برخی مناطق کاهش محسوس دما و خطر سرمازدگی گزارش شد.
نخعی افزود: در سربیشه دمای منفی ۲.۵ درجه سانتی‌گراد ثبت شد و در بیرجند و درمیان نیز دما به محدوده نزدیک صفر رسید. چنین شرایطی، به‌ویژه در آغاز فصل پاییز، می‌تواند برای برخی محصولات کشاورزی خطرآفرین باشد؛ به همین دلیل، هشدارهای لازم برای آگاه‌سازی کشاورزان و اتخاذ اقدامات پیشگیرانه صادر شد.
وی ادامه داد: در زمان افت محسوس دما، به کشاورزان توصیه می‌شود متناسب با نوع محصول و مرحله رشد آن، اقدامات لازم برای کاهش خسارت را انجام دهند. برداشت به‌موقع محصولات حساس، جمع‌آوری محصولات آماده برداشت و محافظت از کشت‌های آسیب‌پذیر در برابر سرما از جمله اقداماتی است که می‌تواند در کاهش خسارت‌های احتمالی مؤثر باشد.
مدیرکل هواشناسی خراسان‌جنوبی با اشاره به وضعیت گردوغبار در استان اظهار کرد: تعداد روزهای همراه با پدیده گردوغبار در سال گذشته ۴۹ روز بود که این رقم در سال جاری به ۳۷ روز کاهش یافته است؛ با این حال، میانگین بلندمدت روزهای گردوغباری استان حدود ۲۹ روز است و آمار سال جاری همچنان بالاتر از این میانگین قرار دارد.
وی افزود: پراکنش روزهای گردوغباری در شهرستان‌های مختلف یکسان نیست؛ به‌طوری که سربیشه با ۱۰۶ روز و حاجی‌آباد با ۹۰ روز، آمار بالاتری از این پدیده را ثبت کرده‌اند. در مقابل، تعداد روزهای گردوغباری در قاین ۹ روز و در بیرجند ۲۷ روز بوده است. این تفاوت‌ها نشان می‌دهد که برخی مناطق استان به دلیل شرایط محلی و اقلیمی، بیشتر در معرض وقوع گردوغبار قرار دارند.
نخعی با اشاره به نقش بادهای ۱۲۰ روزه در شکل‌گیری پدیده گردوغبار بیان کرد: وزش بادهای شدید، اختلاف فشار هوا، خشکی سطح زمین و کاهش پوشش گیاهی از عوامل مؤثر در افزایش گردوغبار هستند. زمانی که خاک رطوبت کافی نداشته باشد و پوشش گیاهی نیز کاهش پیدا کند، ذرات خاک آسان‌تر با وزش باد از سطح زمین بلند می‌شوند و می‌توانند مناطق گسترده‌ای را تحت تأثیر قرار دهند.
وی ادامه داد: شرایط خشک در مناطق مرزی و بخش‌هایی از شهرستان زیرکوه نیز می‌تواند در انتقال گردوغبار به استان مؤثر باشد. از این رو، برای بررسی این پدیده باید علاوه بر شرایط محلی، وضعیت منابع تولید گردوغبار در مناطق پیرامونی و مسیرهای انتقال ذرات نیز مورد توجه قرار گیرد.
مدیرکل هواشناسی خراسان‌جنوبی درباره امکان بارورسازی ابرها و تأثیر آن بر افزایش بارش‌ها گفت: بارورسازی ابرها موضوعی است که باید از نظر علمی و با در نظر گرفتن شرایط جوی بررسی شود؛ زیرا برای وقوع بارندگی، وجود مجموعه‌ای از عوامل ضروری است و نمی‌توان تنها با انجام یک اقدام، انتظار داشت که بارش در هر شرایطی رخ دهد.
وی افزود: برای شکل‌گیری بارش، عواملی مانند دمای مناسب، وجود هسته‌های میعان، سازوکارهای صعود هوا و رطوبت کافی باید فراهم باشد. در منطقه‌ای مانند خراسان‌جنوبی که با محدودیت رطوبت و شرایط اقلیمی خشک روبه‌روست، تأمین و انتقال رطوبت نقش اساسی در شکل‌گیری سامانه‌های بارشی دارد.
نخعی ادامه داد: رطوبت سامانه‌های بارشی می‌تواند از منابع مختلفی مانند دریای سرخ، دریای مدیترانه، خلیج فارس و اقیانوس هند به منطقه منتقل شود. با این حال، مسیر حرکت سامانه‌ها، شرایط دمایی و وضعیت جو تعیین می‌کند که این رطوبت تا چه اندازه در شکل‌گیری بارش مؤثر باشد. بنابراین، بارورسازی ابرها به‌تنهایی نمی‌تواند جایگزین شرایط طبیعی مورد نیاز برای بارندگی شود و اثرگذاری آن به وضعیت واقعی جو وابسته است.
وی با اشاره به تداوم خشکسالی در استان اظهار کرد: برای ارزیابی وضعیت خشکسالی باید چندین شاخص و بازه زمانی را در نظر گرفت. خشکسالی تنها به کمبود بارش در یک فصل محدود نمی‌شود و می‌تواند در بخش‌های مختلف، از جمله هواشناسی، کشاورزی و منابع آب، آثار متفاوتی داشته باشد.
مدیرکل هواشناسی خراسان‌جنوبی افزود: ممکن است میزان بارش یک سال نسبت به سال قبل افزایش یابد، اما این افزایش به‌تنهایی برای جبران کمبودهای انباشته‌شده در منابع آب، خاک و پوشش گیاهی کافی نباشد. به همین دلیل، حتی در صورت تحقق پیش‌بینی‌های بارشی ماه‌های آینده، نمی‌توان انتظار داشت که آثار خشکسالی چندساله استان به‌طور کامل برطرف شود.
وی تأکید کرد: مدیریت منابع آب، مصرف بهینه در بخش کشاورزی و توجه به هشدارهای هواشناسی باید در کنار بررسی روند بارندگی دنبال شود. همچنین، بارش‌های شدید و کوتاه‌مدت ممکن است به‌جای بهبود پایدار وضعیت منابع آب، موجب ایجاد رواناب و خسارت شود؛ از این رو، آمادگی دستگاه‌های مسئول و اطلاع‌رسانی به‌موقع اهمیت زیادی دارد.
نخعی درباره وضعیت تجهیزات اندازه‌گیری بارش در استان گفت: شبکه باران‌سنجی خراسان‌جنوبی شامل ۸۰ ایستگاه است که بخش عمده‌ای از آن‌ها به‌صورت دستی فعالیت می‌کنند. حدود ۷۶ تا ۷۷ ایستگاه از این نوع هستند و اطلاعات بارندگی آن‌ها از طریق فرایندهای مربوط جمع‌آوری و ثبت می‌شود.
وی افزود: توسعه تجهیزات خودکار و برخط می‌تواند در افزایش سرعت دسترسی به اطلاعات، پایش دقیق‌تر بارش‌ها و بهبود تحلیل وضعیت جوی نقش مؤثری داشته باشد. دریافت سریع‌تر داده‌ها به کارشناسان کمک می‌کند تا شرایط سامانه‌های بارشی را با دقت بیشتری بررسی و اطلاعات مورد نیاز را در اختیار بخش‌های مختلف قرار دهند.
مدیرکل هواشناسی خراسان‌جنوبی با اشاره به کمبود نیروی انسانی در این مجموعه بیان کرد: از مجموع ۱۰۸ پست سازمانی پیش‌بینی‌شده، ۵۹ پست دارای نیروی شاغل است و ۴۹ پست همچنان خالی مانده است. این کمبود نیروی انسانی، در کنار گستردگی استان و نیاز به پایش مستمر شرایط جوی، ضرورت تقویت نیروی تخصصی و پشتیبانی از فعالیت‌های هواشناسی را نشان می‌دهد.
وی ادامه داد: در سال گذشته هشت نفر به مجموعه نیروی انسانی هواشناسی استان اضافه شدند، اما همچنان بخشی از ظرفیت‌های مصوب سازمانی تکمیل نشده است. فعالیت هواشناسی به‌ویژه در بخش‌های پیش‌بینی، پایش ایستگاه‌ها، تحلیل داده‌ها و ارائه هشدارهای به‌موقع، به نیروی متخصص و تجهیزات مناسب نیاز دارد.
نخعی با اشاره به ظرفیت فناوری‌های جدید در توسعه خدمات هواشناسی گفت: استفاده از هوش مصنوعی و ابزارهای نوین تحلیل داده می‌تواند در پردازش حجم زیادی از اطلاعات، بررسی الگوهای جوی و افزایش سرعت تهیه پیش‌بینی‌ها مؤثر باشد. با این حال، بهره‌گیری از این فناوری‌ها باید در کنار داده‌های معتبر، دانش تخصصی کارشناسان و ارزیابی مستمر خروجی مدل‌ها انجام شود.
وی افزود: هرچه اطلاعات هواشناسی با سرعت و دقت بیشتری جمع‌آوری و تحلیل شود، امکان ارائه خدمات بهتر به بخش‌های مختلف، از جمله کشاورزی، حمل‌ونقل و مدیریت بحران، افزایش می‌یابد. به همین دلیل، توسعه زیرساخت‌های داده‌ای و استفاده از روش‌های نوین پیش‌بینی از موضوعات مهم در ارتقای عملکرد این مجموعه است.
مدیرکل هواشناسی خراسان‌جنوبی درباره خدمات این اداره‌کل به بخش کشاورزی اظهار کرد: اطلاعات هواشناسی و پیش‌بینی‌های مربوط به شرایط جوی در زمان‌های مختلف در اختیار بهره‌برداران قرار می‌گیرد تا بتوانند فعالیت‌های خود را متناسب با وضعیت دما، بارش، باد و سایر پدیده‌های جوی تنظیم کنند.
وی با اشاره به همکاری با کارشناسان بخش کشاورزی گفت: پیش‌بینی‌ها و توصیه‌های هواشناسی کشاورزی به‌صورت منظم و در روزهای یکشنبه و چهارشنبه تهیه و ارائه می‌شود. این اطلاعات با توجه به نیازهای کشاورزان و شرایط محصولات، موضوعاتی مانند زمان مناسب آبیاری، مدیریت آب، اقدامات مرتبط با یخ‌آب زمستانه، سم‌پاشی، برداشت محصول و محافظت از کشت‌ها در برابر سرما را در بر می‌گیرد.
نخعی ادامه داد: هماهنگی میان کارشناسان هواشناسی و بخش کشاورزی این امکان را فراهم می‌کند که توصیه‌ها متناسب با وضعیت جوی و مرحله رشد محصولات ارائه شود. به‌ویژه در شرایطی که احتمال سرمازدگی، وزش باد شدید یا وقوع پدیده‌های نامساعد وجود دارد، اطلاع‌رسانی به‌موقع می‌تواند به کشاورزان برای کاهش خسارت کمک کند.
وی با اشاره به نقش هشدارهای هواشناسی در کاهش خسارت‌های بخش کشاورزی بیان کرد: در سال ۱۴۰۴، ارزش خسارت‌های احتمالی پیشگیری‌شده در این بخش حدود ۷۵۹ میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان برآورد شده است. این رقم بیانگر اهمیت اطلاع‌رسانی به‌موقع و استفاده از پیش‌بینی‌های هواشناسی در برنامه‌ریزی فعالیت‌های کشاورزی است.
مدیرکل هواشناسی خراسان‌جنوبی افزود: پیش‌بینی و هشدار زمانی بیشترین اثر را دارد که اطلاعات ارائه‌شده به اقدام عملی منجر شود؛ بنابراین، ارتباط مستمر با بهره‌برداران، دسترسی مناسب به توصیه‌های تخصصی و توجه به زمان اجرای اقدامات پیشگیرانه، از عوامل مهم در کاهش خسارت‌های ناشی از مخاطرات جوی به شمار می‌رود.
وی همچنین از پیگیری طرح‌های پژوهشی مرتبط با خشکسالی خبر داد و گفت: طرحی در زمینه خشکسالی برای سال ۱۴۰۵ به تصویب رسیده است و مراحل اداری و تعیین مجری آن در حال پیگیری است. اجرای طرح‌های پژوهشی می‌تواند به شناخت بهتر ویژگی‌های اقلیمی استان، بررسی روند تغییرات و ارائه راهکارهای متناسب با شرایط منطقه کمک کند.
نخعی با اشاره به اهمیت توسعه پژوهش‌های کاربردی در حوزه هواشناسی بیان کرد: شناخت دقیق‌تر الگوهای بارشی، تغییرات دما، روند خشکسالی و عوامل مؤثر بر گردوغبار، به تصمیم‌گیری بهتر در حوزه مدیریت منابع آب، کشاورزی و برنامه‌ریزی منطقه‌ای کمک می‌کند. از این رو، ارتباط میان پژوهش‌های علمی و نیازهای اجرایی استان باید تقویت شود.
وی درباره خدمات هواشناسی در حوزه حمل‌ونقل هوایی نیز اظهار کرد: اطلاعات هواشناسی یکی از بخش‌های مهم در تأمین ایمنی پروازهاست و داده‌های مورد نیاز در این حوزه در اختیار بخش‌های مرتبط قرار می‌گیرد. شرایط جوی می‌تواند بر مراحل مختلف پرواز اثر بگذارد و به همین دلیل، ارائه اطلاعات دقیق و به‌موقع برای تصمیم‌گیری در حوزه هوانوردی اهمیت دارد.
مدیرکل هواشناسی خراسان‌جنوبی در پایان با تأکید بر ضرورت توجه به هشدارهای هواشناسی گفت: با توجه به تغییرپذیری شرایط جوی و تفاوت وضعیت مناطق مختلف استان، شهروندان و بهره‌برداران باید برای برنامه‌ریزی‌های روزانه و فعالیت‌های اقتصادی خود از پیش‌بینی‌های به‌روز استفاده کنند. همچنین، در بررسی پیش‌بینی‌های فصلی باید میان احتمال افزایش بارش، نحوه پراکنش آن و وضعیت انباشته خشکسالی تفاوت قائل شد؛ چراکه افزایش بارندگی در یک بازه زمانی، به‌تنهایی به معنای رفع کامل مشکلات ناشی از کمبود آب در خراسان‌جنوبی نیست.
انتهای پیام
