به گزارش ایسنا، مهرداد سرمدی در نشست علمی «بر مدار دانش؛ بزرگداشت استاد علیرضا مدقالچی» که صبح امروز در پژوهشکده دانشنامه‌نگاری پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار شد، با تشریح پیشینه تدوین دانشنامه ریاضی اظهار کرد: بنیاد دانشنامه‌نگاری در بهمن‌ماه سال ۱۳۷۰ با این هدف تأسیس شد که دانسته‌های بشری را به زبان فارسی در دسترس فارسی‌زبانان قرار دهد. از همان ابتدا، نگارش و انتشار دانشنامه‌های جامع و دربرگیرنده معارف بشری از اهداف و وظایف اصلی این مجموعه بود.
وی افزود: تدوین و انتشار دانشنامه‌ای تخصصی در زمینه ریاضیات، به‌عنوان یکی از شاخه‌های بنیادین معرفت بشری و از مهم‌ترین ابزارهای علوم دقیق، در شمار اولویت‌های اصلی این بنیاد قرار داشت؛ ازاین‌رو، همکاری با انجمن ریاضی ایران از همان آغاز در دستور کار قرار گرفت.
سرمدی ادامه داد: در همین راستا، انجمن ریاضی ایران در سال ۱۳۷۲، دکتر علیرضا جمالی، زنده‌یاد دکتر محمدهادی شفیعی‌ها، دکتر طاهر قاسمی هنری، زنده‌یاد دکتر محمدرضا مشکانی و دکتر محمدقاسم وحیدی‌اصل را به‌عنوان نخستین اعضای شورای علمی دانشنامه ریاضی، به ریاست زنده‌یاد دکتر منوچهر وصال شیرازی، به بنیاد دانشنامه معرفی کرد. استاد دکتر مهدی بهزاد نیز در جلسات اولیه این شورا حضور داشت.
وی با اشاره به تصمیم نخستین شورای علمی برای انتخاب منبع تدوین دانشنامه ریاضی گفت: این شورا پس از بررسی‌های فراوان تصمیم گرفت دانشنامه ریاضی روسی را که حاصل تلاش شمار زیادی از ریاضیدانان سرشناس اتحاد جماهیر شوروی سابق بود، با پشتیبانی مالی، ستادی و اجرایی بنیاد دانشنامه به فارسی ترجمه و منتشر کند. این مجموعه از سوی انتشارات اشپرینگر منتشر شده بود و حوزه‌های تخصصی، گرایش‌های اصلی و شاخه‌های گوناگون ریاضیات را دربر می‌گرفت.
وی افزود: ساختار مقالات این مجموعه به‌گونه‌ای طراحی شده است که علاوه بر ریاضیدانان، برای متخصصان سایر رشته‌ها، دانشجویان، مهندسان و دبیران نیز سودمند باشد. ترجمه فارسی این اثر با بیش از ۶۵۰۰ مدخل و مقالاتی با میانگین حدود ۴۲۰ واژه آغاز شد. در گام نخست، برابرنهاده‌های فارسی عنوان مقاله‌ها انتخاب شد و سپس مترجمان متناسب با تخصص خود از مراکز علمی و دانشگاه‌های معتبر سراسر کشور برگزیده شدند و کار ترجمه مقالات را آغاز کردند.
سرمدی با تشریح روند فعالیت شوراهای علمی دانشنامه ریاضی اظهار کرد: در مهرماه سال ۱۳۷۵، شورای علمی نخست تغییراتی را تجربه کرد و شورای دوم با ترکیبی از اعضای پیشین و جدید، به ریاست زنده‌یاد دکتر علی امیری، تشکیل شد. در این دوره، انتخاب برابرنهاده‌های فارسی تقریباً همه مدخل‌ها و توزیع مقالات میان مترجمان ادامه یافت، اما فعالیت این شورا به دلایلی در سال ۱۳۷۹ متوقف شد.
وی ادامه داد: خوشبختانه از سال ۱۳۸۴، سومین شورای علمی با حضور شماری از استادان و متخصصان ریاضی، از جمله دکتر علی ایرانمنش، دکتر علیرضا جمالی، زنده‌یاد دکتر محمدهادی شفیعی‌ها، دکتر سیدمحمدباقر کاشانی، دکتر طاهر قاسمی هنری و دکتر محمدقاسم وحیدی‌اصل و با عضویت زنده‌یاد دکتر سیدمحمدکاظم نائینی، به ریاست دکتر علیرضا مدقالچی تشکیل شد.
ویراستار ادبی دانشنامه ریاضی ادامه داد: این شورا پس از انتشار واژه‌نامه ریاضی در سال ۱۳۸۷، انتشار جلد نخست دانشنامه را در دستور کار قرار داد. آخرین تغییر در ترکیب شورای علمی نیز در سال ۱۳۹۰ انجام شد و اعضای این شورا فعالیت خود را برای پیشبرد تدوین و انتشار دانشنامه ادامه دادند.
وی با اشاره به دستاوردهای حاصل‌شده در تدوین این اثر گفت: تاکنون دست‌کم ۵۵۰۰ مدخل از دانشنامه ریاضی به همت بیش از ۱۰۰ تن از صاحب‌نظران دانشگاهی ترجمه شده و پنج جلد آن، شامل حدود ۴۲۳ مقاله، به چاپ رسیده است. تدوین چهار جلد بعدی، بازنگری نمایه‌ها و آماده‌سازی ۳ جلد پیوست این مجموعه نیز ادامه دارد.
سرمدی با یادکرد از زنده‌یاد استاد احمد ایرج اظهار کرد: انتشار دانشنامه ریاضی به زبان فارسی یکی از آرزوهای بلند زنده‌یاد استاد احمد بیرشک بود. در اینجا به روان ایشان و همه درگذشتگان ادوار شورای علمی دانشنامه ریاضی و همکارانی که طی این سال‌ها از میان ما رفته‌اند، از جمله زنده‌یاد دکتر سیدمحمد فاضل و مهشید مشیری، معاونان پژوهشی پیشین دانشنامه‌نگاری، درود می‌فرستم.
وی افزود: این اثر حاصل همت ریاضیدانان برجسته کشور و پشتیبانی مدیران، کارشناسان پژوهشی و اجرایی دانشنامه‌نگاری است. همچنین همکاری صمیمانه شورای علمی دانشنامه ریاضی به سرپرستی استاد گرامی، دکتر علیرضا مدقالچی، در پیشبرد این پروژه نقش مهمی داشته است.
وی با تأکید بر نقش پیگیری مستمر استاد مدقالچی در به سرانجام رسیدن این پروژه گفت: اگر پیگیری‌های منظم، صبورانه و مستمر ایشان نبود، چه‌بسا ترجمه و چاپ این اثر ارزشمند همچنان به فراموشی سپرده می‌شد.
سرمدی با مقایسه روند تدوین دانشنامه ریاضی با برخی طرح‌های مشابه در دیگر رشته‌های علمی اظهار کرد: همزمان با آغاز کار دانشنامه ریاضی، چندین طرح مشابه در دیگر رشته‌ها و گرایش‌های علمی و معرفتی نیز در این مجموعه آغاز شد، اما شماری از آن‌ها در همان مراحل ابتدایی، بدون دستیابی به بروندادی متناسب با اهداف اولیه، متوقف ماندند.
وی افزود: در یکی از این طرح‌ها، با وجود تأمین اعتبار از سوی یکی از وزارتخانه‌ها، پس از نزدیک به ۱۰ سال، کار به ارائه یک مدخل‌نامه ۷۰ صفحه‌ای محدود شد؛ این در حالی است که دانشنامه ریاضی، بدون برخورداری از حامی بیرونی، مسیر خود را حتی در دشوارترین دوره‌های فعالیت دانشنامه‌نگاری ادامه داد.
وی ادامه داد: این دانشنامه در دوره‌هایی که مشکلات مالی، همه‌گیری کرونا و تفاوت در اولویت‌های مدیریتی، ادامه فعالیت را دشوار می‌کرد، توانست مسیر خود را حفظ کند. شاید بتوان راز ماندگاری این پروژه را در تاب‌آوری و استمرار تلاش دست‌اندرکاران آن جست‌وجو کرد.
سرمدی با تأکید بر نقش صبر و شکیبایی استاد علیرضا مدقالچی در استمرار این پروژه خاطرنشان کرد: به باور من، آموزه‌های صبر و شکیبایی این چهره ماندگار ریاضیات، سهم بسزایی در ماندگاری و تاب‌آوری دانشنامه ریاضی داشته است.
انتهای پیام
