این بار مقصد ما نه یک بنای تاریخی و نه یک جاذبه گردشگری، بلکه کارگاهی است که در آن بخشی از این هنر دیرینه، با پیوندی مستقیم با حرم مطهر رضوی، همچنان زنده و پویاست؛ جایی که تار و پود فرش‌ها نه‌فقط برای آراستن فضا، بلکه برای مفروش کردن رواق‌های خانه‌ای با میلیون‌ها زائر و دلداده بافته می‌شود.
صبح پنجشنبه، ۱۴ آبان‌ماه، به همت «مکتب بافت مشهد»، طی بازدیدی فرصتی فراهم شد تا از نزدیک با بخش‌های مختلف شرکت فرش آستان قدس رضوی آشنا شویم؛ مجموعه‌ای با بیش از چهار دهه سابقه فعالیت که از مرحله انتخاب مواد اولیه و رنگرزی تا طراحی، بافت، پرداخت و حتی شست‌وشوی فرش‌های حرم مطهر، بخش‌های مختلف زنجیره تولید و نگهداری فرش را در خود جای داده است. بازدیدی که قرار بود ما را از پشت نقشه‌ها و نقش‌های آشنای فرش، به دنیای کمتر دیده‌شده تولید، مهارت و تلاش قالیبافانی ببرد که هر روز ساعت‌ها در برابر دارهای قالی می‌نشینند.
تأمین سالانه حدود ۴۰۰۰ مترمربع فرش دستباف برای حرم مطهر رضوی
در ابتدای این بازدید، حمید کارگر، مدیرعامل شرکت فرش آستان قدس رضوی، در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به سابقه بیش از ۴۰ ساله این مجموعه در تولید فرش‌های دستباف اظهار کرد: برخورداری از سالن‌های بزرگ و متمرکز تولید، دارهای بزرگ، مواد اولیه مرغوب و رنگرزی کاملاً طبیعی، از ویژگی‌هایی است که این شرکت را از سایر مجموعه‌های فعال در این حوزه متمایز می‌کند.
وی افزود: ساختار متمرکز کارگاه‌ها امکان نظارت مستمر بر فرایند بافت و تولید فرش‌های بزرگ‌پارچه، یکدست و هماهنگ را فراهم کرده است؛ موضوعی که با توجه به وسعت رواق‌های حرم مطهر و ضرورت هماهنگی فرش‌های پهن‌شده در کنار یکدیگر، اهمیت ویژه‌ای دارد. در این مجموعه از بهترین پشم و رنگزاهای طبیعی با منشأ معدنی، گیاهی و جانوری استفاده می‌شود و رنگ شیمیایی در فرایند رنگرزی جایگاهی ندارد.
مدیرعامل شرکت فرش آستان قدس رضوی با تأکید بر تأثیر انتساب این مجموعه به آستان قدس رضوی بر کیفیت تولید گفت: قالیبافان نیز به دلیل ارتباط کار با حضرت رضا(ع)، خود را ملزم به رعایت امانت و کیفیت می‌دانند و حتی در نبود نظارت مستقیم، به خود اجازه تقلب نمی‌دهند. همچنین تمام مراحل طراحی، بافت، رنگرزی، پرداخت، ارزیابی و تکمیل فرش در این مجموعه انجام می‌شود.
کارگر با اشاره به نیاز سالانه حرم مطهر اظهار کرد: سالانه حدود ۴۰۰۰ مترمربع فرش دستباف در دو کارگاه متمرکز این مجموعه در مشهد و کاشمر تولید و برای مفروش کردن حرم تأمین می‌شود. در مقابل، به‌طور متوسط سالانه حدود ۲۰۰۰ مترمربع فرش مستعمل نیز پس از چند سال استفاده و زمانی که ادامه بهره‌برداری از آن‌ها ممکن است به فرش آسیب بزند، از حرم خارج و در نمایشگاه مرکزی شرکت به‌عنوان فرش متبرک به مشتریان داخلی و خارجی عرضه می‌شود.
وی ادامه داد: به‌طور معمول رواق‌های سرپوشیده حرم با فرش دستباف و صحن‌ها با فرش ماشینی مفروش می‌شوند و طرح و نقش فرش‌های هر رواق نیز متناسب با آرایه‌ها و ویژگی‌های معماری آن طراحی می‌شود.
مدیرعامل شرکت فرش آستان قدس رضوی با اشاره به برنامه تأمین فرش برای فضاهای جدید حرم گفت: دو رواق امیرالمؤمنین(ع) و امام حسین(ع) در حال احداث هستند که قرار است سال آینده به بهره‌برداری برسند. رواق امیرالمؤمنین(ع) حدود ۴۰۰۰ مترمربع فضای فرش‌خور دارد و برای رواق امام حسین(ع) نیز حدود ۸۰۰۰ مترمربع فرش دستباف مورد نیاز است. در همین راستا، دو کارگاه مشهد و کاشمر در حال بافت چهار نقشه اختصاصی برای این دو رواق هستند.
پس از این توضیحات، نوبت به همراهی با آرمان خوش‌اندام، مدیر و مسئول کارگاه و راهنمای بازدید، رسید؛ کسی که قرار بود در جریان حرکت میان سالن‌ها و بخش‌های مختلف مجموعه، از چرایی شکل‌گیری این کارگاه، انتخاب مواد اولیه و شیوه بافت تا مراحل رنگرزی، پرداخت و شست‌وشوی فرش‌ها بگوید.
وی درباره چگونگی شکل‌گیری این مجموعه و روند توسعه فعالیت‌های آن توضیح داد: شرکت فرش آستان قدس رضوی حدود چهار دهه قبل با هدف خدمت‌رسانی به حرم مطهر و تأمین فرش‌های مورد نیاز آن تأسیس شد. پیش از شکل‌گیری این مجموعه، فرش‌های حرم از طریق نذر و وقف تأمین می‌شد، اما در برخی موارد ابعاد، طرح، نقش و کیفیت فرش‌ها با نیازهای حرم مطهر تناسب نداشت و سازوکار مشخصی نیز برای نگهداری، مرمت، انبارداری و عرضه فرش‌های خارج‌شده از حرم وجود نداشت.
مدیر و مسئول کارگاه و راهنمای بازدید افزود: به همین دلیل، تصمیم گرفته شد مجموعه‌ای به‌عنوان متولی زنجیره فرش شکل بگیرد تا علاوه بر تولید فرش‌های دستباف متناسب با نیاز حرم، مراحل نگهداری و عرضه مجدد آن‌ها را نیز مدیریت کند.
خوش‌اندام با اشاره به انتخاب محل احداث کارگاه گفت: زمانی که این مجموعه تأسیس شد، منطقه خارج از محدوده شهری بود و مسیر دسترسی به آن نیز خاکی و دشوار بود، اما حساسیت فعالیت مجموعه به اندازه‌ای بود که رئیس‌جمهور وقت -رهبر شهید انقلاب- در آیین کلنگ‌زنی آن حضور یافتند و پس از احداث و بهره‌برداری نیز برای مشاهده نتیجه کار از مجموعه بازدید کردند. از سوی دیگر، به دلیل حضور تعداد زیادی از قالیبافان در این منطقه و ظرفیت اشتغال‌زایی، این محدوده برای احداث کارگاه انتخاب شد.
از توسعه واحدهای تولیدی تا راه‌اندازی قالیشویی
مدیر و مسئول کارگاه فرش آستان قدس رضوی ادامه داد: در دهه ۷۰ و با هدف تکمیل زنجیره تولید، واحدهایی مانند رنگرزی و عملیات تکمیل به مجموعه اضافه شد. همچنین با افزایش سفارش‌های حرم و توسعه رواق‌ها و صحن‌ها، کارگاه دیگری در شهرستان کاشمر با ظرفیت تولید بیشتر از کارگاه مشهد راه‌اندازی شد و در همان دهه به بهره‌برداری رسید.
خوش‌اندام با اشاره به راه‌اندازی نمایشگاه و فروشگاه مرکزی شرکت در دهه ۷۰ بیان کرد: یکی از مسائل موجود، نحوه عرضه فرش‌هایی بود که پس از چند سال استفاده از حرم خارج می‌شدند. برای سامان‌دهی این موضوع، نمایشگاه و فروشگاه مرکزی ایجاد شد تا فرش‌های خارج‌شده از حرم به‌عنوان فرش متبرک عرضه شوند. همچنین بخشی از تولیدات دیگر مجموعه که برای حرم سفارش داده نشده‌اند، در طرح‌ها و اندازه‌های مختلف در این فروشگاه به فروش می‌رسند.
وی اضافه کرد: به‌تدریج خدمات فرش‌آرایی و مفروش کردن صحن‌ها و رواق‌های حرم نیز در چارچوب ضوابط مربوط به شرکت واگذار شد و آخرین بخش توسعه‌ای مجموعه، راه‌اندازی واحد قالیشویی در دهه ۹۰ بود تا شست‌وشوی فرش‌های حرم نیز در داخل مجموعه انجام شود.
تولید سالانه ۵۰۰۰ مترمربع فرش دستباف در مجموعه
مدیر کارگاه فرش آستان قدس رضوی با اشاره به ظرفیت اشتغال و تولید شرکت اظهار کرد: در حال حاضر حدود ۴۰۰ قالیباف به صورت مستقیم با مجموعه همکاری می‌کنند و این تعداد رو به افزایش است. در دو کارگاه متمرکز مشهد و کاشمر سالانه حدود ۴۰۰۰ مترمربع فرش دستباف نفیس تولید می‌شود و علاوه بر آن، از طریق برون‌سپاری و انعقاد قرارداد با تولیدکنندگان در نقاط مختلف کشور، حدود ۱۰۰۰مترمربع دیگر نیز به ظرفیت تولید اضافه می‌شود؛ بنابراین مجموع تولید سالانه به حدود ۵۰۰۰ مترمربع می‌رسد.
خوش‌اندام با بیان اینکه تأمین نیاز حرم مطهر اولویت اصلی مجموعه است، گفت: حرم سالانه حدود ۳۵۰۰ تا ۴۰۰۰ مترمربع فرش دستباف نیاز دارد و تمرکز اصلی شرکت بر تأمین این میزان است. در حوزه صادرات نیز مطالعات بازار و نیازسنجی انجام شده و با تعدادی از تجار حوزه خلیج فارس مراوداتی صورت گرفته است، اما هنوز به‌صورت جدی وارد این حوزه نشده‌ایم.
در ادامه بازدید و با ورود به بخش تولید، وی درباره مواد اولیه مورد استفاده در بافت فرش توضیح داد: در هر سالن، انبارکی برای نگهداری مواد اولیه مورد نیاز بافندگان در نظر گرفته شده است. خامه یا نخ پرز فرش از پشم تهیه می‌شود و پس از طی فرایند ریسندگی به نخ تبدیل می‌شود؛ تار و پود نیز از الیاف پنبه‌ای است. در تولید فرش‌های مورد استفاده در حرم مطهر، از الیاف مصنوعی استفاده نمی‌کنیم و کیفیت مواد اولیه از معیارهای اصلی مجموعه است.
راهنمای این مجموعه با اشاره به عوامل مؤثر بر کیفیت پشم افزود: نژاد گوسفند، منطقه جغرافیایی پرورش آن، زنده یا مرده بودن حیوان هنگام پشم‌چینی و حتی محل برداشت پشم از بدن گوسفند، ازجمله پشت، پهلو، شکم و پاها، در کیفیت الیاف تأثیرگذار است. به همین دلیل، در انتخاب مواد اولیه حساسیت زیادی داریم و پشم شسته و سورت‌شده تهیه می‌کنیم. همچنین بخش عمده پشم مورد نیاز مجموعه از مناطق غرب کشور تأمین می‌شود؛ زیرا این پشم‌ها معمولاً طول الیاف بیشتری دارند و سفیدتر هستند. طول الیاف و کیفیت پشم علاوه بر تأثیر بر مراحل رنگرزی و ریسندگی، در دوام و برگشت‌پذیری فرش نیز مؤثر است؛ موضوعی که برای فرش‌های حرم مطهر به دلیل میزان بالای رفت‌وآمد و پاخور اهمیت بیشتری دارد.
در بخش دیگری از بازدید، خوش‌اندام با اشاره به تفاوت نمای فرش در مراحل مختلف بافت اظهار کرد: در زمان بافت، سطح رویی فرش ظاهری پشمالو دارد و نقش آن به‌وضوح مشخص نیست؛ به همین دلیل، ارزیابی اصلی کیفیت بافت از پشت فرش انجام می‌شود. پشت فرش جزئیات نقش، نظم گره‌ها و خطاهای احتمالی را بهتر نشان می‌دهد و سرپرست سالن و ناظر بافت به‌صورت روزانه فرایند کار را بررسی می‌کنند تا در صورت وجود ایراد، اصلاحات لازم انجام شود.
وی درباره نقشه‌های مورد استفاده در کارگاه گفت: بخش زیادی از نقشه‌ها از طرح‌های متداول منطقه خراسان انتخاب می‌شوند، اما متناسب با نیاز حرم مطهر تغییر می‌کنند. برای مثال، گاهی سفارش تولید کناره‌هایی با عرض یک متر و ارتفاع‌های ۶، ۸ یا ۹ متر داده می‌شود یا برای یک رواق مشخص، فرش‌هایی با نقشه یکسان و هماهنگ مورد نیاز است؛ بنابراین نقشه‌ها صرفاً به یک طرح ثابت محدود نیستند.
مسئول کارگاه فرش آستان قدس رضوی با اشاره به آرشیو نقشه‌های شرکت بیان کرد: در طول چهار دهه فعالیت مجموعه، آرشیو قابل توجهی از نقشه‌ها شکل گرفته است. در سال‌های ابتدایی، طراحی نقشه، نقطه‌زنی و رنگ‌بندی به صورت دستی انجام می‌شد، اما از دهه ۸۰ این اطلاعات در سامانه ثبت و آرشیو شد. اکنون علاوه بر دسترسی به نقشه‌های قدیمی، بر اساس نیازهای حرم مطهر و همچنین سفارش‌های بخش بازرگانی و نمایشگاه، نقشه‌های جدید نیز طراحی و در تولیدات مجموعه استفاده می‌شوند.
دار ۵۴ متری با ظرفیت بافت ۱۳ تخته فرش ۲۴ متری
در ادامه، بازدیدکنندگان وارد بزرگ‌ترین سالن بافت مجموعه شدند؛ سالنی که بزرگ‌ترین دار قالیبافی شرکت نیز در آن قرار دارد. خوش‌اندام با اشاره به ابعاد این دستگاه توضیح داد: دار مستقر در این سالن ۵۴ متر طول دارد و ۱۳ تخته فرش ۲۴ متری روی آن جانمایی شده است. نقشه و رنگ برخی از فرش‌ها نیز متناسب با سفارش و نیاز حرم مطهر تغییر داده شده است.
وی افزود: برای شناسایی و رهگیری محصولات، روی تمام فرش‌های دستباف مجموعه نشانواره اختصاصی شرکت بافته می‌شود و هر فرش نیز کد شناسایی مشخصی دارد. از طریق این کد می‌توان اطلاعاتی مانند محل و سال تولید، زمان خروج از شرکت و تحویل به حرم، تعداد دفعات شست‌وشو و رواق یا محل استفاده فرش در حرم مطهر را پیگیری کرد. این اطلاعات در شناسنامه هر فرش ثبت می‌شود تا هنگام خروج از حرم و عرضه آن به مشتریان نیز سوابق محصول قابل دسترسی باشد.
مسئول کارگاه فرش آستان قدس رضوی در ادامه با تأکید بر اهمیت جایگاه قالیبافان در این مجموعه گفت: افرادی که در حوزه فرش دستباف فعالیت می‌کنند، صرفاً نیروی کار نیستند، بلکه سرمایه‌های انسانی و حافظان هنری هستند که نسل‌به‌نسل منتقل شده است. از این رو، تلاش شده در کنار حفظ اصالت تولید، شرایط کاری مناسبی برای بافندگان فراهم شود.
خوش‌اندام با اشاره به تمهیدات پیش‌بینی‌شده برای حفظ سلامت قالیبافان اظهار کرد: روشنایی و تهویه سالن‌ها، تنظیم روزانه تخته نشیمن متناسب با شرایط هر فرد و تأمین تجهیزات حفاظت فردی ازجمله اقداماتی است که با هدف کاهش آسیب‌های جسمی و ارگونومیک انجام می‌شود. همچنین تقسیم کار متناسب با توانایی بافندگان صورت می‌گیرد و روزانه در دو نوبت فرصت پیاده‌روی و فعالیت بدنی برای آنان در نظر گرفته شده است. استفاده از متخصصان حرکات اصلاحی برای پیشگیری از آسیب‌های احتمالی کمر، پاها، دست‌ها و شانه‌ها نیز از دیگر اقدامات این مجموعه است. همچنین به‌منظور رفاه این افراد، مهدکودکی در مجموعه ایجاد شده است تا مادران بتوانند فرزندان خود را به آن بسپارند و با آرامش بیشتری به کار بافت بپردازند.
وی درباره پراکندگی جغرافیایی بافندگان بیان کرد: قالیبافان مجموعه از مناطق مختلف خراسان، ازجمله نیشابور و کاشمر، جذب شده‌اند و حتی افرادی از آذربایجان نیز در میان بافندگان حضور دارند. کارگاه کاشمر نیز در مقایسه با مشهد ظرفیت بیشتری از نظر تعداد بافندگان و راندمان تولید دارد.
رنگرزی طبیعی؛ خط قرمز تولید در شرکت فرش آستان قدس رضوی
در بخشی از بازدید، مسئول کارگاه فرش آستان قدس رضوی با اشاره به مرحله چله‌کشی و آماده‌سازی دار قالی توضیح داد: این مرحله از فرایند تولید فرش دستباف، کاری زمان‌بر و حساس است و هرگونه خطا در محاسبه و اجرای آن می‌تواند در مراحل بعدی بافت مشکل ایجاد کند. به همین دلیل، دقت در چله‌کشی اهمیت زیادی دارد و نمی‌توان آن را مرحله‌ای ساده و کم‌اهمیت در نظر گرفت.
در ادامه مسیر، بازدیدکنندگان به بخش رنگرزی رسیدند؛ جایی که خوش‌اندام درباره مواد رنگزای مورد استفاده و شیوه تولید رنگ‌ها بیان کرد: یکی از اصول اصلی شرکت، پایبندی به اصالت تولید فرش دستباف است و این موضوع در انتخاب تجهیزات و به‌ویژه مواد رنگزا نیز رعایت می‌شود. رنگرزی در این مجموعه با رنگزاهای طبیعی انجام می‌شود و استفاده از رنگ‌های شیمیایی از خطوط قرمز شرکت به شمار می‌رود.
وی افزود: پوست گردو، پوست انار، روناس و برگ انگور ازجمله مواد گیاهی مورد استفاده برای تولید رنگ هستند. در کنار این مواد، برای دستیابی به طیف‌های آبی از لاجورد و نیل استفاده می‌شود و رنگ قرمز لاکی نیز از قرمزدانه با منشأ جانوری به دست می‌آید. این ماده در مناطقی از آمریکای لاتین، از جمله پرو، بخش‌هایی از اروپا مانند اسپانیا، آسیای میانه و هند پرورش داده می‌شود و مجموعه آن را تهیه می‌کند.
راهنمای این مجموعه با اشاره به پالت رنگی شرکت گفت: پالت متعارف مجموعه شامل ۲۰ رنگ است، اما متناسب با سفارش‌ها و نیازهای تولید، رنگ‌های دیگری نیز تهیه می‌شود. برخی رنگ‌ها، مانند لاجوردی، برای دستیابی به ثبات بیشتر به چند مرحله رنگرزی و تثبیت نیاز دارند تا در برابر شست‌وشو، پاخوردگی و تابش نور خورشید مقاومت لازم را داشته باشند.
در بخش پرداخت، مدیر کارگاه فرش آستان قدس رضوی با اشاره به مرحله پرداخت فرش اظهار کرد: از آنجا که سطح فرش پس از بافت ظاهری پشمالو دارد، در این مرحله با اصلاح سطح، نقش و نمای اصلی آن آشکار می‌شود. فرش‌های مستعمل خارج‌شده از حرم نیز پس از شست‌وشو و پیش از عرضه در فروشگاه شرکت، تحت عملیات اصلاح و پرداخت قرار می‌گیرند.
خوش‌اندام افزود: به دلیل پاخور زیاد و دفعات شست‌وشوی فرش‌های حرم، ارتفاع پرز آن‌ها در مرحله پرداخت نباید به کمتر از ۱۰ میلی‌متر برسد؛ در حالی که این میزان در فرش‌های معمول بازار حدود ۶ تا ۸ میلی‌متر است. پس از خروج فرش از حرم، اصلاحات لازم متناسب با عرف بازار انجام می‌شود. همچنین اصلاح اختلاف تراکم، رفع ایرادهای بافت و برطرف کردن اختلاط رنگ‌ها، با ابزارهای ظریف و به دست افراد متخصص انجام می‌شود تا اصالت فرش دستباف حفظ شود.
وی با اشاره به تفاوت شیوه شست‌وشوی فرش‌های دستباف و ماشینی اظهار کرد: هر تخته فرش دستباف متناسب با ویژگی‌ها و شرایط خود، الگوی شست‌وشوی مشخصی دارد، اما فرش‌های ماشینی با دستگاه‌های مخصوص شسته می‌شوند. دستگاه قالیشویی این مجموعه نیز با ابعاد بزرگ طراحی شده تا شست‌وشوی فرش‌های عریض حرم، ازجمله فرش‌هایی با عرض چهار متر، امکان‌پذیر باشد. فرایند شست‌وشو و آبکشی نیز با رعایت ضوابط شرعی و استانداردهای کیفی انجام می‌شود.
راهنمای این مجموعه با بیان اینکه واحد قالیشویی مجموعه در اوایل دهه ۹۰ راه‌اندازی شده است، افزود: پیش از آن، شست‌وشوی فرش‌ها به قالیشویی‌های خارج از مجموعه سپرده می‌شد، اما گاهی کیفیت خدمات و رعایت الزامات شرعی، به‌ویژه در دوره‌های پرتردد، با مشکلاتی همراه بود. این واحد در ابتدا با دستگاه‌های اجاره‌ای فعالیت می‌کرد و پس از چند سال، تجهیزات فعلی جایگزین آن‌ها شدند.
خوش‌اندام درباره مراحل شست‌وشو توضیح داد: فرش‌ها پیش از شست‌وشو با دستگاه خاک‌گیر چرخشی، متناسب با ابعاد و میزان آلودگی، طی ۴۰ دقیقه تا یک ساعت خاک‌گیری می‌شوند. سپس ابتدا پشت فرش شسته می‌شود تا لکه‌ها و اختلاط احتمالی رنگ بهتر تشخیص داده شود و پس از آن، سطح رویی فرش نیز متناسب با میزان آلودگی شست‌وشو داده می‌شود. پس از آب‌گیری، حدود ۱۵ درصد رطوبت در فرش باقی می‌ماند که در فصل گرم با پهن کردن فرش‌ها در محوطه و در فصل سرد با انتقال آن‌ها به گرم‌خانه برطرف می‌شود. در همین راستا، گرم‌خانه‌ای هوشمند با سه هیتر، حداکثر دمای ۶۰ درجه و حدود ۲۵ فن برای گردش یکنواخت هوا در مجموعه در حال تکمیل است. ظرفیت این گرم‌خانه در شرایط مطلوب حدود ۶۰ تخته فرش در ساعت است، همچنین عرض چهارمتری تجهیزات امکان خشک‌کردن فرش‌های بزرگ‌پارچه و عریض را فراهم می‌کند. خشک‌کردن کامل نیز از باقی ماندن رطوبت، ایجاد بوی نامطبوع و رشد قارچ جلوگیری می‌کند.
۷۰ خادم افتخاری؛ ناظران وضعیت فرش‌های حرم
در پایان بازدید از بخش‌های مختلف مجموعه، مدیر کارگاه فرش آستان قدس رضوی به سازوکار نظارت بر وضعیت فرش‌های مفروش در حرم مطهر اشاره کرد و گفت: حدود ۷۰ نفر از پیشکسوتان فرش مشهد به‌عنوان خادمان افتخاری در حوزه فرش فعالیت می‌کنند و به‌صورت مستمر مسیرها و رواق‌های مختلف حرم را بررسی می‌کنند.
خوش‌اندام افزود: این افراد وضعیت فرش‌ها را از نظر میزان پاخوردگی، جابه‌جایی، نیاز به تعویض، شست‌وشو یا خروج از حرم ارزیابی و گزارش می‌کنند تا مشخص شود کدام فرش باید در محل دیگری استفاده شود، کدام نیاز به شست‌وشو دارد و کدام به دلیل فرسودگی باید از حرم خارج و برای عرضه به فروشگاه منتقل شود.
با پایان بازدید از بخش‌های مختلف مجموعه در روستای کنویست، آنچه بیش از همه در ذهن باقی می‌ماند، پیوند میان یک هنر دیرینه و سازوکاری منظم برای حفظ و تداوم آن است؛ از انتخاب پشم و رنگزاهای طبیعی تا گره‌هایی که با دستان قالیبافان بر دار قالی می‌نشینند و فرش‌هایی که پس از سال‌ها خدمت در حرم مطهر، دوباره مسیر تازه‌ای را آغاز می‌کنند.
این بازدید نشان داد که پشت هر تخته فرش مفروش در رواق‌های حرم رضوی، زنجیره‌ای از مهارت، دقت و تلاش قرار دارد؛ زنجیره‌ای که تنها به تولید محدود نمی‌شود و نگهداری، مرمت و مراقبت از فرش‌ها را نیز دربرمی‌گیرد. در این میان، قالیبافانی که ساعت‌ها در برابر دارهای قالی می‌نشینند، نقشی فراتر از تولیدکننده دارند؛ آنان بخشی از حافظان هنری هستند که تار و پودش با فرهنگ و هویت ایرانی گره خورده است.
انتهای پیام
