توجه به رفتارها و مهارت‌های ارتباطی کودک در سال‌های نخست زندگی اهمیت زیادی دارد؛ چراکه برخی تفاوت‌ها در رشد گفتار، برقراری ارتباط و تعامل با دیگران می‌توانند از نشانه‌های اختلال طیف اوتیسم باشند. شناخت این نشانه‌ها و مراجعه به‌موقع به متخصصان، به خانواده‌ها کمک می‌کند تا در صورت وجود نگرانی درباره رشد کودک، ارزیابی‌های لازم را در زمان مناسب پیگیری کنند.
کاهش تعامل اجتماعی و تأخیر گفتار؛ نشانه‌هایی که نباید نادیده گرفته شوند
جعفر معصومی، متخصص گفتاردرمانی دانشگاه علوم پزشکی تبریز در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به نشانه‌هایی که می‌توانند توجه والدین را به احتمال وجود اوتیسم جلب کنند، اظهار کرد: بی‌توجهی به صدا زدن نام کودک، برقراری ارتباط چشمی محدود، علاقه کمتر به تعامل با دیگران، نشان ندادن یا اشاره نکردن برای بیان خواسته‌ها و تأخیر در رشد گفتار از جمله مواردی هستند که باید مورد توجه قرار گیرند. البته وجود یک نشانه به‌تنهایی به معنای ابتلای کودک به اوتیسم نیست و بررسی مجموعه رفتارها و روند رشد او اهمیت دارد.
وی افزود: برخی از نشانه‌های اوتیسم ممکن است در سال‌های نخست زندگی و حتی در دوران خردسالی قابل مشاهده باشند؛ به همین دلیل والدین نباید در صورت مشاهده تفاوت‌های قابل توجه در ارتباط و تعامل کودک، ارزیابی تخصصی را به تأخیر بیندازند. مراجعه به متخصص در چنین شرایطی کمک می‌کند وضعیت رشد کودک دقیق‌تر بررسی شود و در صورت نیاز، اقدامات لازم انجام گیرد.
وی با تأکید بر اهمیت تشخیص زودهنگام خاطرنشان کرد: شناسایی به‌موقع اوتیسم فرصت آغاز زودتر گفتاردرمانی و سایر مداخلات متناسب با نیازهای کودک را فراهم می‌کند. در سال‌های نخست زندگی، کودک در حال کسب مهارت‌های ارتباطی و یادگیری است و مداخله در این دوره می‌تواند به تقویت توانایی‌های او کمک کند؛ بنابراین به تعویق انداختن بررسی نشانه‌ها ممکن است فرصت بهره‌مندی از حمایت‌ها و آموزش‌های زودهنگام را محدود کند.
اعتبار علمی و سهولت اجرا از ویژگی‌های ابزار مناسب غربالگری اوتیسم است
فاطمه فکر قراملکی، متخصص گفتاردرمانی نیز در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به نقش ابزارهای غربالگری در شناسایی کودکان مشکوک به اختلال طیف اوتیسم عنوان کرد: مشاهده رفتار کودک از سوی والدین و اطرافیان اهمیت دارد، اما برای بررسی دقیق‌تر نمی‌توان تنها به مشاهدات روزمره اکتفا کرد. ابزارهای غربالگری با ارزیابی رفتارها و مهارت‌های مختلف کودک، به شناسایی مواردی کمک می‌کنند که ممکن است به بررسی تخصصی بیشتری نیاز داشته باشند.
وی گفت: آزمون‌های غربالگری می‌توانند روند شناسایی کودکان نیازمند ارزیابی را هدفمندتر کنند و به درمانگران در تصمیم‌گیری برای ارجاع و بررسی‌های بعدی کمک برسانند. البته این آزمون‌ها به‌تنهایی تشخیص قطعی اوتیسم را مشخص نمی‌کنند، بلکه نتیجه آن‌ها می‌تواند نشان دهد که آیا بررسی‌های تخصصی بیشتری برای کودک ضرورت دارد یا خیر.
وی با بیان اینکه آزمون‌های غربالگری از نظر ویژگی‌ها و شیوه اجرا با یکدیگر تفاوت دارند، تشریح کرد: یک ابزار مناسب باید متناسب با گروه سنی کودک طراحی شده باشد و از اعتبار علمی و دقت قابل قبول برخوردار باشد. همچنین مدت‌زمان اجرا و سهولت استفاده از آن اهمیت دارد؛ زیرا آزمونی که اجرای ساده‌تری داشته باشد و زمان کمتری نیاز داشته باشد، می‌تواند در فرایند غربالگری کاربردی‌تر باشد. آشنایی درمانگران با ویژگی‌ها و محدودیت‌های هر آزمون نیز به انتخاب درست‌تر ابزار کمک می‌کند.
پژوهشگران ویژگی‌های ۱۹ آزمون غربالگری اوتیسم را مقایسه کردند
در همین زمینه، پژوهشی که توسط دکتر معصومی و دکتر قراملکی در دانشگاه علوم پزشکی تبریز با هدف بررسی و مقایسه آزمون‌های غربالگری اختلال طیف اوتیسم انجام شده است. در این مطالعه، ۱۹ آزمون مورد ارزیابی قرار گرفتند تا مشخص شود هر یک از نظر مدت‌زمان اجرا، محدوده سنی، شیوه ارزیابی و ویژگی‌های مختلف چه تفاوت‌هایی با یکدیگر دارند. این بررسی می‌تواند شناخت بیشتری از ابزارهای موجود در اختیار درمانگران و افرادی قرار دهد که در فرایند شناسایی و ارزیابی کودکان نقش دارند.
در این پژوهش، آزمون‌ها از نظر سال انتشار، مدت‌زمان اجرا، گروه سنی هدف، روش ارزیابی، خرده‌آزمون‌ها و ویژگی‌های روان‌سنجی نیز بررسی شدند. نتایج نشان داد آزمون «ضریب طیف» کوتاه‌ترین زمان اجرا را در میان ۱۹ ابزار بررسی‌شده دارد و مقیاس درجه‌بندی گیلیام از نظر مدت‌زمان اجرا در جایگاه طولانی‌ترین آزمون قرار می‌گیرد.
به گزارش ایسنا، یافته‌های این مطالعه که جزئیات کامل آن در مقاله با شناسه https://journals.sagepub.com/doi/full/10.4081/jphr.2021.2308 منتشر شده است، با معرفی و مقایسه ابزارهای مختلف، می‌تواند به درمانگران در شناخت بهتر آزمون‌های موجود و انتخاب ابزار متناسب با شرایط و نیازهای کودک کمک کند. در این میان، مقیاس درجه‌بندی گیلیام نیز به‌عنوان یکی از آزمون‌های مورد بررسی مطرح شده است؛ با این حال، انتخاب هر ابزار باید بر اساس هدف ارزیابی و ویژگی‌های علمی آن صورت گیرد و نتیجه غربالگری نیز جایگزین ارزیابی و تشخیص تخصصی نخواهد بود.
انتهای پیام
