به گزارش ایسنا، اختلال طیف اتیسم به مجموعه‌ای از اختلال رشدی گفته می‌شود که مهارت‌های کلامی و غیرکلامی ارتباطی و تعامل اجتماعی را به طور معناداری تحت تاثیر خود قرار می‌دهد و اغلب علائم آن در آغاز ۱۸ ماهگی یا ۲ سالگی (پیش از ۳ سالگی) بروز می‌یابد و علاوه بر اثرگذاری بر اغلب جنبه‌های رشدی و اجتماعی، عملکردهای آموزشی شناختی فرد را نیز تحت تاثیر خود قرار می‌دهد.
میزان شیوع اختلال طیف اتیسم در دختران و پسران متفاوت است، اما افزایش موارد این اختلال از نظر آماری در اغلب موارد زنگ خطری است که باعث نگرانی متخصصین و برنامه‌ریزان امور آموزش رشد و بهداشت جوامع شده است، به طوریکه میزان شیوع اختلال طیف اتیسم در آخرین گزارشات موجود در جوامع صنعتی و پیشرفته یک درصد است.
اتیسم چه علائمی دارد؟
مشاهده دقیق کودک پیش از ۳ سالگی ممکن است وجود علائم اتیسم را آشکار کند. تعدادی از کودکان نیز تا ۲۴-۱۸ ماهگی دارای رشدی عادی هستند و بعد رشدشان متوقف می‌شود یا مهارت‌های کسب‌شده را از دست می‌دهند.
اما به طور کلی علائم اتیسم می‌تواند شامل این موارد باشد:
- بازی‌های اجتماعی (مثلاً بازی دالی یا قایم باشک) انجام نمی‌دهند یا به طور یکجانبه و با خودشان بازی می‌کنند.
- به شیوه خاصی بازی می‌کنند و علاقه‌ای برای انجام بازی با دیگران از خود نشان نمی‌دهند.
- با بچه‌های همسن خود بازی نمی‌کنند.
- با روشن شدن جاروبرقی یا سایر وسایل سر و صدادار گوش خود را می‌گیرند و فرار می‌کنند. بد خواب بوده یا دیر می‌خوابند و با کمترین صدایی بیدار می‌شوند.
البته این علایم می‌تواند در کودکان دارای سایر اختلال نیز روی دهد و حتماً نشانه وجود اتیسم نیست.
علائم هشداردهنده در سال اول
حتی کودکان یک ساله نیز توانایی‌های اجتماعی دارند. بنابراین برای شناسایی علائم اتیسم باید نحوه تعامل کودک با جهان پیرامون را مورد بررسی قرار داد.
کودک دارای اتیسم ممکن است علائم زیر را از خود نشان دهند:
- واکنش نشان ندادن و عدم برگشت به جهت صدای مادر
- عدم واکنش نسبت به نام خود
- نگاه نکردن به چشم دیگران
- فقدان اشاره و یا قان و قون تا سن یکسالگی
- فقدان لبخند و یا سایر علایم اجتماعی در برابر دیگران
علایم هشداردهنده در سال دوم
علائم اتیسم در سال دوم زندگی بسیار قابل مشاهده و مشخص‌تر است، در حالیکه کودک دارای رشد عادی شروع به بیان اولین کلمه‌ها و اشاره کردن به محیط پیرامون خود می‌کند، کودک دارای اتیسم همچنان بریده از محیط خود باقی می‌ماند.
علائم اتیسم در این سن عبارتند از:
- فقدان تک کلمه تا سن ۱۶ ماهگی
- فقدان بازی‌های وانمودی تا سن ۱۸ ماهگی
- فقدان عبارت‌های دو کلمه‌ای تا ۲ سالگی
- از دست دادن مهارت‌های زبانی
- علاقه‌ای به توجه به اموری که بزرگسالان به وی نشان می‌دهند، ندارد مثل نشان دادن هواپیمای در حال پرواز
سایر علائم و نشانگان
افراد دارای اتیسم ممکن است دارای علائم بدنی و جسمی بوده و مواردی مانند مشکلات مربوط به گوارش و مشکل خواب داشته باشند. ممکن است در هماهنگی میان ماهیچه‌های بزرگ و کوچک و در انجام هماهنگ حرکات در فعالیت‌هایی مانند دویدن یا بالا رفتن، از خود ناپختگی و ضعف نشان دهند. حدود یک سوم از این کودکان دارای غش یا حمله‌های صرعی هستند.
اتیسم چگونه مغز را تحت تاثیر قرار می‌دهد؟
اتیسم بخش‌هایی از مغز را که کنترل‌کننده عواطف هستند تحت تاثیر خود قرار می‌دهد و فرد در برقراری ارتباط و انجام حرکات بدن دچار مشکل می‌شود. در مرحله نوزادی و ابتدای تولد، سر و جمجمه‌ای به مراتب بزرگتر از سایر کودکان دارند. ژن‌های معیوب و عامل ایجادکننده این اختلال در یک خانواده از یک نسل به نسل دیگر منتقل می‌شود و مسئول ایجاد چنین مشکلاتی در مغز هستند. محققان تلاش می‌کنند با استفاده از اسکن مغز راهی برای شناسایی و تشخیص اُتیسم بیابند.
غربال اتیسم در مراحل اولیه
اغلب کودکان دارای اتیسم تا سن پیش از مدرسه و حتی بالاتر از آن تشخیص داده نمی‌شوند، بنابراین حمایت‌های مورد نیاز خود را در زمانی که به آنها به شدت احتیاج دارند دریافت نمی‌کنند. به همین دلیل است که غربال تمامی کودکان در مراحل اولیه رشد جهت ارجاع آنان برای تشخیص و شناسایی کودکان نیازمند مداخله ضروری است.
تشخیص مشکلات زبانی
در ضمن انجام ارزیابی معمول از کودک، پزشک نحوه عکس‌العمل او نسبت به صدا، لبخند زدن یا سایر حالت‌های بیانی را ارزیابی کرده و نحوه بیان و قان و قون کردن را بررسی می‌کند و در صورت وجود مشکل یا تاخیر در گفتار او را به گفتاردرمانگر ارجاع می‌دهد. به علاوه ممکن است کودک نیاز به ارزیابی شنیداری داشته باشد. اغلب افراد دارای اتیسم در نهایت زبان باز می‌کنند اما در مقایسه با دیگران تاخیر قابل توجهی در کسب این توانایی دارند انجام مکالمه برایشان بسیار دشوار است، ممکن است در زمان بیان، کلام آهنگین داشته باشند یا مانند آدم آهنی و بدون احساس صحبت کنند.
تشخیص اتیسم
ناتوانی و ضعف در برقراری ارتباط با دیگران یکی از مهمترین ویژگی‌های اختلال طیف اتیسم است. روانشناسی که آموزش‌های ویژه دیده، می‌تواند مشکلات اجتماعی را در مراحل اولیه بروز آن شناسایی کند. کودک ممکن است به چشم افراد دیگر و حتی والدین خود نگاه نکند. ممکن است به مدت طولانی افراد محیط را انکار کرده و بر اشیاء پیرامون خود تمرکز کند. ممکن است از حالت بدن، حالت‌های صورت و بیانات چهره‌ای برای برقراری ارتباط با دیگران و نشان دادن واکنش‌های عاطفی خود استفاده نکند.
اختلال اتیسم با عملکردهای سطح بالا
افراد دارای اتیسم با عملکردهای سطح بالا محدودیتی در عملکردهای ذهنی و مهارت‌های زبانی ندارند. در واقع، ممکن است مهارت‌های گفتاری سطح بالایی داشته باشند. اما این افراد از نظر اجتماعی، ناپخته بوده و در ادراک علائم غیرکلامی نظیر درک حالت‌های عاطفی چهره، مشکل دارند. ممکن است تنها بر یک موضوع مورد علاقه خود تمرکز کنند و تمام جنبه‌های آن را بشناسند، اما در دوست‌یابی و برقراری ارتباط با دیگران مشکل داشته باشند.
مداخله؛ برنامه‌های رفتاری
نقش تحلیل رفتار به عنوان ابزار مداخله‌ای مؤثر در کمک به کودکان دارای اختلال طیف اتیسم و سایر نقایص ارتباطی و کمک به آنان در کسب مهارت‌های جدید اثبات شده است. از جمله این روش‌های درمانی تحلیل کاربردی رفتار است که در این روش‌ها از تکنیک‌هایی نظیر زنجیره‌سازی، شکل‌دهی رفتار و موارد مشابه استفاده می‌شود. اصول اولیه مداخله رفتاری، غالبا در امور آموزشی، محیط‌های کاری و مراقبت از کودکان فارغ از نوع رشدشان نیز به کار گرفته می‌شود. تحلیل رفتار کاربردی در کودکان دارای اتیسم، رفتارهای مثبت را تقویت کرده و رفتارهای نامناسب را خاموش می‌کند.
مداخله؛ تعامل همه‌جانبه
از جمله روش‌های مداخله برای افراد دارای اتیسم و اختلال ارتباطی بسیار شدید روش تعامل همه‌جانبه است که به ارتباط مانند توجه دوجانبه، رعایت نوبت و ارتباط چشمی می‌پردازد و سعی می‌کند به جای یک دیدگاه کمی جزءنگر از روش‌های کیفی کل‌نگر استفاده کند. این روش از دسته مداخلات مراجع‌محور است که در آن درمانگر از مراجع پیروی می‌کند و برای افراد دارای اتیسم و اختلال ارتباطی بسیار شدید مناسب است.
مداخله؛ دارو درمانی
برای درمان اتیسم هیچ داروی خاصی وجود ندارد، اما دارو می‌تواند تعدادی از علائم را کنترل کند.
مداخله؛ انسجام حسی
کودکان دارای اتیسم ممکن است به شدت در برابر محرک‌هایی مانند نور، صدا، مزه و بو از خود حساسیت نشان دهند. این شرایط بسیار شبیه اختلال در انسجام حسی است. به عنوان نمونه، ممکن است در برابر نور خاموش و روشن‌شونده و شدید بهم بریزند و یا در برابر صدایی مانند زنگ مدرسه واکنش منفی شدیدی از خود نشان دهند. تحقیق محدودی که در دانشگاه تمپل انجام شد نشان داد که کمک به کودک برای سازگاری با شرایط حسی متفاوت، باعث می‌شود تا رفتارهای تکراری و مشکلات رفتاری این کودکان تا حد زیادی کنترل و تعدیل شود.
اتیسم و تغذیه
مشکلات گوارشی در کودکان دارای اتیسم شایع بوده و حدود ۳۰ درصد از آنها ممکن است مواد غیرغذایی مانند خاک یا کاغذ بخورند. تعدادی از والدین یک رژیم غذایی عاری از گلوتن (موجود در گندم) وکازئین (پروتئین شیر) را برای فرزند دارای اتیسم خود مورد استفاده قرار می‌دهند. برنامه‌های غذایی دیگری مانند تغییر در رژیم غذایی از جمله ویتامین B۶ و منیزیم مکمل وجود دارد. تاکنون، شواهد موجود نتوانسته ضرورت استفاده از یک برنامه تغذیه‌ای را برای این کودکان به اثبات برساند.
چه چیزی باعث ایجاد اتیسم می‌شود؟
دانشمندان علت دقیق پیدایش اتیسم را نمی‌دانند، اما از آنجایی که در درون خانواده و اعضای آن روی می‌دهد، احتمالا ژن‌ها در پیدایش آن نقش بسیار مهمی دارند. برای بررسی اثر مواد شیمیایی و عوامل محیطی و عفونت‌ها در ایجاد اتیسم در مرحله پیش از تولد، تحقیقاتی در حال انجام است. اتیسم در افراد دارای سایر اختلال ژنتیکی مانند اختلال X شکننده و توبروس اسکلروزیس شایع‌تر است. مصرف والپروئیک اسید یا تالیدومید در دوران بارداری، احتمال ابتلاء کودک به اتیسم را افزایش می‌دهد.
احتمال اتیسم درخواهر و برادران افراد دارای اختلال
بر اساس بررسی‌های انجام شده، افرادی که دارای یک کودک با اختلال اُتیسم هستند، ۱۹ درصد احتمال دارد که فرزند دوم آنان نیز اتیسم داشته باشد. در صورت داشتن دو کودک دارای اتیسم احتمال داشتن کودک سوم با تشخیص اتیسم بسیار بالاتر می‌رود.
انتهای پیام
