سعیدرضا وصال در گفت‌وگو با ایسنا، با تأکید بر اهمیت بازتولیدپذیری در ارزیابی کیفیت پژوهش‌های دانشگاهی اظهار کرد: اعتبار یک یافته علمی تنها به انتشار مقاله وابسته نیست، بلکه امکان بررسی روش پژوهش و دستیابی دوباره به نتایج در شرایط مشابه نیز اهمیت دارد. با این حال، به نظر می‌رسد این موضوع در برخی شاخص‌های ارزیابی پژوهش‌های دانشگاهی آن‌طور که باید مورد توجه قرار نمی‌گیرد.
وی با اشاره به مشکلات موجود در تأمین مواد و تجهیزات آزمایشگاهی افزود: بخش قابل توجهی از مواد مورد استفاده در تحقیقات، به‌ویژه پژوهش‌های تجربی، وارداتی است و افزایش قیمت ارز، تهیه این مواد را دشوارتر کرده است. در آزمایش‌های پیشرفته نیز استفاده از مواد دقیق و تجهیزات مناسب ضرورت دارد؛ اما این امکانات همیشه با کیفیت و شرایط مورد نیاز در دسترس پژوهشگران نیستند.
این استاد دانشگاه فردوسی مشهد ادامه داد: در چنین شرایطی، امکان انجام دوباره آزمایش‌ها با همان دقت و سخت‌گیری گذشته کاهش پیدا می‌کند. محدودیت در دسترسی به مواد شیمیایی و تجهیزات مناسب، یکی از عواملی است که می‌تواند بر قابلیت تکرار نتایج پژوهش‌ها اثر بگذارد.
خطا در روش تحقیق و تحلیل داده‌ها؛ از عوامل تأیید نشدن نتایج
وصال درباره عواملی که باعث می‌شوند نتایج برخی مطالعات در پژوهش‌های بعدی تأیید نشوند، بیان کرد: بخشی از این مسئله به روش انجام تحقیق بازمی‌گردد. گاهی در گردآوری داده‌ها و آنالیز کردن داده یا نمونه‌گیری و دیتا برداری مشکلاتی وجود دارد و در مواردی نیز تحلیل داده‌ها به شیوه و دقت خاصی نیاز دارد که باید به‌درستی رعایت شود. هر یک از این موارد می‌تواند بر نتایج پژوهش اثر بگذارد.
وی با تأکید بر اهمیت نظارت علمی بر فرایند پژوهش گفت: انتشار داده‌های خام، ارائه جزئیات روش تحقیق و توجه به نتایج منفی، در افزایش اعتبار علمی پژوهش‌ها تأثیر زیادی دارد. داوران علمی هنگام بررسی مقالات باید نسبت به این موارد حساسیت کافی داشته باشند تا امکان ارزیابی دقیق‌تر یافته‌ها فراهم شود.
بودجه محدود و تحریم‌ها؛ موانع ارتقای کیفیت تحقیقات
این استاد دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها در به‌روزرسانی و نگهداری تجهیزات آزمایشگاهی اظهار کرد: بسیاری از دستگاه‌های مورد استفاده در آزمایش‌ها به تعمیر، به‌روزرسانی یا خرید مجدد نیاز دارند؛ اما تأمین این تجهیزات و مواد آزمایشگاهی قابل اعتماد، با توجه به محدودیت‌های موجود و بودجه پژوهشی دانشگاه‌ها، دشوار است.
وصال افزود: تا زمانی که این مشکلات برطرف نشود، نمی‌توان انتظار داشت کیفیت تحقیقات در همه زمینه‌ها در سطح مطلوبی قرار داشته باشد. شرایط اقتصادی، محدودیت‌های بودجه‌ای و دشواری دسترسی به امکانات، مجموعه عواملی هستند که بر فرایند پژوهش اثر می‌گذارند و نمی‌توان مسئولیت همه مشکلات را صرفاً متوجه پژوهشگر یا دانشجو دانست.
وی در ادامه با اشاره به تفاوت شرایط کنونی با برخی دوره‌های گذشته ادامه داد: محدودیت‌های موجود می‌تواند کیفیت و دقت پژوهش‌ها را کاهش دهد. در عین حال، پژوهشگران می‌توانند با انتخاب آزمایش‌هایی که با مواد در دسترس‌تر و دستگاه‌های رایج‌تر قابل انجام هستند، برای دستیابی به داده‌های دقیق‌تر و قابل اطمینان‌تر تلاش کنند؛ حتی اگر این تحقیقات از نظر سطح یا گستره، در رده پژوهش‌های بسیار پیشرفته قرار نگیرند.
این استاد دانشگاه تأکید کرد: در ارزیابی نتایج علمی باید شرایط انجام پژوهش، امکانات در دسترس و محدودیت‌های موجود نیز در نظر گرفته شود؛ زیرا این عوامل می‌توانند بر دقت و قابلیت اطمینان یافته‌ها اثر بگذارند.
انتهای پیام
