مهدی محمدی روانشناس در گفت‌وگو با ایسنا، اظهار کرد: نوجوانی یکی از حساس‌ترین و مهم‌ترین مراحل زندگی هر فرد است. فرد در این دوره، تغییرات گسترده‌ای را در ابعاد جسمانی، شناختی، عاطفی، اجتماعی و شخصیتی تجربه می‌کند. نوجوانی معمولا در سنین بین ۱۰ تا ۱۹ سالگی رخ می‌دهد و مرحله میانی بین کودکی و بزرگسالی است.
تغییرات جسمانی
وی ادامه داد: اگر بخواهیم ویژگی‌های اصلی این دوره را برشماریم، انسان‌ها در دوره نوجوانی با تغییرات جسمانی و بلوغ جنسی روبه‌رو می‌شوند. این تغییرات فیزیکی همیشه با دگرگونی تصویر ذهنی نوجوان از بدن خود همراه است و به‌طور مستقیم بر اعتمادبه‌نفس او اثر می‌گذارد.
نوسانات عاطفی
به گفته محمدی، تغییر دیگری که نوجوان پشت سر می‌گذارد، تغییرات هیجانی و عاطفی است؛ گویی رنگ دنیا برای او عوض می‌شود. نوجوان در این مرحله با نوسان شدید احساسات مواجه است و نسبت به نگاه دیگران حساسیت پیدا می‌کند؛ در حالی که نیاز به محبت و پذیرش در او موج می‌زند، هم‌زمان به سمت استقلال عاطفی کشیده می‌شود و برای تنظیم هیجاناتش تلاش می‌کند.
این روانشناس ادامه داد: از ویژگی‌های بارز این دوره، استقلال‌طلبی است؛ فرزندان گام‌به‌گام از وابستگی‌های کودکی فاصله می‌گیرند و در زمینه‌هایی چون انتخاب دوستان، پوشش و مسیر تحصیلی دست به تصمیم‌گیری‌های فردی می‌زنند؛ روندی که همواره آرام پیش نرفته و با تضاد، چالش و اختلاف‌نظر میان والدین و فرزندان همراه می‌شود.
وی با اشاره به این‌که روابط اجتماعی و گروه دوستان در این دوره اهمیت دوچندانی پیدا می‌کند، گفت: همسالان نقشی اساسی در تکوین شخصیت، نگرش‌ها و رفتارهای نوجوان دارند. نوجوان تشنه حس تعلق و پذیرفته‌شدن در جمع و گروهی است که در آن حضور دارد و می‌کوشد جایگاهی اختصاصی برای خود میان همسالان باز کند.
محمدی افزود: در این فرایند، نوجوان در پی تعریف هویت خویش است. یکی از محوری‌ترین ویژگی‌های نوجوانی، تلاش برای خودشناسی است. نوجوان مدام با این دست پرسش‌ها روبه‌روست مثل «من کیستم؟ چه توانایی‌ها و استعدادهایی دارم؟» این پرسش‌ها پایه‌های اولیه ساخت هویت فردی و اجتماعی او را پی‌ریزی می‌کنند. «اریک اریکسون» روانشناس برجسته، نوجوانی را مرحله «هویت در برابر سردرگمی نقش» می‌داند، مقطعی که فرد میان الگوهای متعدد زندگی دست به انتخاب می‌زند تا تکلیف بنیادین خود را که همانا دستیابی به یک هویت یکپارچه و پایدار است، به سرانجام برساند.
تعلیق میان کودکی و بزرگسالی؛ ریشه بحران هویت
وی تاکید کرد: نوجوان از سویی دیگر کودک نیست و از سوی دیگر هنوز به استقلال، اختیارات و بار مسئولیت یک انسان بالغ نرسیده است، بنابراین در یک وضعیت گذار و برزخ‌گونه قرار دارد. او ناچار است میان مطالبات درونی خود، انتظارات اعضای خانواده، هنجارهای اجتماعی و فشارهای گروه همسالان تعادل برقرار کند. بحران هویت دقیقا هنگامی نمایان می‌شود که فرد در پاسخ به چیستی خود، دستخوش شک، تعارض و سردرگمی می‌گردد؛ واژه «بحران» در این رویکرد روانشناختی هرگز نشانه ناهنجاری یا اختلال روانی نیست، بلکه چالشی طبیعی در مسیر رشد و فرصتی برای خودشکوفایی است.
منزلگاه‌های گوناگون دوره گذار
وی با بیان این‌که گذار نوجوانی، عبور از مرز دنیای کودکی به بزرگسالی است که در چندین ساحت و منزلگاه به وقوع می‌پیوندد، اظهار کرد: در بعد جسمانی، شناختی، عاطفی، اجتماعی، شخصیتی و اخلاقی تحولات ژرفی رخ می‌دهد. بنابراین، نوجوانی صرفا یک جهش سنی یا تغییر فیزیکی ساده نیست، بلکه فرآیندی چندبعدی است که برای بازسازی شخصیت، روابط اجتماعی و هویت فرد اهمیت بسیار دارد.
این روانشناس ادامه داد: بحران هویت با دوره گذار ارتباط دارد؛ از آنجا که نوجوان در حال عبور از نقش‌ها و وابستگی‌های دوران کودکی به سمت نقش‌ها و مسئولیت‌های بزرگسالی است، ناچار می‌شود باورها، ارزش‌ها، اهداف و نقش‌های اجتماعی خود را دوباره بررسی کند. به دیگر سخن، تغییرات جسمانی، شناختی و اجتماعی به افزایش خودآگاهی و استقلال‌طلبی منجر می‌شود و در نتیجه، پرسشگری درباره خود، آینده و جامعه در نوجوان شکل می‌گیرد.
وی در پایان گفت: این بخش از مباحث روان‌شناسی رشد نشان می‌دهد که شناخت ابعاد مختلف هویت و پذیرش چالش‌های گذار، گام نخست در همراهی صحیح با نوجوانان در این برهه حساس است؛ امری که توجه ویژه خانواده‌ها و مربیان را می‌طلبد تا نسل جوان این مسیر حیاتی را به سلامت طی کند.
انتهای پیام
