حمیدرضا گلمحمدی تواندشتی، فعال فرهنگ، هنر و رسانه و پژوهشگر آیین و فرهنگ مازندرانی، به مناسبت «هفته مازندران» (۱۴ تا ۲۰ آبان) در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به جایگاه تاریخی، فرهنگی و تمدنی این خطه اظهار کرد: هفته مازندران فرصتی ارزشمند برای بازخوانی تاریخ پرافتخار، بازشناسی هویت فرهنگی و توجه دوباره به ریشه‌هایی است که در ژرفای تاریخ این سرزمین تنیده شده‌اند.
وی با بیان اینکه مازندران از دیرباز یکی از کانون‌های ارزشمند زیست، تمدن و فرهنگ در فلات ایران بوده است، افزود: این سرزمین با برخورداری از کوه‌های استوار البرز، جنگل‌های کهن هیرکانی، جلگه‌های حاصلخیز، شالیزارهای سرسبز و کرانه‌های نیلگون دریای کاسپین، افزون بر مواهب طبیعی، خاستگاه مردمانی سخت‌کوش، فرهنگ‌مدار و ریشه‌دار بوده که با تکیه بر دانش بومی، باورها و سنت‌های خود، میراثی ارزشمند و ماندگار پدید آورده‌اند.
این فعال فرهنگی با تأکید بر اینکه شکوه مازندران را نباید تنها در زیبایی جنگل و دریا جست‌وجو کرد، تصریح کرد: عظمت واقعی این سرزمین در حافظه تاریخی مردم، زبان شیرین تبری، ادبیات و اشعار بومی، موسیقی محلی، آیین‌های کهن، افسانه‌ها و روایت‌های شفاهی، صنایع‌دستی، بازی‌های سنتی و شیوه زیست مردمانی نهفته است که هویت خود را در پیوند با سرزمین مادری حفظ کرده‌اند.
گلمحمدی تواندشتی با اشاره به جایگاه بزرگان فرهنگ و ادب مازندران خاطرنشان کرد: نام‌آورانی همچون امیر پازواری، شاعر بلندآوازه و چهره ماندگار ادبیات بومی مازندران، نمادی از ظرفیت‌های فرهنگی و ادبی این سرزمین هستند و آثار و روایت‌های به‌جامانده از بزرگان این خطه، ضرورت پژوهش، مستندسازی و معرفی علمی میراث ادبی و فرهنگی استان را بیش از پیش آشکار می‌کند.
ضرورت صیانت از زبان تبری و آیین‌های کهن
وی حفظ و تقویت زبان تبری را یکی از بنیادی‌ترین مؤلفه‌های هویت فرهنگی مازندران دانست و گفت: زبان مادری تنها وسیله ارتباط میان انسان‌ها نیست، بلکه حامل تاریخ، جهان‌بینی، احساسات، خاطرات جمعی، دانش بومی و تجربه زیسته مردمان یک سرزمین است. هر واژه تبری بخشی از حافظه تاریخی مردم این دیار را در خود جای داده است.
این پژوهشگر فرهنگ مازندرانی با بیان اینکه خروج زبان بومی از چرخه زندگی روزمره می‌تواند بخشی از میراث معنوی جامعه را در معرض فراموشی قرار دهد، افزود: ثبت و ضبط واژگان، اصطلاحات، ضرب‌المثل‌ها، اشعار و روایت‌های شفاهی، گردآوری قصه‌های محلی، حمایت از شاعران و نویسندگان بومی و فراهم کردن زمینه انتقال زبان تبری به کودکان و نوجوانان باید در شمار اولویت‌های فرهنگی استان قرار گیرد.
وی همچنین آیین‌هایی همچون «تیرماه سیزده‌شو، نوروزخوانی، آیین‌های کشاورزی، موسیقی و نغمه‌های محلی، بازی‌های بومی، پوشاک سنتی و خوراک‌های محلی» را بخشی از شناسنامه فرهنگی مازندران برشمرد و تأکید کرد: این آیین‌ها تنها یادگارهایی از گذشته نیستند، بلکه جلوه‌هایی از پیوند عمیق انسان، طبیعت و فرهنگ در این سرزمین به شمار می‌روند و باید با پژوهش، ثبت علمی و مستندسازی از فراموشی آنها جلوگیری کرد.
گلمحمدی تواندشتی با اشاره به نقش خانواده‌ها، مدارس، دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی، رسانه‌ها، شهرداری‌ها، دهیاری‌ها و تشکل‌های مردم‌نهاد در پاسداشت میراث ناملموس، اظهار کرد: حفظ فرهنگ بومی نیازمند مشارکت جمعی و برنامه‌ریزی مستمر است و نمی‌توان مسئولیت آن را تنها بر عهده یک دستگاه یا نهاد گذاشت.
نسل جوان؛ حلقه اتصال میراث گذشته به آینده
وی با اشاره به تغییر سبک زندگی و فاصله گرفتن تدریجی نسل جدید از برخی سنت‌ها و شیوه‌های زیست نیاکان بیان کرد: تحولات فناوری و گسترش ارتباطات، در کنار فرصت‌های ارزشمند، ضرورت برنامه‌ریزی هوشمندانه برای انتقال میراث فرهنگی را دوچندان کرده است.
این پژوهشگر آیین‌های بومی و معنوی مازندران افزود: حفظ اصالت فرهنگی به معنای ایستایی و مخالفت با تحولات اجتماعی نیست، بلکه باید میان ریشه‌های تاریخی و نیازهای زندگی امروز پیوندی سازنده برقرار کرد. فرهنگ بومی زمانی ماندگار خواهد بود که ضمن حفظ اصالت خود، بتواند با زبان و ابزارهای نسل جدید نیز سخن بگوید.
وی بهره‌گیری از ظرفیت رسانه‌های نوین، فضای مجازی، تولید آثار مستند، پویانمایی، فیلم کوتاه، کتاب‌های مصور، محتوای چندرسانه‌ای و فناوری‌های نوین از جمله هوش مصنوعی را در معرفی گسترده‌تر فرهنگ و تمدن مازندران مؤثر دانست و گفت: نوجوانان و جوانان باید علاوه بر مخاطب برنامه‌های فرهنگی، به‌عنوان کنشگران اصلی در فرآیند بازآفرینی و انتقال میراث بومی حضور داشته باشند.
گلمحمدی تواندشتی برگزاری جشنواره‌های فرهنگی، حمایت از ایده‌های خلاقانه جوانان و ایجاد فرصت مشارکت آنان در گروه‌های پژوهشی، هنری و رسانه‌ای را از راهکارهای تقویت هویت فرهنگی نسل جدید عنوان کرد.
صیانت از طبیعت مازندران؛ مسئولیتی در برابر نسل‌های آینده
این پژوهشگر آیین و فرهنگ مازندرانی در ادامه با اشاره به اهمیت حفاظت از سرمایه‌های طبیعی استان اظهار کرد: طبیعت مازندران بخشی جدایی‌ناپذیر از هویت تاریخی، اجتماعی و اقتصادی مردم این خطه است و جنگل‌های کهن هیرکانی، کوهستان‌های البرز، جلگه‌های حاصلخیز، شالیزارها، رودخانه‌ها، تالاب‌ها، منابع آب شیرین و زیست‌بوم‌های ساحلی دریای کاسپین، سرمایه‌هایی ملی و بین‌نسلی هستند.
وی با بیان اینکه مازندران را نمی‌توان بدون جنگل‌ها، شالیزارها، باغ‌های مرکبات، رودخانه‌ها و کرانه‌های دریای کاسپین تصور کرد، افزود: تغییر کاربری اراضی کشاورزی، تخریب جنگل‌ها، برداشت بی‌رویه از منابع طبیعی، آلودگی رودخانه‌ها و سواحل، انباشت پسماند و فشار بر زیست‌بوم‌های حساس، از جمله چالش‌هایی هستند که آینده محیط زیست استان را تهدید می‌کنند.
گلمحمدی تواندشتی تأکید کرد: حفاظت از محیط زیست نباید به اقدامات مقطعی و برنامه‌های مناسبتی محدود شود، بلکه به سیاست‌گذاری اصولی، نظارت مستمر، برخورد قانونی با تخریب‌کنندگان منابع طبیعی، فرهنگ‌سازی عمومی و مشارکت فعال مردم نیاز دارد.
وی توسعه گردشگری مسئولانه، حمایت از کشاورزی پایدار، تقویت اقتصاد روستایی، رونق صنایع‌دستی و بهره‌گیری اصولی از ظرفیت‌های دریایی و طبیعی را از راهکارهای ایجاد اشتغال پایدار و حفاظت از سرمایه‌های فرهنگی و طبیعی استان دانست و تصریح کرد: مازندران به توسعه نیاز دارد، اما توسعه‌ای متوازن، هویت‌محور و سازگار با ظرفیت‌های محیطی؛ توسعه‌ای که در آن طبیعت قربانی سودجویی‌های کوتاه‌مدت نشود و فرهنگ بومی نیز به حاشیه نرود.
صنایع‌دستی؛ بخشی از هویت و اقتصاد بومی مازندران
این فعال فرهنگی با اشاره به جایگاه صنایع‌دستی و هنرهای سنتی در معرفی هویت مازندران گفت: حصیربافی، لاک‌تراشی، سفالگری، نمدمالی، گلیم‌بافی، جاجیم‌بافی و دیگر هنرهای بومی، تنها محصولاتی برای عرضه در بازار نیستند، بلکه روایتگر سبک زندگی، ذوق هنری، باورها و مهارت‌های مردمانی هستند که دانش خود را نسل به نسل انتقال داده‌اند.
وی حمایت از هنرمندان و صنعتگران بومی، ایجاد بازارهای دائمی عرضه محصولات، آموزش مهارت‌های سنتی به نسل جوان، توسعه مشاغل خانگی و پیوند صنایع‌دستی با گردشگری فرهنگی را از الزامات حفظ این هنرها برشمرد و افزود: صنایع‌دستی باید به‌عنوان یکی از ارکان اقتصاد هویت‌محور و خلاق استان مورد توجه قرار گیرد تا ضمن جلوگیری از فراموشی هنرهای سنتی، زمینه اشتغال و رونق اقتصادی جوامع محلی نیز فراهم شود.
رسانه‌ها و نهادهای فرهنگی؛ مسئولیت مهم در معرفی هویت مازندران
گلمحمدی تواندشتی با تأکید بر نقش رسانه‌ها در صیانت از هویت تاریخی و فرهنگی استان اظهار کرد: مسئولیت رسانه‌ها فراتر از اطلاع‌رسانی روزمره است و رسانه می‌تواند با روایتگری صحیح، مستندسازی ظرفیت‌های تاریخی و فرهنگی، معرفی چهره‌های اثرگذار، بازتاب دغدغه‌های فعالان بومی و ایجاد گفتمان عمومی درباره ضرورت حفاظت از میراث فرهنگی و طبیعی، نقش مهمی در تقویت هویت جمعی ایفا کند.
وی تولید محتوای عمیق و پژوهش‌محور، انتشار آثار مکتوب و تصویری درباره تاریخ و فرهنگ شهرها و روستاهای مازندران و معرفی آیین‌های کمتر شناخته‌شده را از ضرورت‌های فعالیت رسانه‌های محلی و استانی دانست.
این پژوهشگر فرهنگ مازندرانی همچنین خواستار تعامل و هم‌افزایی نهادهای متولی فرهنگ، میراث فرهنگی، گردشگری، آموزش و محیط زیست برای تدوین برنامه‌ای جامع و بلندمدت در زمینه شناسایی، ثبت، حفاظت و معرفی سرمایه‌های فرهنگی و طبیعی استان شد.
وی با اشاره به اینکه هفته مازندران نباید تنها به برگزاری چند مراسم مناسبتی، سخنرانی و اجرای برنامه‌های نمادین محدود شود، خاطرنشان کرد: این مناسبت باید به فرصتی اثرگذار برای بازشناسی تاریخ، تقویت خودآگاهی فرهنگی، معرفی ظرفیت‌های بومی و تدوین برنامه‌های عملی در مسیر حفظ و احیای میراث مادی و معنوی استان تبدیل شود.
گلمحمدی تواندشتی با تأکید بر ضرورت توجه هم‌زمان به هویت فرهنگی، حفاظت از طبیعت و توسعه پایدار گفت: مازندران برای تداوم شکوه تاریخی خود به همدلی، آگاهی فرهنگی، مشارکت اجتماعی و برنامه‌ریزی آینده‌نگر نیاز دارد.
وی ادامه داد: توسعه اقتصادی بدون حفاظت از طبیعت، پیشرفت فرهنگی بدون توجه به زبان و آیین‌های بومی و معرفی تاریخ بدون پژوهش و مستندسازی، نمی‌تواند آینده مطلوبی برای این سرزمین رقم بزند.
گلمحمدی یادآور شد: مازندران، میراثی به بلندای تاریخ و هویتی برای فرداست؛ سرزمینی که اصالتش در زبان و آیین، شکوهش در طبیعت و عظمتش در فرهنگ و تلاش مردمان آن ریشه دارد و پاسداشت آن، در حقیقت پاسداشت بخشی از هویت ایران‌زمین است.
انتهای پیام
