به گزارش ایسنا، دکتر محمد عسکریان، دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی،امروز در نشست علمی حکمرانی پیشرفت علمی؛ بازخوانی پیام رهبر معظم انقلاب در پیوند علوم پایه، فناوری و نخبگی، که در پژوهشگاه علوم و معارف انقلاب اسلامی برگزار شد،
با اشاره به تأکیدات مطرح‌شده در پیام اخیر رهبر معظم انقلاب درباره علم و فناوری و جامعه نخبگانی، از بررسی برنامه‌ها و اقدامات دستگاه‌های اجرایی برای تحقق محورهای این پیام در جلسه آتی ستاد علم و فناوری خبر داد و گفت: جذب، نگهداشت و بهره‌گیری از ظرفیت نخبگان در خدمت به کشور، از اولویت‌های اصلی شورای عالی انقلاب فرهنگی است.
عسکریان با اشاره به مسئولیت نهادهای سیاست‌گذار در پیگیری محورهای مطرح‌شده در پیام اخیر رهبر معظم انقلاب اظهار کرد: این پیام حاوی نکات قابل توجهی در حوزه علم و فناوری و جامعه نخبگانی است که به‌ویژه باید از سوی نهادهای سیاست‌گذار مورد توجه قرار گیرد. ما نیز در شورای عالی انقلاب فرهنگی و به‌طور مشخص در ستاد علم و فناوری، این موضوع را در دستور کار قرار داده‌ایم.
وی افزود: البته از گذشته اقداماتی در حوزه توسعه علوم پایه، فناوری و حمایت از نخبگان انجام شده است که باید با قدرت و قوت بیشتری ادامه پیدا کند.
جذب و نگهداشت نخبگان؛ یکی از اولویت‌های چهار ساله ستاد علم و فناوری
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به مصوبات این شورا در زمینه اولویت‌های کاری ستاد گفت: در جلسه ۹۰۷ شورای عالی انقلاب فرهنگی، مورخ ۱۵ آبان ۱۴۰۳، چند اولویت برای دبیرخانه شورا تعیین شد که به تصویب و ابلاغ رئیس شورا رسید. یکی از اولویت‌های سه‌گانه و چهار ساله ستاد علم و فناوری، موضوع نخبگان و به‌طور مشخص جذب، نگهداشت و استفاده از ظرفیت نخبگان در مسیر خدمت به کشور است.
عسکریان ادامه داد: دو اولویت دیگر نیز شامل آمایش آموزش و طراحی نظام حکمرانی علم و فناوری است. بنابراین، موضوع نخبگان از قبل به‌صورت ویژه در دستور کار شورای عالی انقلاب فرهنگی قرار داشته است.
سابقه چند دهه‌ای شورای عالی انقلاب فرهنگی در سیاست‌گذاری حوزه نخبگان
وی با اشاره به سابقه ورود شورای عالی انقلاب فرهنگی به موضوع نخبگان بیان کرد: ورود این شورا به حوزه نخبگان قدمتی چند دهه‌ای دارد. در اوایل دهه ۱۳۹۰، سند راهبردی کشور در امور نخبگان به تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی رسید که یکی از اسناد بالادستی مهم کشور در این حوزه محسوب می‌شود.
وی با اشاره به سایر اسناد بالادستی کشور اظهار کرد: در کنار اسناد مهمی مانند نقشه جامع علمی کشور و سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، سند راهبردی کشور در امور نخبگان نیز از اسناد کلان و مهمی است که شورای عالی انقلاب فرهنگی آن را به تصویب رسانده است. این سند در سال ۱۳۹۱ به تصویب رسیده و اکنون نیز موضوع بازبینی و روزآمدسازی برخی اسناد بالادستی در دستور کار قرار دارد.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به سایر مصوبات این شورا در حوزه نخبگان گفت: از دیگر اقدامات شورا می‌توان به تصویب اساسنامه سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان، اساسنامه باشگاه دانش‌پژوهان جوان و همچنین ضوابط و راهکارهای جذب، نگهداشت، تعامل مؤثر و بازگشت نخبگان اشاره کرد.
وی افزود: در مصوبه مربوط به جذب، نگهداشت، تعامل مؤثر و بازگشت نخبگان که در سال ۱۴۰۰ تصویب شد، یکی از مواد، بنیاد ملی نخبگان را مکلف می‌کند آیین‌نامه جذب نخبگان در دستگاه‌های اجرایی را تهیه و برای تصویب به هیئت وزیران ارائه کند.
عسکریان ادامه داد: همچنین در سال ۱۴۰۲، موضوع جذب برگزیدگان بنیاد ملی نخبگان به‌عنوان عضو هیئت علمی دانشگاه‌ها به تصویب رسید. بنابراین، شورای عالی انقلاب فرهنگی مجموعه‌ای از مصوبات را در حوزه نخبگان داشته است و حدود دو هفته پیش نیز جلسه نظارتی مربوط به آیین‌نامه جذب نخبگان به‌عنوان عضو هیئت علمی برگزار شد.
بررسی برنامه دستگاه‌ها برای اجرای پیام رهبر انقلاب در جلسه آتی ستاد
وی با اشاره به برنامه‌های ستاد علم و فناوری برای پیگیری پیام اخیر رهبر معظم انقلاب گفت: ستاد علم و فناوری هر دو هفته یک‌بار، روزهای سه‌شنبه، با حضور اعضای حقیقی و حقوقی شورای عالی انقلاب فرهنگی، از جمله وزیر علوم و وزیر بهداشت، تشکیل جلسه می‌دهد.
عسکریان افزود: در دو جلسه پیش، گزارش نظارتی آیین‌نامه جذب نخبگان در دستگاه‌های اجرایی در دستور کار قرار داشت و در جلسه گذشته نیز مقرر شد موضوع پیام اخیر رهبر معظم انقلاب و اقدامات دستگاه‌ها برای تحقق آن در جلسه آینده ستاد بررسی شود.
وی با بیان اینکه وزارت علوم، وزارت بهداشت، دانشگاه آزاد اسلامی و معاونت علمی ریاست‌جمهوری از جمله مجموعه‌هایی هستند که باید برنامه‌ها و اقدامات خود را در این زمینه ارائه کنند، خاطرنشان کرد: در جلسه آینده ستاد، قرار است دستگاه‌ها اقدامات انجام‌شده، برنامه‌های پیش‌رو و پیشنهادها و راهکارهای عملیاتی خود را برای تحقق محورهای این پیام اعلام کنند.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: اگر در این مسیر به مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی نیاز باشد، موضوع را برای تصویب پیگیری می‌کنیم. همچنین اگر مسئله‌ای نیازمند راهبری، بسترسازی، هماهنگی یا هم‌راستاسازی میان دستگاه‌ها باشد، این موارد نیز در دستور کار ستاد قرار خواهد گرفت. بنابراین، نقش ستاد صرفاً تصویب مصوبه نیست و راهبری و ایجاد هماهنگی میان دستگاه‌های مختلف را نیز دنبال می‌کند.
توسعه علوم پایه، علوم انسانی و پیوند نخبگان با صنعت
عسکریان با اشاره به محورهای اصلی پیام اخیر رهبر معظم انقلاب گفت: موضوع نخبگان و نگهداشت آن‌ها، رشد علوم پایه و علوم انسانی، تقویت خلاقیت و نوآوری و همچنین پیوند نخبگان با صنعت و بازار و توجه به سیاست‌گذاری در این حوزه، از محورهای اصلی این پیام به شمار می‌روند.
وی با اشاره به اقدامات انجام‌شده در حوزه علوم پایه اظهار کرد: در این زمینه از گذشته اقداماتی انجام شده و در شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز موضوع علوم پایه به‌صورت ویژه مورد توجه قرار گرفته است.
وی با اشاره به وجود اسناد بالادستی در حوزه علوم پایه افزود: در این حوزه اسناد متعددی وجود دارد که هم شورای عالی انقلاب فرهنگی و هم مجلس شورای اسلامی در تدوین و تصویب آن‌ها نقش داشته‌اند. همچنین در قانون برنامه هفتم توسعه نیز احکامی در ارتباط با این حوزه پیش‌بینی شده است که باید اجرای آن‌ها مورد توجه قرار گیرد.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به محورهای پیش‌بینی‌شده در اسناد بالادستی مرتبط با علوم پایه گفت: موضوعاتی مانند نظریه‌پردازی، توسعه همکاری‌های علمی بین‌المللی، تقویت مراکز علمی، تحقیقاتی و فناوری و همچنین آموزش و تربیت نیروی انسانی متخصص و توسعه پژوهش، از جمله موضوعاتی هستند که در این اسناد مورد توجه قرار گرفته‌اند.
کاهش استقبال داوطلبان از علوم پایه؛ زنگ خطری برای آینده علمی کشور
دکتر محمد عسکریان، دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی، در ادامه سخنان خود با اشاره به وضعیت نیروی انسانی و دانشجویان علوم پایه در کشور اظهار کرد: در حال حاضر، حدود ۲۱۵ هزار دانشجو در رشته‌های علوم پایه مشغول به تحصیل هستند و تعداد اعضای هیئت علمی این حوزه نیز به یک‌هزار و ۴۵۱ نفر می‌رسد. همچنین حدود ۷۶ درصد دانشجویان این حوزه در مقطع کارشناسی تحصیل می‌کنند و شمار دانشجویان مقطع کارشناسی ارشد نیز حدود ۲۵ هزار نفر است.
وی با اشاره به فاصله وضعیت موجود با اهداف پیش‌بینی‌شده در برنامه ششم توسعه افزود: براساس هدف‌گذاری انجام‌شده در برنامه ششم توسعه، قرار بود تعداد دانشجویان علوم پایه تا پایان سال ۱۴۰۰ به حدود ۳۸۷ هزار نفر برسد، در حالی که آمار فعلی فاصله قابل توجهی با این هدف دارد.
نبود چشم‌انداز شغلی؛ عامل کاهش استقبال از رشته‌های علوم پایه
عسکریان با اشاره به یکی از مهم‌ترین چالش‌های توسعه علوم پایه بیان کرد: یکی از الزامات تقویت علوم پایه، افزایش تعداد دانشجویان این حوزه است؛ اما یکی از مشکلات اصلی این است که دانش‌آموزان و داوطلبان کنکور انگیزه و رغبت کافی برای ورود به رشته‌های علوم پایه ندارند. علت این مسئله نیز روشن است؛ زیرا آینده شغلی روشنی پیش روی خود نمی‌بینند و به همین دلیل کمتر به سمت این رشته‌ها می‌روند.
وی ادامه داد: ما در این زمینه با دو مسئله مواجه هستیم؛ نخست اینکه تعداد ورودی‌های ما به رشته‌های علوم پایه کم است و حتی از اهداف تعیین‌شده در برنامه ششم توسعه نیز عقب هستیم. مسئله دوم، که شاید اهمیت بیشتری داشته باشد، این است که استعدادهای برتر به سمت علوم پایه نمی‌آیند. بنابراین، باید بررسی کنیم چه اقداماتی می‌توان انجام داد تا استعدادهای کشور به این حوزه جذب شوند.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به گرایش داوطلبان گروه‌های آزمایشی مختلف به رشته‌های دانشگاهی گفت: بخش عمده استعدادهای گروه علوم تجربی به سمت رشته‌هایی مانند پزشکی و دندان‌پزشکی می‌روند و داوطلبان گروه ریاضی و فیزیک نیز بیشتر رشته‌های مهندسی، به‌ویژه مهندسی کامپیوتر را انتخاب می‌کنند. در نتیجه، سهم رشته‌های علوم پایه از جذب استعدادهای برتر کمتر شده است.
وی با اشاره به سهم پایین علوم پایه از جمعیت دانشجویی کشور افزود: براساس برخی آمارها، سهم دانشجویان علوم پایه از کل دانشجویان کشور حدود ۶ درصد و در برخی آمارها حتی کمتر است.
عسکریان با بیان اینکه روند تعداد دانشجویان علوم پایه برخلاف تأکید اسناد بالادستی بر تقویت این حوزه، کاهشی بوده است، اظهار کرد: در اسناد بالادستی بر ضرورت تقویت علوم پایه تأکید شده، اما آنچه در عمل اتفاق می‌افتد، کاهش تعداد دانشجویان این رشته‌هاست.
وی درباره رشته‌های مورد استقبال داوطلبان علوم پایه گفت: در میان رشته‌های این حوزه، علوم زیستی بیشترین میزان استقبال را دارد و پس از آن شیمی، ریاضی، فیزیک و در نهایت علوم زمین قرار می‌گیرند. البته رشته‌های مرتبط با محاسبات و علوم کامپیوتر وضعیت بهتری دارند که دلیل آن را باید در بازار کار مناسب‌تر این رشته‌ها جست‌وجو کرد.
کاهش داوطلبان گروه ریاضی و فیزیک؛ زنگ خطری برای علوم پایه
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به روند کاهشی داوطلبان گروه آزمایشی ریاضی و فیزیک گفت: آمارهای آزمون سراسری نشان می‌دهد سهم داوطلبان گروه ریاضی و فیزیک از کل داوطلبان کنکور از حدود ۲۳ درصد در سال ۱۳۹۰ به حدود ۱۱ درصد در سال ۱۴۰۰ کاهش یافته است. این روند کاهشی واقعاً یک زنگ خطر است؛ چراکه تعداد داوطلبان این گروه آزمایشی به‌شدت کاهش پیدا کرده است.
پیشنهاد یکسان‌سازی دیپلم‌ها برای هدایت استعدادها به رشته‌های علوم پایه
عسکریان در ادامه به یکی از راهکارهای در دست بررسی برای تغییر مسیر انتخاب رشته داوطلبان اشاره کرد و گفت: یکی از ایده‌هایی که مدتی است با همکاری وزارت آموزش و پرورش و شورای عالی انقلاب فرهنگی در حال بررسی و پیگیری است، موضوع یکسان‌سازی دیپلم‌هاست.
وی با اشاره به تفاوت تعداد داوطلبان گروه‌های آزمایشی علوم تجربی و ریاضی و فیزیک اظهار کرد: در حال حاضر حدود ۵۰۰ هزار نفر داوطلب گروه علوم تجربی و حدود ۱۰۰ هزار نفر داوطلب گروه ریاضی و فیزیک داریم. بخش عمده استعدادهایی که می‌توانند در علوم پایه فعالیت کنند نیز به سمت گروه تجربی رفته‌اند.
وی ادامه داد: بخش قابل توجهی از داوطلبان گروه تجربی با هدف ورود به رشته‌های پزشکی و پیراپزشکی در آزمون شرکت می‌کنند؛ در حالی که ظرفیت پذیرش این رشته‌ها محدود است. برای مثال، ظرفیت پزشکی حدود ۱۵ هزار نفر است و حتی با افزایش ظرفیت‌ها نیز تعداد زیادی از داوطلبان امکان ورود به رشته موردنظر خود را پیدا نمی‌کنند.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی افزود: در چنین شرایطی، بخشی از داوطلبان سرخورده می‌شوند، برخی به رشته‌هایی وارد می‌شوند که علاقه‌ای به آن‌ها ندارند و عده‌ای نیز چندین سال پشت سد کنکور می‌مانند. حتی داوطلبانی داریم که چندین سال متوالی در کنکور شرکت کرده‌اند و با وجود معدل دیپلم بالای ۱۹، همچنان موفق به ورود به رشته مورد علاقه خود نشده‌اند.
عسکریان با اشاره به پیامدهای این وضعیت گفت: این افراد لزوماً از نظر علمی ضعیف نیستند یا کم‌کاری نکرده‌اند، بلکه با محدودیت ظرفیت پذیرش و رقابت شدید برای ورود به برخی رشته‌ها مواجه شده‌اند. در نتیجه، بخشی از استعدادهای کشور یا از چرخه آموزش عالی فاصله می‌گیرند یا وارد رشته‌هایی می‌شوند که تناسبی با علاقه و توانایی آن‌ها ندارد.
وی با تأکید بر ضرورت اصلاح نظام هدایت تحصیلی و پذیرش دانشجو خاطرنشان کرد: اگر بتوانیم دیپلم‌ها را به‌صورت مشترک و منعطف طراحی کنیم، داوطلبان می‌توانند علاوه بر رشته‌های مرتبط با گروه تحصیلی خود، امکان ورود به برخی رشته‌های دیگر، از جمله رشته‌های مهندسی و علوم پایه را نیز داشته باشند. تفاوت محتوای درسی رشته‌های علوم تجربی و ریاضی و فیزیک نیز به اندازه‌ای نیست که نتوان برای ایجاد چنین امکانی برنامه‌ریزی کرد.
افت بازار کار علوم پایه، پدیده‌ای جهانی است؛ نه مختص ایران
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی، در ادامه سخنان خود درباره راهکارهای تقویت علوم پایه اظهار کرد: اگر امکان انتخاب رشته برای داوطلبان منعطف‌تر شود، بخشی از استعدادهایی که به هر دلیلی نتوانسته‌اند وارد رشته مورد علاقه خود شوند، می‌توانند به حوزه ریاضی و فیزیک جذب شوند. این افراد لزوماً وارد رشته‌های علوم پایه نمی‌شوند، اما ورود آن‌ها به رشته‌های مرتبط با گروه ریاضی و فیزیک می‌تواند به تقویت این حوزه کمک کند.
وی با اشاره به ضرورت بررسی وضعیت علوم پایه در سایر کشورها گفت: باید بررسی کنیم که آیا روند نزولی استقبال از علوم پایه در ایران، پدیده‌ای جهانی است یا به دلیل برخی سیاست‌گذاری‌ها، تغییرات جمعیتی و شرایط بازار کار در کشور ما اتفاق افتاده است.
عسکریان افزود: براساس بررسی‌هایی که انجام داده‌ایم، این مسئله مختص ایران نیست. در کشورهای مختلف نیز رشته‌هایی که بازار کار مناسب‌تری دارند، متقاضیان بیشتری جذب می‌کنند.رشته‌های علوم پایه مانند ریاضی، فیزیک، زیست‌شناسی و زمین‌شناسی در مقایسه با رشته‌های مهندسی و به‌ویژه رشته‌های پزشکی، معمولاً از جذابیت شغلی کمتری برخوردارند. بنابراین، این مسئله در کشورهای دیگر نیز وجود دارد و نمی‌توان آن را صرفاً به شرایط ایران نسبت داد.
طرح جذب هیئت علمی توانمند برای هدایت استعدادها به علوم پایه
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی در ادامه به طرح‌های بنیاد ملی نخبگان برای جذب استعدادهای برتر به رشته‌های اولویت‌دار کشور اشاره کرد و گفت: یکی از طرح‌هایی که در بنیاد ملی نخبگان دنبال می‌شود، طرح جذب هیئت علمی توانمند است که در چارچوب مصوبه جذب نخبگان به‌عنوان عضو هیئت علمی اجرا می‌شود.
وی توضیح داد: برای جذب نخبگان به‌عنوان عضو هیئت علمی، مسیرهای مختلفی وجود دارد؛ از جمله مسیر خارج از فراخوان که در شرایط فعلی اهمیت بیشتری پیدا کرده است. در یکی دو سال اخیر، فراخوان‌های جذب هیئت علمی مطابق روال پیش‌بینی‌شده برگزار نشده‌اند و قرار بود فراخوان‌ها در دو نوبت، بهمن و شهریورماه، انجام شوند.
عسکریان ادامه داد: یکی از اهداف این طرح، جذب برگزیدگان برتر آزمون سراسری و مدال‌آوران المپیادهای علمی به رشته‌های اولویت‌دار و مورد نیاز کشور است که بخش قابل توجهی از آن‌ها را رشته‌های علوم پایه تشکیل می‌دهند.
وی با اشاره به طرحی در بنیاد ملی نخبگان برای حمایت از استعدادهای برتر علاقه‌مند به تحصیل در علوم پایه اظهار کرد: در این طرح که به نام مرحوم دکتر اژه‌ای، از بنیان‌گذاران سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان، نام‌گذاری شده است، داوطلبان برتر آزمون سراسری و برگزیدگان المپیادهای علمی در صورت ورود به برخی رشته‌های علوم پایه، از تسهیلات بنیاد ملی نخبگان برخوردار می‌شوند.
وی افزود: براساس آماری که پیش از این جلسه دریافت کردم، تاکنون حدود ۸۵ نفر از ظرفیت این طرح استفاده کرده‌اند و بنیاد ملی نخبگان برای سال آینده نیز پذیرش ۵۰ نفر را در برنامه خود پیش‌بینی کرده است.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به رشته‌های مشمول این طرح گفت: رشته‌هایی مانند دکتری پیوسته فیزیک، ریاضیات و کاربردها، زمین‌شناسی، زیست‌شناسی جانوری، زیست‌شناسی سلولی و مولکولی، علوم دریایی و زیست‌شناسی گیاهی در زمره رشته‌های مورد توجه این طرح قرار دارند.
عسکریان تأکید کرد: چنین برنامه‌هایی با هدف تشویق استعدادهای برتر برای ورود به رشته‌های علوم پایه طراحی شده‌اند و باید آن‌ها را تقویت و حمایت کنیم. یکی از وظایف سیاست‌گذاران این است که منابع و حمایت‌های لازم را برای توسعه این طرح‌ها افزایش دهند.
توسعه المپیادهای علمی برای هدایت استعدادهای برتر به رشته‌های اولویت‌دار
وی توسعه المپیادهای علمی دانش‌آموزی را از دیگر راهکارهای تقویت علوم پایه دانست و گفت: یکی دیگر از اقداماتی که برای هدایت استعدادهای برتر به سمت رشته‌های اولویت‌دار دنبال می‌کنیم، توسعه المپیادهای علمی است.
عسکریان با اشاره به سابقه سیاست‌گذاری در حوزه المپیادهای دانش‌آموزی اظهار کرد: شورای عالی انقلاب فرهنگی از گذشته در زمینه سیاست‌گذاری برای المپیادهای دانش‌آموزی ورود داشته است. تا سال گذشته، هفت المپیاد رسمی در کشور برگزار می‌شد که منظور از رسمی بودن آن‌ها این است که برگزیدگانشان از تسهیلاتی مانند معافیت از کنکور برخوردار می‌شوند.
وی ادامه داد: این المپیادها شامل ریاضی، فیزیک، شیمی، زیست‌شناسی، علوم کامپیوتر و چند حوزه دیگر بودند. در هر یک از این المپیادها نیز تعدادی از دانش‌آموزان موفق به کسب مدال طلا می‌شوند.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی افزود: در دو سال اخیر، المپیادهای جدیدی از جمله هوش مصنوعی، اقتصاد و علوم انسانی نیز به این مجموعه اضافه شده‌اند و امسال نیز موضوعاتی مانند جغرافیا و علوم زمین مورد توجه قرار گرفته است.
وی با اشاره به آثار توسعه المپیادها در هدایت تحصیلی دانش‌آموزان گفت: توسعه این المپیادها می‌تواند جریان جدیدی در میان دانش‌آموزان ایجاد کند و آن‌ها را به سمت حوزه‌هایی مانند جغرافیا، علوم زمین، اقتصاد و علوم انسانی سوق دهد. وقتی دانش‌آموزان برای این حوزه‌ها انگیزه پیدا کنند، زمینه ورود استعدادهای برتر به رشته‌های کمتر مورد توجه نیز فراهم می‌شود.
ضرورت تناسب رشته دانشگاهی با استعداد و توانمندی نخبگان
عسکریان با اشاره به مسئله هدایت نادرست استعدادهای برتر در نظام آموزش عالی اظهار کرد: یکی از مشکلات ما این است که افراد همیشه متناسب با استعداد و توانمندی خود وارد رشته‌های دانشگاهی نمی‌شوند. برای مثال، بخش زیادی از استعدادهای گروه علوم تجربی به سمت پزشکی می‌روند و در گروه ریاضی و فیزیک نیز بسیاری از داوطلبان رشته‌های مهندسی را انتخاب می‌کنند؛ زیرا تصور می‌کنند این رشته‌ها آینده شغلی بهتری دارند.
وی افزود: در چنین شرایطی، رشته‌های علوم پایه و برخی رشته‌های علوم انسانی از حضور استعدادهای برتر محروم می‌مانند. توسعه المپیادها می‌تواند به اصلاح این روند کمک کند.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی درباره تسهیلات مربوط به برگزیدگان المپیادها گفت: در المپیادهای جدید، تلاش شده است میان حوزه المپیاد و رشته دانشگاهی انتخابی برگزیدگان تناسب وجود داشته باشد. برای مثال، برگزیدگان المپیادهای علوم زمین و جغرافیا باید به سمت رشته‌های متناسب با حوزه تخصصی و برگزیدگی خود هدایت شوند.
وی بر ضرورت تقویت سازوکارهای سیاست‌گذاری برای هدایت استعدادهای برتر به رشته‌های اولویت‌دار کشور تأکید کرد.
پیگیری معافیت سربازی برگزیدگان المپیادهای جهانی
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی، در ادامه تشریح برنامه‌های حمایت از استعدادهای برتر اظهار کرد: یکی از موضوعاتی که در زمینه حمایت از برگزیدگان المپیادهای علمی دنبال می‌کنیم، ایجاد تسهیلات بیشتر برای این افراد، از جمله امکان استفاده از معافیت خدمت سربازی است.
وی توضیح داد: در حال حاضر، موضوع معافیت سربازی برای مدال‌آوران المپیادهای جهانی نیازمند طی شدن فرآیندهای قانونی و اخذ مجوزهای لازم است. در همین راستا، مکاتباتی از سوی دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با سردار عبداللهی، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح، انجام شده و این موضوع برای بررسی و پیگیری مطرح شده است تا برگزیدگان المپیادهای معتبر جهانی نیز بتوانند از تسهیلاتی مشابه برخی قهرمانان ورزشی برخوردار شوند.
عسکریان با اشاره به ضرورت تعیین شرایط بهره‌مندی از این تسهیلات افزود: باید مشخص شود که این امتیاز صرفاً شامل دارندگان مدال طلا می‌شود یا سایر برگزیدگان مسابقات و المپیادهای معتبر جهانی را نیز دربرمی‌گیرد. در این زمینه، لازم است ضوابط و شرایط مربوط به مسابقات مورد تأیید و نحوه برخورداری برگزیدگان از معافیت مشخص شود.
وی با اشاره به تجربه معافیت از خدمت سربازی برای رتبه‌های برتر کنکور در سال‌های گذشته گفت: در مقطعی، رتبه‌های اول تا سوم کنکور از معافیت سربازی برخوردار می‌شدند. این موضوع انگیزه قابل توجهی برای دانش‌آموزان و دانشجویان ایجاد کرده بود و بسیاری از افراد برای کسب این رتبه‌ها تلاش می‌کردند. بنابراین، ایجاد چنین مشوق‌هایی می‌تواند در افزایش انگیزه استعدادهای برتر برای حضور در رقابت‌های علمی نیز مؤثر باشد.
پیشنهاد پذیرش بدون کنکور دارندگان مدال نقره و برنز المپیادها در علوم پایه
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی در ادامه از پیشنهاد وزارت آموزش و پرورش برای تسهیل ورود دارندگان مدال‌های نقره و برنز المپیادهای علمی به رشته‌های علوم پایه خبر داد و گفت: وزیر آموزش و پرورش پیشنهادی را برای طرح در شورای عالی انقلاب فرهنگی ارسال کرده است که براساس آن، دارندگان مدال نقره و برنز المپیادهای علمی بتوانند بدون شرکت در رقابت معمول کنکور و با رعایت شرایط مشخص، وارد رشته‌های علوم پایه شوند.
وی با تشریح وضعیت فعلی پذیرش این افراد اظهار کرد: در حال حاضر، اگر فردی در المپیادهایی مانند ریاضی یا فیزیک مدال نقره کسب کند، امتیازاتی برای او در نظر گرفته می‌شود، اما همچنان باید در آزمون سراسری شرکت کند و در رقابت کنکور حضور داشته باشد.
عسکریان ادامه داد: براساس ضوابط فعلی، این افراد در صورتی می‌توانند از تسهیلات پذیرش در رشته و محل موردنظر استفاده کنند که حداقل ۸۰ درصد نمره آخرین فرد پذیرفته‌شده در سهمیه آزاد در آن رشته‌محل را کسب کرده باشند.
وی تأکید کرد: هدف از پیشنهاد جدید، تقویت رشته‌های علوم پایه و فراهم کردن زمینه ورود استعدادهای برتر به این رشته‌هاست. امیدواریم این پیشنهاد پس از بررسی در شورای عالی انقلاب فرهنگی به نتیجه برسد و بتواند انگیزه بیشتری برای ورود دانش‌آموزان مستعد به علوم پایه ایجاد کند.
افزایش سهم پژوهش‌های پایه از منابع بنیاد ملی علم ایران به ۵۰ درصد
عسکریان در بخش دیگری از سخنان خود به برنامه‌های بنیاد ملی علم ایران برای حمایت از پژوهش‌های پایه اشاره کرد و گفت: بنیاد ملی علم ایران نیز طرح‌هایی برای حمایت از پژوهش‌های علوم پایه در دستور کار دارد.
وی افزود: یکی از برنامه‌های این بنیاد، افزایش سهم بودجه اختصاص‌یافته به پژوهش‌های پایه به ۵۰ درصد کل منابعی است که برای حمایت از پژوهش‌ها هزینه می‌کند. این سهم در سال گذشته حدود ۳۰ درصد بوده و برنامه‌ریزی شده است که به ۵۰ درصد افزایش پیدا کند.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی در جمع‌بندی این بخش از سخنان خود خاطرنشان کرد: بخشی از وضعیت موجود علوم پایه و چالش‌های این حوزه را تشریح کردم و به برخی اقدامات و راهکارهایی که برای تقویت آن در کشور دنبال می‌شود، اشاره کردم.
نکته درباره عملکرد علمی ایران در رتبه‌بندی‌های جهانی
عسکریان در ادامه ارائه خود با اشاره به جایگاه ایران در شاخص‌های جهانی گفت: متأسفانه در برخی شاخص‌ها و ارزیابی‌های بین‌المللی، عملکرد مناسبی نداشته‌ایم.
تأکید بر گسترش دسترسی استعدادهای مناطق محروم به مدارس سمپاد و المپیادهای علمی
دکتر محمد عسکریان، دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی، در ادامه سخنان خود با اشاره به ضرورت گسترش عدالت آموزشی و شناسایی استعدادهای برتر در سراسر کشور اظهار کرد: یکی از اهداف شورای عالی انقلاب فرهنگی و مجموعه‌هایی مانند سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان این است که شناسایی و پرورش استعدادهای برتر صرفاً محدود به شهرهای بزرگ و خانواده‌های برخوردار نباشد، بلکه دانش‌آموزان مناطق محروم نیز بتوانند به مدارس سمپاد راه پیدا کنند و در المپیادهای علمی به موفقیت برسند.
وی افزود: یکی از اقداماتی که در سال‌های اخیر در این زمینه انجام شده، توجه به وضعیت اقتصادی خانواده‌ها و فراهم کردن امکان تحصیل رایگان برای دانش‌آموزان دهک‌های پایین درآمدی در مدارس سمپاد است. این اقدامات می‌تواند به افزایش دسترسی دانش‌آموزان مستعد، فارغ از وضعیت اقتصادی خانواده‌هایشان، کمک کند.
پیوند نخبگان با صنعت و بازار؛ راهکاری برای جلوگیری از خروج استعدادها
عسکریان در ادامه با اشاره به محورهای پیام اخیر رهبر معظم انقلاب درباره ضرورت پیوند میان نخبگان، جامعه، صنعت و بازار اظهار کرد: یکی از مسائل مهمی که در حوزه نخبگان با آن مواجه هستیم، موضوع خروج یا مهاجرت نخبگان و خارج شدن آن‌ها از چرخه خدمت به کشور است. مسئله اصلی این است که چه اقداماتی انجام دهیم تا بتوانیم این ظرفیت را حفظ کنیم و از توانمندی نخبگان برای توسعه و پیشرفت کشور بهره ببریم.
وی با بیان اینکه افزایش حقوق و بهبود شرایط معیشتی نخبگان به‌تنهایی برای حل این مسئله کافی نیست، گفت: افزایش حقوق اعضای هیئت علمی و نخبگان بخشی از مسئله را حل می‌کند، اما همه آن نیست. نخبگان مؤثر کشور که بار توسعه علمی و پیشرفت فناورانه را بر دوش می‌کشند، علاوه بر مسائل معیشتی، به زیرساخت‌های مناسب تحقیقاتی نیز نیاز دارند.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: یکی از مشکلات جدی ما در حوزه پژوهش، فرسودگی زیرساخت‌های آزمایشگاهی و تحقیقاتی است. بسیاری از آزمایشگاه‌های کشور سال‌هاست تجهیزات خود را به‌روزرسانی نکرده‌اند و در حوزه تجهیزاتی مانند دستگاه‌های آزمایشگاهی و ابزارهای اسکن و آنالیز با محدودیت‌هایی مواجه هستیم.
وی با اشاره به تأثیر تحریم‌ها بر توسعه زیرساخت‌های پژوهشی افزود: کشور از حدود سال ۱۳۹۰ با محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها مواجه بوده و این شرایط امکان نوسازی و تأمین تجهیزات جدید را دشوار کرده است. طبیعی است پژوهشگری که می‌خواهد یک فعالیت تحقیقاتی را پیش ببرد، وقتی با تجهیزات قدیمی و امکانات محدود مواجه می‌شود، در انجام کار خود با مشکل روبه‌رو خواهد شد. این مسئله می‌تواند یکی از عوامل مؤثر در مهاجرت نخبگان باشد.
ضرورت اتصال برگزیدگان المپیادها به مسائل واقعی کشور
عسکریان با تأکید بر اینکه حمایت از نخبگان نباید صرفاً به ارائه تسهیلات آموزشی و مالی محدود شود، اظهار کرد: باید از ظرفیت نخبگان در مسیر توسعه و پیشرفت کشور استفاده کنیم. یکی از اقدامات مهم در این زمینه، اتصال برگزیدگان المپیادهای علمی به چرخه خدمت و فعالیت‌های واقعی کشور است.
وی افزود: وقتی دانش‌آموزی در المپیاد علمی مدال طلا، نقره یا برنز کسب می‌کند و وارد دانشگاه می‌شود، نباید این استعداد رها شود؛ زیرا اگر ارتباط مؤثری با مسائل و نیازهای کشور نداشته باشد، ممکن است در فضایی قرار بگیرد که گرایش به مهاجرت در آن غالب است.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: باید این استعدادها را از همان ابتدا به مسائل واقعی جامعه و نیازهای بخش‌های مختلف کشور متصل کنیم. یکی از پیشنهادهایی که در این زمینه مطرح است، استفاده از ظرفیت ستادهای توسعه فناوری در معاونت علمی ریاست‌جمهوری است تا بتوانند نقش واسط میان نخبگان و مجموعه‌های متقاضی فناوری را ایفا کنند.
وی برای تشریح این پیشنهاد گفت: برای مثال، اگر فردی در المپیاد نانو برگزیده شده است، می‌توان او را به نهاد یا دستگاهی که در حوزه فناوری نانو فعالیت می‌کند یا به یک شرکت دانش‌بنیان فعال در این زمینه متصل کرد تا زمینه استفاده از توانمندی‌های او فراهم شود.
عسکریان با تأکید بر اینکه یکی از دغدغه‌های جدی نخبگان، استفاده مؤثر از توانمندی‌های آن‌هاست، خاطرنشان کرد: مسئله نخبگان فقط معیشت و تجهیزات نیست. اینکه فرد احساس کند از ظرفیت و دانش او در کشور استفاده می‌شود و می‌تواند در حل مسائل و پیشرفت کشور نقش مؤثری داشته باشد، برای او اهمیت زیادی دارد.اگر نخبگان ببینند توانمندی‌هایشان به‌صورت مؤثر مورد استفاده قرار می‌گیرد، انگیزه بیشتری برای ماندن و فعالیت در کشور خواهند داشت.
وی در ادامه به نمونه‌ای از این مسئله اشاره کرد و گفت: دو سه سال پیش، دختر جوانی که از برگزیدگان المپیاد سلول‌های بنیادی بود، به من مراجعه کرد. المپیاد سلول‌های بنیادی نیز از جمله المپیادهای علمی برگزارشده در کشور است که البته در زمره المپیادهای مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی قرار ندارد.
ضرورت اتصال استعدادهای برتر به شرکت‌های دانش‌بنیان و صنایع برای جلوگیری از مهاجرت
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی، در ادامه سخنان خود با تأکید بر ضرورت ایجاد ارتباط میان استعدادهای برتر و نیازهای واقعی جامعه اظهار کرد: یکی از راهکارهای حفظ نخبگان این است که نهادهای واسطه‌ای میان استعدادهای برتر و مسائل واقعی جامعه ارتباط برقرار کنند. این مسائل می‌تواند نیازهای شرکت‌های دانش‌بنیان، صنایع بزرگ یا دستگاه‌های اجرایی باشد.
وی با اشاره به نمونه‌ای از ارتباط یک برگزیده المپیاد با پژوهشگاه رویان افزود: در یکی از موارد، فردی از برگزیدگان المپیاد سلول‌های بنیادی درخواست استفاده از تسهیلات داشت که با پژوهشگاه رویان مرتبط شد. در این مجموعه، اساتید و پژوهشگران رویان در دوره‌های آموزشی و فعالیت‌های تخصصی حضور داشتند و این ارتباط زمینه فعالیت علمی مؤثری را برای فرد فراهم کرد.
عسکریان ادامه داد: وقتی یک استعداد برتر به چنین مجموعه‌هایی متصل می‌شود و می‌تواند از دانش و توانمندی خود در یک فعالیت علمی و پژوهشی واقعی استفاده کند، انگیزه بیشتری برای ماندن در کشور پیدا می‌کند. بنابراین، باید سازوکارهایی طراحی کنیم که برگزیدگان علمی را به مراکز تحقیقاتی، شرکت‌های دانش‌بنیان، صنایع و دستگاه‌های متقاضی فناوری متصل کند.
تدوین سند علوم پایه با جدیت بیشتر در دستور کار وزارت علوم
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به تکالیف پیش‌بینی‌شده در برنامه هفتم توسعه گفت: یکی از تکالیف برنامه هفتم توسعه، تدوین سند علوم پایه است که دولت مکلف به تهیه و ارائه آن به مراجع ذی‌صلاح شده است.
وی افزود: پیام اخیر رهبر معظم انقلاب موجب شده است وزارت علوم این موضوع را با جدیت بیشتری دنبال کند. این پیام همچنین باعث شده برخی موضوعاتی که از گذشته آغاز شده، اما به دلایل مختلف متوقف مانده بود، دوباره مورد توجه قرار گیرد و مسیرهای جدیدی برای پیگیری آن‌ها باز شود.
عسکریان در پاسخ به پرسشی درباره آخرین وضعیت تدوین سند علوم پایه اظهار کرد: در جلسه هفته آینده ستاد علم و فناوری، وزارت علوم حضور پیدا می‌کند و گزارشی از اقدامات و روند تدوین این سند ارائه خواهد داد.
ضرورت افزایش سهم دولت در تأمین مالی پژوهش‌های پایه
وی با اشاره به تفاوت الگوی تأمین مالی پژوهش‌های پایه و پژوهش‌های کاربردی در کشورهای مختلف گفت: در حوزه تحقیقات پایه، دولت باید منابع مالی قابل توجهی اختصاص دهد؛ زیرا این نوع پژوهش‌ها معمولاً در مراحل اولیه توسعه فناوری قرار دارند و بخش خصوصی در مراحل بعدی، به‌ویژه در توسعه کاربردی و توسعه تجربی، نقش پررنگ‌تری در تأمین منابع مالی پیدا می‌کند.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: همان‌طور که اشاره کردم، بنیاد ملی علم ایران برنامه دارد سهم پژوهش‌های پایه از منابع حمایتی خود را از حدود ۳۰ درصد به ۵۰ درصد افزایش دهد. این موضوع یکی از اقداماتی است که برای تقویت تحقیقات پایه در کشور دنبال می‌شود.
وی با اشاره به آمار هزینه‌کرد دولت در پژوهش‌های پایه گفت: براساس آمار ارائه‌شده از سوی همکاران، در سال ۱۴۰۰ حدود ۲۰ درصد از اعتبارات تحقیق و توسعه دولت به پژوهش‌های پایه اختصاص یافته است. بنابراین، افزایش حمایت مالی از این نوع پژوهش‌ها یکی از ضرورت‌های تقویت علوم پایه در کشور است.
همکاری‌های بین‌المللی؛ ضرورتی برای پیشبرد پژوهش‌های مرز دانش
عسکریان با تأکید بر اهمیت همکاری‌های علمی بین‌المللی در توسعه علوم پایه اظهار کرد: انجام پژوهش‌های جدی، عمیق و گسترده در حوزه تحقیقات پایه بدون همکاری‌های بین‌المللی دشوار است. در این حوزه، علاوه بر زیرساخت‌های پژوهشی و آزمایشگاهی، به دانش و تخصصی نیاز داریم که لزوماً همه آن در داخل کشور وجود ندارد.
وی افزود: دانشمندان و مراکز علمی توانمندی در کشورهای دیگر فعالیت می‌کنند که از طریق همکاری‌های بین‌المللی می‌توان از ظرفیت آن‌ها بهره گرفت و پژوهش‌های اصیل و مرز دانش را پیش برد.
ظرفیت علوم پایه در تولید ۳۸ درصد از تولیدات علمی کشور
عسکریان در ادامه با اشاره به ظرفیت علمی کشور در حوزه علوم پایه گفت: حدود ۳۸ درصد از تولیدات علمی کشور به حوزه علوم پایه اختصاص دارد. این در حالی است که سهم این حوزه از جمعیت اعضای هیئت علمی و دانشجویان، متناسب با این میزان از تولیدات علمی نیست. بنابراین، علوم پایه ظرفیت علمی قابل توجهی در کشور دارد که باید برای تقویت و بهره‌برداری بیشتر از آن برنامه‌ریزی شود.
وی با اشاره به توانمندی‌های کشور در برخی حوزه‌های علمی و فناوری افزود: ظرفیت‌هایی در حوزه علوم پایه داریم که می‌توانند زمینه‌ساز دستاوردهای مهمی در کشور باشند؛ از جمله توانمندی‌هایی که در تولید واکسن‌های مختلف و توسعه فناوری‌های مرتبط به کار گرفته شده‌اند.
عقب‌ماندگی از تحولات علمی جهان و ضعف زیرساخت‌های پژوهشی؛ چالش‌های علوم پایه
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به مهم‌ترین چالش‌های حوزه علوم پایه اظهار کرد: یکی از چالش‌های ما، عقب‌ماندگی از تحولات سریع علمی و فناوری در جهان است. همان‌طور که پیش‌تر اشاره کردم، محدودیت‌های بودجه‌ای و ضعف زیرساخت‌های تحقیقاتی و آزمایشگاهی نیز از مشکلات جدی این حوزه به شمار می‌روند.
وی یکی دیگر از چالش‌های علوم پایه را کم‌رنگ بودن نقش مؤثر این حوزه در زنجیره حل مسائل کشور دانست و گفت: دانشمندان علوم پایه ما آن‌طور که باید در حل مسائل کشور اثرگذاری ندارند. البته این مسئله تا حدودی طبیعی است؛ زیرا پژوهشی که در حوزه علوم پایه انجام می‌شود، ممکن است سال‌ها زمان ببرد تا به حل یک مسئله، توسعه فناوری، تجاری‌سازی و در نهایت اثرگذاری بر نوآوری و بازار منجر شود.
عسکریان ادامه داد: با این حال، باید ارتباط میان پژوهشگران علوم پایه و دانشمندان حوزه‌های کاربردی بیشتر شود تا پژوهش‌هایی که در علوم پایه انجام می‌شوند، با نیازها و مسائل واقعی کشور ارتباط نزدیک‌تری داشته باشند.
وی با اشاره به دیگر چالش‌های این حوزه خاطرنشان کرد: کم‌توجهی به پژوهش‌های بین‌رشته‌ای و فناوری‌های همگرا و همچنین ضعف نظام اقتصادی کشور در استفاده از نتایج تحقیقات پایه، از دیگر مشکلاتی است که باید برای رفع آن‌ها برنامه‌ریزی کنیم.
کاهش استقبال از علوم پایه و مهاجرت نخبگان؛ دو چالش جدی
عسکریان با اشاره به کاهش استقبال دانش‌آموزان و دانشجویان از رشته‌های علوم پایه گفت: اقبال پایین به حوزه‌های علوم پایه در میان دانش‌آموزان و دانشجویان و همچنین مهاجرت نخبگان این حوزه، از دیگر چالش‌های مهم کشور است.
وی در تشریح وضعیت مهاجرت اعضای هیئت علمی علوم پایه به نقل از یکی از استادان دانشگاه شهید بهشتی اظهار کرد: یکی از استادان تمام رشته ریاضی دانشگاه شهید بهشتی معتقد بود که با بررسی وضعیت دانشگاه خود متوجه شده است میزان مهاجرت اعضای هیئت علمی در گروه‌های علوم پایه بیشتر از برخی گروه‌های دیگر است.
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: البته در این زمینه آمار دقیق و جامعی در اختیار نداریم، اما براساس ارزیابی این استاد دانشگاه، در سال‌های اخیر ممکن است حدود ۲۰ درصد از اعضای هیئت علمی حوزه علوم پایه مهاجرت کرده باشند؛ در حالی که این میزان در مجموع اعضای هیئت علمی دانشگاه حدود پنج درصد برآورد شده است.
وی تأکید کرد: این موضوع نشان می‌دهد که باید برای حفظ سرمایه انسانی متخصص در حوزه علوم پایه، علاوه بر تقویت زیرساخت‌های پژوهشی و حمایت‌های مالی، زمینه استفاده مؤثر از توانمندی‌های پژوهشگران و ارتباط آن‌ها با نیازهای کشور نیز فراهم شود.
ضرورت توسعه آزمایشگاه‌ها و افزایش بودجه تحقیقات پایه برای حفظ نخبگان
دکتر محمد عسکریان، دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی، در جمع‌بندی چالش‌ها و راهکارهای تقویت علوم پایه، بر ضرورت هدایت نخبگان، توسعه زیرساخت‌های پژوهشی و گسترش همکاری‌های بین‌المللی تأکید کرد و گفت: ایجاد و تقویت مراکز تحقیقاتی در تراز بین‌المللی، توسعه آزمایشگاه‌ها، افزایش بودجه تحقیقات و بهره‌گیری از ظرفیت همکاری‌های علمی بین‌المللی از جمله راهکارهای ارتقای جایگاه علوم پایه در کشور است.
وی افزود: باید نتایج تحقیقات علوم پایه به‌عنوان پشتوانه‌ای برای توسعه علوم کاربردی مورد استفاده قرار گیرد. در این مسیر، ایجاد ارتباط مؤثر میان پژوهشگران علوم پایه و محققان حوزه‌های کاربردی و همچنین فعال کردن بخش خصوصی و صنعت، اهمیت زیادی دارد.
اتصال پژوهش‌های عمیق دانشگاهی به نیاز شرکت‌های دانش‌بنیان
عسکریان با اشاره به یکی از برنامه‌های بنیاد ملی علم ایران برای تقویت ارتباط میان دانشگاه و بخش خصوصی اظهار کرد: بنیاد ملی علم در سال‌های اخیر طرحی با عنوان حمایت از پژوهش‌های عمیق شرکت‌های دانش‌بنیان را اجرا کرده است. در این طرح، تلاش می‌شود میان اعضای هیئت علمی و پژوهشگران فعال در حوزه تحقیقات پایه و نیازهای شرکت‌های دانش‌بنیان ارتباط برقرار شود.
وی ادامه داد: یکی از مسیرهایی که می‌توان از طریق آن بخش خصوصی را به سرمایه‌گذاری در مسائل عمیق علمی ترغیب کرد، همین اتصال پژوهش‌های بنیادی به نیازهای شرکت‌های دانش‌بنیان است. ممکن است یک شرکت به موضوعی نیاز داشته باشد که پاسخ آن هنوز در لایه توسعه علم و تحقیقات پایه قرار دارد، اما این پاسخ در پنج سال آینده برای آن شرکت کاربردی و ضروری باشد.
بهره‌گیری از ظرفیت نخبگان ایرانی خارج از کشور بدون الزام به بازگشت
دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی در بخش دیگری از سخنان خود به مصوبه سال ۱۴۰۰ این شورا درباره جذب، نگهداشت، تعامل مؤثر و بازگشت نخبگان اشاره کرد و گفت: در این مصوبه، بر استفاده از ظرفیت نخبگان ایرانی مقیم خارج از کشور تأکید شده است. سازمان توسعه همکاری‌های علمی و فناورانه بین‌المللی معاونت علمی ریاست‌جمهوری نیز اجرای این برنامه را بر عهده دارد.
وی با اشاره به آغاز اجرای این برنامه از سال ۱۳۹۴ و فعالیت آن با عنوان کانکت (Connect) افزود: در حدود ۱۰ تا ۱۱ سال گذشته، نزدیک به هشت هزار درخواست همکاری از سوی نخبگان ایرانی خارج از کشور ثبت شده است. این افراد عمدتاً در دانشگاه‌های برتر جهان، از جمله دانشگاه‌های حاضر در جمع ۱۰۰ دانشگاه برتر دنیا، تحصیل کرده یا فارغ‌التحصیل شده‌اند.
عسکریان با بیان اینکه برای بهره‌گیری از ظرفیت این افراد تسهیلات و برنامه‌های مختلفی طراحی شده است، اظهار کرد: هدف این نیست که الزاماً همه این افراد به کشور بازگردند، بلکه تلاش می‌شود از توان علمی و تخصصی آن‌ها در چرخه خدمت به کشور استفاده شود. برای مثال، ممکن است یک پژوهشگر برای گذراندن دوره پسادکتری به ایران بیاید، کارگاه علمی برگزار کند یا در قالب همکاری پژوهشی با مراکز علمی و دانشگاهی کشور ارتباط داشته باشد.
وی با اشاره به نتایج اجرای این برنامه خاطرنشان کرد: از مجموع حدود هشت هزار درخواست همکاری ثبت‌شده، نزدیک به چهار هزار همکاری موفق شکل گرفته است.
اشتغال نخبگان بازگشته در دانشگاه‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان
عسکریان با اشاره به نشست برگزارشده با حضور دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی و جمعی از نخبگان بازگشته به کشور گفت: در این نشست، نمونه‌هایی از فعالیت این افراد مطرح شد. برخی از آن‌ها در شرکت‌های دانش‌بنیان و مجموعه‌هایی مانند دیجی‌کالا و اسنپ مشغول به کار شده‌اند، برخی به‌عنوان عضو هیئت علمی در دانشگاه‌ها فعالیت می‌کنند و گروهی نیز با هدف کارآفرینی به کشور بازگشته و کسب‌وکار خود را راه‌اندازی کرده‌اند.
وی تأکید کرد: این برنامه یکی از ظرفیت‌های مهم در حوزه سیاست‌گذاری نخبگان است و می‌تواند به بهره‌گیری از توان علمی و تخصصی ایرانیانی که مهاجرت کرده‌اند، بدون الزام به بازگشت دائمی آن‌ها به کشور کمک کند.
انتهای پیام
