رسول رکنی‌زاده، یکشنبه ۱۷ آبان در جلسه ستاد استانی هفته پژوهش در دانشگاه اصفهان درباره اهمیت برگزاری هفته پژوهش اظهار کرد: امیدوارم هفته پژوهش امسال نیز به‌خوبی برگزار شود و از سطح مناسبی برخوردار باشد؛ چراکه شهر و استان اصفهان از ظرفیت‌های دانشگاهی و مراکز تحقیقاتی قابل‌توجهی برخوردار است. اگرچه ممکن است جوایز از نظر مالی و مادی رقم چندان قابل‌توجهی نباشند، اما برای افرادی که شایستگی دریافت آن‌ها را پیدا می‌کنند، از اهمیت بسیار زیادی برخوردارند. این موضوع می‌تواند در زندگی فردی، آینده شغلی و در نهایت میزان اثربخشی فعالیت‌های آنان بر آینده استان، شهر و کشور تأثیرگذار باشد.
وی با تأکید بر ضرورت جدی گرفتن این موضوع افزود: انتخاب و معرفی پژوهشگران برتر باید با جدیت و بدون هرگونه نگاه بخشی انجام شود. نباید این تصور شکل بگیرد که سهم بخش یا مجموعه‌ای خاص باید بیشتر در نظر گرفته شود؛ بلکه باید تلاش کنیم بهترین پژوهشگران استان را شناسایی و معرفی کنیم تا به الگویی برای پژوهشگران آینده و نسل جوان تبدیل شوند. جوانان در سال‌های آینده به نحوه رفتار ما با پژوهشگران برتر امروز نگاه خواهند کرد.
رئیس دانشگاه اصفهان خاطرنشان کرد: از همین منظر، اهمیت فوق‌العاده‌ای دارد که چه الگویی را به استان ارائه می‌کنیم؛ الگویی که مستقل از اینکه فرد از کدام مرکز علمی، دانشگاه یا بخش باشد، نشان دهد چگونه یک پژوهشگر توانسته است به سطحی از اثربخشی در جامعه علمی دست پیدا کند که شایستگی معرفی به‌عنوان الگو را داشته باشد. وظیفه ما این است که این جایگاه را به جامعه نشان دهیم و معرفی کنیم که چنین افرادی، چهره‌های برتر علمی و پژوهشی استان هستند.
اهمیت معرفی پژوهشگران برتر به خانواده‌ها
رکنی‌زاده گفت: در سال ۱۳۹۷، مراسمی را در اتاق بازرگانی برگزار کردیم و در آن، مبالغ جوایز شاید در مقایسه با ارزش پروژه‌هایی که برخی از برگزیدگان اجرا کرده بودند و گاه چندین میلیارد تومان ارزش داشتند، رقم چندان بزرگی نبود، اما در همان زمان متوجه شدم که این موضوع تا چه اندازه برای افراد اهمیت دارد. با این وجود در آن مراسم، خانواده‌های برگزیدگان، ازجمله همسران آنان، نیز دعوت شده بودند و جوایز به افراد اهدا شد. همچنین مدیران دانشگاه‌های مختلف، جوایز پژوهشگران برتر مجموعه خود را اهدا می‌کردند و این موضوع برای خانواده‌ها اهمیت فراوانی دارد. فردی که به چنین جایگاهی می‌رسد، در بسیاری از مواقع با همراهی و حمایت خانواده خود مسیر دشواری را طی کرده است تا به این سطح از فعالیت پژوهشی و تحقیقاتی دست پیدا کند.
وی ادامه داد: برای خانواده‌ها بسیار ارزشمند است که ببینند همسر یا عضو خانواده آنان به‌عنوان دریافت‌کننده جایزه معرفی شده و فعالیت‌هایش از سوی استان مورد توجه قرار گرفته است. به‌همین دلیل، هفته پژوهش و هم فضای علمی و پژوهشی که در جریان آن ایجاد می‌شود، از اهمیت زیادی برخوردار است. سخنرانی‌هایی که در این هفته برگزار می‌شود، افراد را به حوزه‌ها و ابعاد مختلف پژوهش ترغیب می‌کند و زمینه‌ای فراهم می‌آورد تا اثربخشی فعالیت‌های پژوهشی در شهر و استان اصفهان به نمایش گذاشته شود. الگوهایی که در این فرآیند معرفی می‌کنیم، اهمیت بسیار زیادی دارند. امیدوارم امسال نیز چهره‌هایی را به کشور و استان معرفی کنیم که نقش پیشرو و الگوساز برای دیگران و نسل‌های بعدی داشته باشند.
ضرورت حفظ جایگاه تخصصی پژوهشگران در جشنواره
رئیس دانشگاه اصفهان با انتقاد از گسترش بی‌ضابطه دامنه انتخاب و معرفی برگزیدگان در جشنواره‌های پژوهشی اضافه کرد: حضور بزرگ‌ترین دانشمندان کشور که در دانشگاه‌های بزرگ تربیت شده‌اند، در کنار دانش‌آموزان و گروه‌های دیگر، لزوماً به معنای تحقق عدالت نیست. این موضوع ارتباطی با عدالت ندارد، مدیران اجرایی دستگاه‌ها چه ارتباطی با پژوهشگران دارند که بخواهیم همه آن‌ها را در یک جایگاه و در کنار یکدیگر قرار دهیم؟ اگر قرار است برای دانش‌آموزان نیز برنامه‌ای برگزار شود، می‌توان جشنواره یا بخش مستقلی برای آنان در نظر گرفت، اما قرار دادن گروه‌های مختلف در کنار یکدیگر، بدون توجه به تفاوت جایگاه و سطح فعالیت آن‌ها، مسئله‌ای است که باید درباره آن تأمل کرد. فردی که در سطح جهانی پژوهش کرده است، باید در جایگاه متناسب با فعالیت علمی خود مورد تقدیر قرار گیرد.
رکنی‌زاده با تشریح تجربه محدود کردن تعداد برگزیدگان در یکی از دوره‌های هفته پژوهش گفت: در سال ۱۳۹۷، تعداد پژوهشگران برتر را به ۱۴ نفر در استان محدود کردیم. این افراد از دانشگاه‌ها و مراکز علمی مختلف، ازجمله دانشگاه‌های دولتی و دانشگاه آزاد اسلامی، انتخاب شده بودند. در سال ۱۳۹۶ نیز در جریان برنامه‌های پژوهشی، به‌دلیل فشارهایی که برای اجرای برخی درخواست‌ها وجود داشت، مشکلاتی ایجاد شد و حتی برگزارکننده نیز از شرایط پیش‌آمده ناراحت بود. تجربه من این است که جشنواره پژوهشگران برتر نباید به مراسمی تبدیل شود که در آن صرفاً به گروه‌های مختلف جایزه پرداخت می‌شود؛ بلکه باید مشخص باشد که جایزه به چه فردی و به دلیل چه دستاوردی اهدا می‌شود.
وی یادآور شد: انتخاب پژوهشگر برتر، موضوعی نیست که بتوان آن را بدون توجه به معیارهای علمی و تخصصی انجام داد. در سطح جهانی نیز جوایز بزرگ علمی به افرادی اعطا می‌شود که شایستگی مشخصی دارند. بنابراین، نباید این‌گونه باشد که صرفاً برای اینکه یک دانشگاه یا مجموعه‌ای در فهرست برگزیدگان قرار بگیرد، جایزه‌ای به آن اختصاص داده شود. اگر در هفته پژوهش تعمیم‌های بی‌دلیل و خارج از چارچوب انجام دهیم، معنای پژوهش را از مسیر اصلی خود خارج کرده‌ایم. تحقیقات پیشرو از موضوعاتی است که همواره بر آن تأکید شده و امروز نیز به‌عنوان یک ضرورت مورد توجه قرار دارد. در چنین شرایطی باید پژوهشگران بزرگ و دستاوردهای آنان را به‌درستی معرفی کنیم.
رئیس دانشگاه اصفهان اظهار کرد: تأکید من این است که باید به جایگاه پژوهشگر توجه کنیم. فعالیت دانش‌آموزی نیز در جای خود ارزشمند است، اما نباید بدون توجه به تفاوت سطح و ماهیت فعالیت‌ها، آن را در کنار پژوهش‌های تخصصی و دستاوردهای پژوهشگران برجسته قرار دهیم. اگر قرار است دانش‌آموزی به‌عنوان پژوهشگر معرفی شود، باید معیار و معنای دقیق این عنوان مشخص باشد. در صورت بازنگری در این فرآیند، اجازه ندهیم آیین‌نامه‌ها و بخشنامه‌ها مانع انجام درست این کار شوند و جایگاه واقعی پژوهشگران شایسته تحت‌تأثیر قرار گیرد.
ضرورت مشارکت دانشگاه‌ها در تعریف مسائل پژوهشی
رکنی‌زاده درباره ضرورت اصلاح سازوکار ارتباط میان دانشگاه‌ها و دستگاه‌های اجرایی گفت: این فرآیند باید با سازوکاری اجرا شود که در آن هیچ‌یک از بخش‌ها و افراد نادیده گرفته نشوند. یکی از موضوعات مهم، نحوه تعریف و تبیین مسائل پژوهشی است. گاهی دستگاه اجرایی مسئله‌ای را مطرح می‌کند، اما صورت مسئله با زبانی بیان می‌شود که برای دانشجو یا استاد دانشگاه قابل‌فهم و قابل‌استفاده نیست. اگر در هر حوزه، رئیس دانشکده یا مسئول پژوهشی مربوطه در تبیین و صورت‌بندی مسئله مشارکت داشته باشد، می‌توان استفاده بهتر و مؤثرتری از ظرفیت دانشگاه‌ها و پژوهشگران داشت. یکی از موضوعاتی که باید مورد توجه قرار گیرد، همین مشارکت دستگاه‌های اجرایی و دانشگاه‌ها از ابتدای تعریف مسئله تا مرحله اجرای پژوهش است.
وی با توضیح ضرورت بهره‌برداری دستگاه‌های اجرایی از نتایج تحقیقات افزود: گاهی یک طرح پژوهشی اجرا می‌شود و پس از پایان آن، کار تمام‌شده تلقی می‌شود؛ درحالی‌که دستگاه اجرایی باید مشخص کند تا چه اندازه از نتایج آن بهره‌برداری کرده است. ممکن است میزان استفاده از نتایج یک پژوهش ۱۰، ۲۰ یا ۳۰ درصد باشد، اما مهم این است که خروجی پژوهش در عمل مورد استفاده قرار گیرد و دستگاه اجرایی نسبت به بهره‌برداری از آن احساس مسئولیت کند. این تصور که وظیفه دستگاه اجرایی صرفاً سفارش دادن یک پژوهش و قرار دادن نتیجه آن در قفسه‌هاست، باید تغییر کند.
رئیس دانشگاه اصفهان خاطرنشان کرد: لازم است از زمان طرح پرسش و تعریف مسئله تا مرحله تحقق، اجرا و بهره‌برداری از نتایج، ارتباط مؤثری میان طرف‌های مشارکت‌کننده وجود داشته باشد. همچنین باید نام و نشان افرادی که در اجرای یک طرح پژوهشی مشارکت داشته‌اند، دیده شود و سهم آنان در نتیجه نهایی مورد توجه قرار گیرد. قطعاً چنین اقدامی می‌تواند انگیزه افراد را برای مشارکت در فعالیت‌های پژوهشی افزایش دهد.
لزوم معرفی ظرفیت‌های پژوهشی خارج از چارچوب‌های رسمی
رکنی‌زاده گفت: باید برای معرفی بزرگان، متفکران و افرادی که در گوشه‌وکنار این شهر حضور دارند و آثار و فعالیت‌هایشان اثربخش است، فرصت و سازوکار مناسبی در نظر بگیریم؛ حتی اگر فعالیت‌ها و دستاوردهای آنان در چارچوب‌های رسمی و متداول ما نگنجند. نباید انتظار داشته باشیم همه مسائل در یک جشنواره حل‌وفصل شود؛ بلکه برای هر یک از این موضوعات باید فرصت و برنامه متناسبی وجود داشته باشد. برای نمونه، می‌توان از ظرفیت مسابقات و برنامه‌هایی که در حوزه‌های مختلف، ازجمله هنر برگزار می‌شود، استفاده کرد.
وی یادآور شد: برخی از طرح‌های اثربخش استانی یا موضوعاتی که در حوزه‌های مختلف مطرح می‌شوند، برای بررسی، اجرا و به‌ثمر رسیدن به زمان بیشتری نیاز دارند. بنابراین، نباید انتظار داشته باشیم همه این فعالیت‌ها در طول هفته پژوهش به نتیجه برسند و مراسم تقدیر از آن‌ها نیز در همان بازه زمانی برگزار شود. ممکن است آغاز و معرفی برخی فعالیت‌ها در هفته پژوهش انجام شود، اما ضرورت ندارد که تمام مراحل و نتایج آن‌ها در همین هفته اتفاق بیفتد.
انتهای پیام
