اعتیاد در میان نوجوانان را نمی‌توان صرفاً یک آسیب فردی یا نتیجه یک انتخاب شخصی دانست این پدیده در بستری از روابط خانوادگی، شرایط اجتماعی، تحولات فرهنگی و الگوهای رفتاری شکل می‌گیرد و گاه پیش از آنکه نشانه‌های آشکار خود را نشان دهد، ریشه‌های آن در محیط پیرامونی نوجوان شکل گرفته است. در چنین شرایطی، پرسش اساسی این است که خانواده‌ها تا چه اندازه برای مواجهه با چالش‌های نسل جدید آمادگی دارند و نظام آموزشی و نهادهای اجتماعی چگونه می‌توانند در کنار خانواده، نقش پیشگیرانه خود را ایفا کنند؟
به باور کارشناسان، پیشگیری از اعتیاد زمانی می‌تواند از سطح توصیه‌های مقطعی فراتر برود که به یک مسئولیت مشترک میان خانواده و جامعه تبدیل شود موضوعی که ضرورت بازنگری در شیوه‌های تربیتی، آموزشی و ارتباطی با نسل جدید را دوچندان می‌کند.
دبیر شورای هماهنگی مبارزه با مواد مخدر گلستان با تأکید بر ضرورت بازنگری در شیوه‌های پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی گفت: خانواده، آموزش و پرورش، رسانه‌ها و گروه‌های مرجع اجتماعی در شکل‌گیری نگرش و رفتار نوجوانان نقش تعیین‌کننده‌ای دارند و مقابله با اعتیاد و کاهش سن مصرف مواد مخدر بدون مشارکت فعال این مجموعه‌ها به نتیجه مطلوب نمی‌رسد.
مهدی طالبی با اشاره به تأثیر گروه‌های مرجع در شکل‌گیری نگرش و رفتار افراد اظهار کرد: رفتار و تصمیم‌های انسان تحت تأثیر داده‌هایی شکل می‌گیرد که از طریق چشم و گوش دریافت می‌کند و این داده‌ها از محیط‌های مختلفی مانند خانواده، مدرسه، کلاس‌های آموزشی، باشگاه‌های ورزشی و گروه‌های همسالان به فرد منتقل می‌شود.
وی افزود: معلم، مربی ورزشی، والدین و دوستان هرکدام می‌توانند بر نگرش و رفتار نوجوان تأثیر بگذارند بنابراین در برنامه‌ریزی‌های حوزه پیشگیری باید این گروه‌های مرجع را به‌درستی شناسایی کنیم و ببینیم الگوهای رفتاری که در جامعه معرفی می‌شوند تا چه اندازه با اهداف تربیتی و اجتماعی ما همخوانی دارند.
دبیر شورای هماهنگی مبارزه با مواد مخدر گلستان با تأکید بر ضرورت شناخت نسل‌های جدید بیان کرد: امروز با گروه‌های سنی و نسلی متفاوتی از جمله نسل زد و آلفا مواجه هستیم که شناخت ویژگی‌ها، نوع ارتباط‌گیری و شیوه مواجهه با آن‌ها اهمیت زیادی دارد. نمی‌توان با همان روش‌های سنتی و بدون توجه به تغییرات اجتماعی و فرهنگی، انتظار داشت برنامه‌های آموزشی برای این نسل‌ها اثربخشی لازم را داشته باشد.
طالبی ادامه داد: البته نباید تصور کنیم همه آموزش‌های سنتی ناکارآمد شده‌اند؛ بسیاری از آموزه‌های تربیتی همچنان تأثیرگذار هستند، اما باید آن‌ها را متناسب با شرایط امروز بازتعریف و به شیوه‌ای قابل فهم به نسل جدید منتقل کنیم. مفاهیمی مانند احترام متقابل در خانواده، جایگاه والدین، مسئولیت‌پذیری و اخلاق در روابط خانوادگی از جمله آموزه‌هایی هستند که همچنان باید مورد توجه قرار گیرند.
وی با اشاره به اقدامات انجام‌شده در حوزه آموزش خانواده‌ها و فرزندپروری مثبت گفت: در یکی از برنامه‌های آموزشی که با مشارکت استان‌ها اجرا شد، دوره‌های آموزشی فرزندپروری مثبت برای والدین و خانواده‌ها برگزار شد و در کنار این دوره‌ها، کتاب‌ها و کاربرگ‌های آموزشی در اختیار شرکت‌کنندگان قرار گرفت تا خانواده‌ها بتوانند آموخته‌های خود را در زندگی روزمره و ارتباط با فرزندان به کار بگیرند.
طالبی با اشاره به برگزاری ۲۷۲ دوره آموزشی و توزیع یک‌هزار و ۳۵۰ بسته آموزشی و کاربرگی در این برنامه‌ها افزود: هدف از این اقدامات صرفاً انتقال اطلاعات نیست، بلکه باید مهارت‌های تربیتی و ارتباطی والدین تقویت شود تا بتوانند در مواجهه با مسائل و چالش‌های نوجوانان عملکرد مؤثرتری داشته باشند.
دبیر شورای هماهنگی مبارزه با مواد مخدر گلستان با بیان اینکه پیشگیری از اعتیاد یک مسئله چندبعدی است، تصریح کرد: نمی‌توان انتظار داشت یک دستگاه به‌تنهایی در این زمینه موفق عمل کند. هنرمندان، ورزشکاران، قهرمانان، پیشکسوتان، معلمان و سایر چهره‌های اثرگذار جامعه در شکل‌گیری الگوهای رفتاری نقش دارند و لازم است ظرفیت آن‌ها در مسیر اهداف فرهنگی و اجتماعی به کار گرفته شود.
وی نسبت به عادی‌سازی رفتارهای پرخطر در فضای اجتماعی و رسانه‌ای هشدار داد و گفت: گاهی برخی رفتارها به‌تدریج در جامعه عادی‌سازی می‌شوند و همین موضوع می‌تواند زمینه عبور از خطوط قرمز رفتاری را فراهم کند. در حوزه مواد مخدر نیز ممکن است فرد از یک تجربه اولیه و رفتار پرخطر آغاز کند و به‌تدریج به سمت سوءمصرف مواد سوق پیدا کند؛ بنابراین باید نسبت به فرایندهای تدریجی شکل‌گیری آسیب‌ها حساس باشیم.
طالبی با تأکید بر اینکه خانواده مهم‌ترین عامل محافظتی در برابر اعتیاد است، افزود: اگر مؤلفه‌های مثبت خانواده تقویت شود، می‌توان امیدوار بود که نوجوانان در مواجهه با فشار همسالان، محیط‌های ناسالم و الگوهای رفتاری نامناسب، قدرت مقاومت بیشتری داشته باشند.
وی ادامه داد: باید به این پرسش نیز توجه کنیم که چرا بسیاری از افرادی که در محیط‌های مختلف با آسیب‌های اجتماعی، فشار همسالان یا رفتارهای پرخطر مواجه بوده‌اند، هرگز به سمت مصرف مواد مخدر نرفته‌اند. لازم است عوامل محافظتی زندگی این افراد، نوع تربیت خانوادگی، ارتباط با والدین و الگوهایی که در محیط خانواده تجربه کرده‌اند بررسی شود تا بتوانیم از این تجربه‌ها برای پیشگیری استفاده کنیم.
دبیر شورای هماهنگی مبارزه با مواد مخدر گلستان با اشاره به تغییر ساختار خانواده‌ها و افزایش فاصله نسلی میان والدین و فرزندان اظهار کرد: تغییر سبک زندگی، گسترش آپارتمان‌نشینی، کاهش تعداد فرزندان و افزایش سن ازدواج از جمله عواملی هستند که می‌توانند بر روابط خانوادگی تأثیر بگذارند. در چنین شرایطی، گاهی فرصت گفت‌وگو، تخلیه هیجانی، نظارت و همراهی والدین با فرزندان کاهش پیدا می‌کند.
طالبی تأکید کرد: خانواده باید فضایی برای اعتماد، گفت‌وگو و بیان مسائل و مشکلات فرزندان باشد؛ نوجوان باید بتواند بدون ترس از قضاوت، نگرانی‌ها و چالش‌های خود را با والدین در میان بگذارد. تقویت چنین ارتباطی می‌تواند از بسیاری از آسیب‌هایی که در محیط بیرون شکل می‌گیرند پیشگیری کند.
وی با اشاره به نقش رسانه‌ها در شکل‌دهی به باورها و رفتارهای اجتماعی گفت: رسانه و فضای مجازی از اثرگذارترین مؤلفه‌ها پس از خانواده در تربیت اجتماعی هستند. یک جمله، تصویر، فیلم یا محتوای منتشرشده در فضای مجازی می‌تواند بر ذهنیت و نگرش فرد تأثیر بگذارد؛ ازاین‌رو راهبری رسانه‌ای و تولید محتوای هدفمند در حوزه آموزش و پیشگیری اهمیت ویژه‌ای دارد.
دبیر شورای هماهنگی مبارزه با مواد مخدر گلستان خاطرنشان کرد: پیشگیری از اعتیاد و آسیب‌های اجتماعی نیازمند یک برنامه جامع و هماهنگ است که در آن خانواده به‌عنوان نقطه آغاز تربیت و مصون‌سازی، آموزش و پرورش به‌عنوان بستر آموزش مهارت‌ها، رسانه‌ها به‌عنوان ابزار اثرگذار بر نگرش عمومی و گروه‌های مرجع به‌عنوان الگوهای رفتاری ایفای نقش کنند. بدون همگرایی، هم‌افزایی و مشارکت واقعی این بخش‌ها نمی‌توان انتظار داشت اقدامات پیشگیرانه به نتایج پایدار منجر شود.
انتهای پیام
