به گزارش ایسنا، کاپیتولاسیون و اعطای مصونیت قضایی به مستشاران آمریکایی در دوران پهلوی، از جمله موضوعاتی بود که بحث‌های گسترده‌ای درباره استقلال قضایی و حاکمیت ملی ایران برانگیخت. اعتراض امام خمینی(ره) به این مصوبه در چهارم آبان ۱۳۴۳ و تبعید ایشان به ترکیه، از رویدادهای مهم تاریخ معاصر ایران به شمار می‌رود. چند ماه پس از این اعتراض، پرونده مرگ ایران سلیمی در کرمانشاه، در پی تصادف با خودرویی به رانندگی یک کارمند آمریکایی و اعلام مصونیت قضایی راننده از سوی سفارت ایالات متحده، بار دیگر مسئله حدود اجرای قانون درباره اتباع خارجی در ایران را مطرح کرد. این پرونده در کنار مناقشات سیاسی آن دوره، بخشی از بحث‌های تاریخی درباره رابطه کاپیتولاسیون با حقوق شهروندان و استقلال قضایی کشور است.
محمدصادق صادقی، استاد دانشگاه و دبیر جبهه فرهنگی انقلاب اسلامی کردستان، در یادداشتی با عنوان «ارمغان کاپیتولاسیون؛ از تبعید امام خمینی(ره) تا جان باختن مظلومانه دختر کُرد» که برای انتشار در اختیار ایسنا گذاشته است،به بررسی ابعاد تاریخی و اجتماعی پرونده ایران سلیمی و ارتباط آن با مسئله کاپیتولاسیون در دوران پهلوی پرداخته است.
در این یادداشت آمده است:
«ماجرای ایران سلیمی، آن‌گونه که باید، مورد توجه قرار نگرفته است؛ پرونده‌ای که در پیوند با اعتراض امام خمینی(ره) به کاپیتولاسیون و حساسیت‌های اجتماعی مردم کُرد نسبت به استقلال و عدالت قضایی، اهمیت تاریخی دارد. این پرونده از جمله اسناد مرتبط با پیامدهای مصونیت قضایی مستشاران آمریکایی در ایران دوران پهلوی است.
بر اساس اسناد تاریخی، در سوم مارس ۱۹۶۵، برابر با ۱۲ اسفند ۱۳۴۳، خودرویی به رانندگی چارلز ال. گری، از کارکنان نظامی و فنی آمریکایی وابسته به هیئت مستشاری آمریکا در ایران، در کرمانشاه با ایران سلیمی تصادف کرد. سلیمی در ۲۰ اسفند همان سال بر اثر جراحات ناشی از این تصادف جان باخت.
سفارت ایالات متحده در تهران در مکاتبه‌ای رسمی با وزارت امور خارجه ایران، با استناد به مقررات مربوط به مصونیت قضایی، اعلام کرد که راننده از تعقیب مدنی و کیفری در دادگاه‌های ایران مصون است و رسیدگی به پرونده او در اختیار مقامات آمریکایی قرار دارد. همچنین موضوع پرداخت خسارت مدنی به خانواده قربانی مطرح شد.
این پرونده در شرایطی شکل گرفت که اعتراض به مصونیت قضایی مستشاران آمریکایی، پس از سخنرانی امام خمینی(ره) در چهارم آبان ۱۳۴۳، به یکی از موضوعات مهم سیاسی کشور تبدیل شده بود. مسئله تنها یک تصادف رانندگی نبود؛ بلکه این پرسش مطرح بود که در صورت وقوع حادثه‌ای منجر به مرگ یک شهروند ایرانی، حدود صلاحیت دستگاه قضایی کشور تا کجاست و مصونیت اتباع خارجی چه تأثیری بر حقوق شهروندان دارد.
در مناطق کُردنشین نیز موضوع عدالت قضایی و استقلال کشور در بستر شرایط سیاسی و اجتماعی آن دوران اهمیت داشت. سیاست‌های حکومت پهلوی در این مناطق، از جمله تمرکز قدرت و محدودیت‌های سیاسی، بر زمینه‌های اجتماعی و برداشت عمومی از مناسبات حکومت با مردم تأثیر گذاشته بود. در چنین فضایی، پرونده‌ای که در آن یک شهروند ایرانی جان خود را از دست داده و راننده آمریکایی از مصونیت قضایی برخوردار شده بود، می‌توانست حساسیت‌های مرتبط با عدالت و حاکمیت قانون را تشدید کند.
کاپیتولاسیون در آن دوره به یکی از نمادهای مناقشه بر سر استقلال قضایی ایران تبدیل شد. اعتراض امام خمینی(ره) به این مصوبه نیز در همین چارچوب تاریخی قرار داشت؛ اعتراضی که در نهایت با تبعید ایشان همراه شد و جایگاه ویژه‌ای در روند مخالفت‌ها با حکومت پهلوی پیدا کرد.
پرونده ایران سلیمی از این جهت اهمیت دارد که مسئله مصونیت قضایی را از سطح مباحث سیاسی و حقوقی به یک نمونه عینی پیوند می‌دهد. مرگ یک شهروند ایرانی و اعلام مصونیت قضایی راننده آمریکایی، پرسش‌هایی درباره برابری در برابر قانون، استقلال دستگاه قضایی و حدود اختیارات نیروهای خارجی در خاک ایران ایجاد کرد.
بازخوانی این پرونده در سالگرد اعتراض امام خمینی(ره) به کاپیتولاسیون، فرصتی برای بررسی بخشی از تاریخ معاصر ایران و مناسبات میان مصونیت قضایی اتباع خارجی، حقوق شهروندان و حاکمیت ملی فراهم می‌کند؛ موضوعی که در بررسی تحولات سیاسی و اجتماعی دوران پهلوی همچنان اهمیت تاریخی دارد.»
انتهای پیام
