اما این روزها گل‌ممد دیگر آن گل‌ممد سابق نیست او حالا شیوه کارش را به روز کرده و با لینک‌های جعلی قضایی و اداری، وعده اعتبار خرید از اسنپ‌پی، دیجی‌پی و حتی عنوان عکس و فیلم خانوادگی، اعتماد کاربران را هدف می‌گیرد، شیوه‌هایی که اگرچه ظاهر متفاوتی دارند، اما یک هدف مشترک را دنبال می‌کنند: فریب کاربران و دسترسی به اطلاعات و دارایی‌های آنها. شما دعوتید به باز کردن لینک، یک لینک، ممکن است همان تله‌ای باشد که گل‌محمد امروزی برای سرقت اطلاعات و دارایی‌های شما پهن کرده است.
گسترش حملات مبتنی بر مهندسی اجتماعی
یک کارشناس حوزه بلاکچین با اشاره به تغییر شیوه کلاهبرداری‌های اینترنتی و گسترش حملات مبتنی بر مهندسی اجتماعی گفت: امروزه مهاجمان سایبری تنها به دنبال سرقت رمز عبور و اطلاعات بانکی افراد نیستند، بلکه با سوء استفاده از اعتماد و روابط انسانی، هویت دیجیتال و ارتباطات اجتماعی کاربران را نیز هدف قرار می‌دهند.
سید بشری التجاء در گفت و گو با ایسنا با بیان اینکه برای تحلیل کلاهبرداری‌های دیجیتال باید فراتر از نگاه صرفاً فنی به این موضوع پرداخت، اظهار کرد: امروزه فناوری، اقتصاد دیجیتال و رفتار انسانی به شدت به یکدیگر وابسته شده‌اند و بسیاری از حملات سایبری لزوماً با شکستن سیستم‌های امنیتی آغاز نمی‌شوند، بلکه مهاجمان با شناخت رفتار کاربران، جلب اعتماد آنها و سوءاستفاده از ضعف‌های فرایند احراز هویت به اطلاعات و دارایی‌هایشان دسترسی پیدا می‌کنند.
وی با اشاره به اینکه مقابله با این تهدیدات به افزایش سواد دیجیتال کاربران، طراحی امن خدمات و استفاده هوشمندانه از فناوری‌های جدید نیاز دارد، افزود: کاربران باید با شیوه‌های مختلف حملات سایبری و روش‌های سوءاستفاده از اطلاعات و دستگاه‌های دیجیتال آشنا باشند.
این کارشناس حوزه بلاکچین درباره خطر باز کردن لینک‌های ناشناس توضیح داد: در حالت معمول، صرف باز کردن یک لینک به این معنا نیست که مهاجم بلافاصله به تصاویر، پیامک‌ها یا اطلاعات بانکی تلفن همراه دسترسی پیدا می‌کند. زیرا سیستم‌عامل‌های امروزی از سازوکارهایی مانند سندباکس و مجوزهای دسترسی استفاده می‌کنند که دسترسی برنامه‌ها به اطلاعات دستگاه را محدود می‌کند.
التجاء ادامه داد: خطر زمانی جدی‌تر می‌شود که کاربر اطلاعات کارت بانکی، رمز عبور یا رمز یکبار مصرف خود را در یک صفحه جعلی وارد کند یا یک اپلیکیشن آلوده را نصب کرده و مجوزهای گسترده‌ای مانند دسترسی به مخاطبان، پیامک‌ها، تصاویر و موقعیت مکانی را در اختیار آن قرار دهد.
وی با اشاره به اطلاعات حساسی که ممکن است در تلفن همراه افراد ذخیره شده باشد، بیان کرد: برای مثال ممکن است فرد تصاویر کارت ملی، شناسنامه یا کارت‌های بانکی خود را در گوشی نگهداری کند. اگر یک اپلیکیشن آلوده به تصاویر دستگاه دسترسی پیدا کند، می‌تواند این اطلاعات را استخراج کرده و در اختیار مهاجم قرار دهد. بنابراین ضروری است کاربران برای برنامه‌هایی که به آنها اعتماد کافی ندارند، محدودیت دسترسی در نظر بگیرند.
استفاده از روش‌های پیشرفته برای سرقت اطلاعات
عضو کمیته علمی انجمن بلاکچین ایران با بیان اینکه همه حملات سایبری به کلیک یا نصب برنامه از سوی کاربر نیاز ندارند، اظهار کرد: در حملات پیشرفته‌ای که به آنها کلیک صفر گفته می‌شود، مهاجم از آسیب‌پذیری موجود در نرم‌افزار یا سیستم عامل و نحوه پردازش خودکار محتوا استفاده می‌کند. در چنین شرایطی ممکن است یک فایل دستکاری شده، بدون نیاز به اقدام دیگری از سوی کاربر، زمینه آغاز حمله را فراهم کند.
وی با اشاره به انتشار گزارش‌هایی درباره آسیب‌پذیری پردازش تصاویر در برخی محصولات تلفن همراه در سال ۲۰۲۵، توضیح داد: در چنین حملاتی ممکن است یک تصویر دستکاری شده از آسیب‌پذیری موجود در کتابخانه پردازش تصویر نرم‌افزار یا سیستم‌عامل استفاده کند و زمینه دسترسی مهاجم به اطلاعات دستگاه را فراهم کند. البته این موضوع به معنای خطرناک بودن همه تصاویر یا فایل‌های تصویری نیست، بلکه وجود آسیب‌پذیری در نرم‌افزار مورد استفاده می‌تواند عامل اصلی بروز چنین حملاتی باشد.
التجاء با تأکید بر ضرورت دریافت محتوا از منابع مطمئن، افزود: یکی از شگردهای رایج، ارسال فایل‌هایی با عنوان عکس یادگاری از سوی دوستان و آشنایان است. در حالی که ممکن است حساب کاربری فرستنده قبلاً هک شده باشد و فایل ارسالی در واقع بدافزار باشد. کاربران باید دانلود خودکار فایل‌ها در پیام‌رسان‌ها را غیرفعال کنند و امکان نصب برنامه از منابع ناشناس را نیز در تلفن همراه خود محدود کنند.
سوءاستفاده از اعتماد افراد در کلاهبرداری‌های اینترنتی
این کارشناس حوزه ارز دیجیتال با اشاره به نقش مهندسی اجتماعی در کلاهبرداری‌های اینترنتی مطرح کرد: یکی از خطرناک‌ترین جنبه‌های این جرایم، سوءاستفاده مهاجم از اعتماد میان افراد است. ممکن است فردی از حساب کاربری یکی از دوستان خود پیامی با عنوان عکس یادگاری یا دریافت جایزه دریافت کند و به دلیل شناخت فرستنده، بدون بررسی محتوای پیام آن را باز کند.
وی افزود: مهاجم پس از دسترسی به حساب یا دستگاه قربانی ممکن است از اطلاعات و فهرست مخاطبان او برای ارسال پیام‌های مشابه به دیگران استفاده کند و به این ترتیب دامنه حمله را گسترش دهد.
التجاء تأکید کرد: اگر از طرف دوست یا آشنایی لینکی غیرمنتظره، به ویژه همراه با درخواست فوری یا غیرمعمول دریافت کردیم، بهتر است از مسیر دیگری مانند تماس تلفنی، صحت پیام را بررسی کنیم. حتی تغییر لحن و ادبیات پیام‌های ارسالی از سوی یک فرد آشنا نیز می‌تواند نشانه‌ای برای مشکوک شدن به پیام باشد.
وی با بیان اینکه فاصله میان هوش مصنوعی و توانایی‌های انسانی در تولید محتوا به شدت کاهش یافته است، اظهار کرد: مهاجمان می‌توانند از ابزارهای جدید برای طراحی پیام‌های متناسب با شرایط و ویژگی‌های قربانی استفاده کنند و به همین دلیل تشخیص پیام‌های جعلی برای کاربران دشوارتر شده است.
انتشار اطلاعات خانوادگی می‌تواند زمینه کلاهبرداری هدفمند باشد
بنیانگذار مدرسه وب ۳ ایران با اشاره به خطر انتشار اطلاعات شخصی و خانوادگی در شبکه‌های اجتماعی بیان کرد: اطلاعاتی که در ظاهر بی‌خطر به نظر می‌رسند، وقتی در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند می‌توانند برای مهاجمان ارزشمند باشند. برای مثال انتشار محل زندگی، سن فرزندان، نام مدرسه، محل کار اعضای خانواده و برنامه روزانه افراد می‌تواند به مهاجم در طراحی پیام‌ها و تماس‌های فریبنده کمک کند.
وی ادامه داد: ممکن است فردی با استفاده از اطلاعات منتشرشده در فضای مجازی و ابزارهای هوش مصنوعی، صدای یکی از اعضای خانواده را شبیه‌سازی کند و با شماره‌ای ناشناس با فرد تماس بگیرد و به بهانه تصادف، بستری شدن در بیمارستان یا نیاز فوری به عمل جراحی، درخواست واریز وجه داشته باشد.
کارشناس حوزه بلاکچین با تأکید بر ضرورت راستی‌آزمایی چنین تماس‌هایی یادآور شد: در این شرایط افراد نباید صرفاً به دلیل شنیدن صدای آشنا اقدام به انتقال پول کنند، بلکه باید از طریق شماره تماس قبلی یا یک مسیر ارتباطی مطمئن با فرد مورد نظر ارتباط بگیرند و از صحت درخواست او مطمئن شوند.
التجاء با اشاره به اهمیت حفاظت از حریم خصوصی کودکان در فضای مجازی افزود: انتشار گسترده تصاویر و فیلم‌های کودکان می‌تواند زمینه سوءاستفاده از این محتوا را فراهم کند. امروزه ساخت ویدئو از روی تصاویر افراد با استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی بسیار آسان‌تر شده است و تصاویر کودکان نیز ممکن است در فضاهای نامناسب مورد سوءاستفاده قرار گیرد. بنابراین والدین باید در انتشار تصاویر و اطلاعات فرزندان خود دقت بیشتری داشته باشند.
هوش مصنوعی هم ابزار شناسایی فیشینگ است و هم ابزار کلاهبرداران
وی درباره کاربرد هوش مصنوعی در شناسایی حملات فیشینگ نیز گفت: مدل‌های پردازش زبان طبیعی می‌توانند الگوهای زبانی پیام‌های فریبنده را شناسایی کنند. برای مثال عباراتی که با ایجاد ترس، فوریت، وعده جایزه یا اعتبار مالی، کاربر را به انجام سریع یک اقدام ترغیب می‌کنند، قابل بررسی و شناسایی هستند.
این عضو کمیته علمی انجمن بلاکچین ایران افزود: هوش مصنوعی همچنین می‌تواند دامنه‌های اینترنتی، رفتار صفحات وب و ارتباط میان شماره‌ها، دامنه‌ها و حساب‌های مشکوک را تحلیل کند. برخی ابزارهای آنلاین نیز امکان بررسی اعتبار لینک‌ها و شناسایی وب سایت‌های گزارش شده به عنوان صفحات کلاهبرداری را فراهم می‌کنند.
وی با بیان اینکه مهاجمان نیز از همین فناوری‌ها برای پیشرفته‌تر کردن روش‌های فریب استفاده می‌کنند، اظهار کرد: هوش مصنوعی می‌تواند پیام‌هایی حرفه‌ای، بدون غلط املایی و متناسب با زبان و فرهنگ قربانی تولید کند و حتی امکان ساخت صدا و ویدئوی جعلی را فراهم کند. بنابراین هوش مصنوعی به تنهایی راهکار قطعی مقابله با فیشینگ نیست و باید در کنار اطلاعات تهدیدات، تحلیل رفتار کاربران، گزارش‌های مردمی و بررسی انسانی مورد استفاده قرار گیرد.
امنیت کاربران تنها با نصب یک نرم‌افزار تأمین نمی‌شود
التجاء با تأکید بر اینکه مقابله با جرایم دیجیتال به مجموعه‌ای از اقدامات در سطوح مختلف نیاز دارد، گفت: کاربران باید برنامه‌های تلفن همراه خود را به روز نگه دارند، احراز هویت دومرحله‌ای را برای حساب‌های مهم فعال کنند، مجوزهای دسترسی برنامه‌ها را بررسی کنند و برای حساب‌های مختلف از رمزهای عبور متفاوت استفاده کنند.
وی ادامه داد: کاربران نباید رمز یکبار مصرف یا کدهای تأیید خود را در اختیار دیگران قرار دهند و بهتر است اطلاعات حساس مانند تصاویر مدارک هویتی و اطلاعات بانکی را در تلفن همراه ذخیره نکنند. حتی در حوزه نگهداری از کیف پول‌های دارایی دیجیتال نیز توصیه می‌شود اطلاعات حساس به شکل امن و خارج از تلفن همراه نگهداری شوند.
التجاء با اشاره به مسئولیت پلتفرم‌ها و ارائه دهندگان خدمات ارتباطی افزود: شناسایی و محدودسازی پیامک‌های انبوه مشکوک، تشخیص دامنه‌های فیشینگ، فراهم کردن مسیرهای ساده برای گزارش لینک‌های مخرب و تبادل اطلاعات درباره تهدیدات سایبری از جمله اقداماتی است که می‌تواند به کاهش این جرایم کمک کند.
وی با تأکید بر ضرورت تقویت سازوکارهای امنیتی پلتفرم‌های مالی اظهار کرد: احراز هویت نباید صرفاً به پیامک محدود باشد و شناسایی دستگاه کاربر، تحلیل رفتارهای معمول او، تشخیص تراکنش‌های غیرعادی و درخواست احراز هویت مجدد برای عملیات پرریسک نیز اهمیت دارد.
التجاء توضیح داد: برای مثال اگر الگوی معمول برداشت یک کاربر مبالغ مشخصی باشد اما ناگهان تراکنشی با مبلغ بسیار متفاوت انجام شود، سامانه باید بتواند این رفتار غیرعادی را تشخیص دهد و بررسی‌های تکمیلی برای تأیید هویت انجام دهد.
وی خاطرنشان کرد: امنیت واقعی زمانی ایجاد می‌شود که حتی اگر کاربر دچار اشتباه شد، سازوکارهای کنترلی پلتفرم‌ها بتوانند مانع سوءاستفاده و گسترش خسارت مالی شوند. مقابله با کلاهبرداری‌های دیجیتال تنها بر عهده کاربران نیست و ارائه‌دهندگان خدمات و پلتفرم‌های مالی نیز باید مسئولیت خود را در طراحی و اجرای سازوکارهای امن ایفا کنند.
روایت‌هایی از شهروندان
زهره حسنی ۴۴ ساله در خصوص تجربه خود در این باره گفت: در مراسم فوت یکی از بستگانم پیامک ابلاغیه قضایی دریافت کردم که نوشته بود شکایتی علیه من ثبت شده و برای مشاهده جزئیات باید وارد لینکی شوم در آن شرایط غم و اندوه این پیامک به شدت ذهنم را درگیر کرد.
وی ادامه داد: چون موضوع قضایی بود، ابتدا بسیار نگران شدم یعنی چه کسی از من شکایت کرده و چرا. وسوسه شدم لینک را باز کنم، باز کردم و تا مرحله نصب پیش رفتم. برای دیدن ابلاغیه درخواست مبلغی شد. اینجا بود که ناگهان به ذهنم رسید که برای دریافت ابِلاغیه چنین پروسه‌ای اشتباه است. اما بعد از یکی از آشنایان پرسیدم و متوجه شدم ممکن است پیام جعلی باشد. برای همین بلافاصله آن را پاک کردم.
وقتی کلاهبردار پشت نام آشناها پنهان می‌شود
محمد ایزدی کارمند هم اظهار کرد: در تلگرام پیامی از طرف یکی از دوستانم دریافت کردم که نوشته بود چند تا عکس قدیمی خانوادگی مان را پیدا کردم، ببین. چون فرستنده را می‌شناختم، به پیام مشکوک نشدم و روی لینک کلیک کردم. صفحه‌ای باز شد که برای مشاهده عکس از من خواست یک فایل را دریافت و نصب کنم. بعد از نصب، متوجه شدم و پیام‌هایی از طرف حساب من برای دیگران ارسال شده است. آن زمان فهمیدم آن پیام شگرد و در واقع تله‌ای برای دسترسی به اطلاعات گوشی و تخلیه حساب بانکی‌ام بوده است.
مهدیه باغی گفت: من شاغل هستم و به واسطه کارم شماره افراد زیادی را در گوشی خود ذخیره دارم یک روز از طرف یکی از پزشکان برای من پیام عکس خانوادگی و مشترک آمد، همان لحظه فهمیدم که تلگرام ایشان هک شده چون من با او هیچ نسبتی برای ثبت عکس خاطره انگیزی نداشتم.
کلاهبرداران با سوءاستفاده از ترس، کنجکاوی و طمع کاربران را هدف قرار می‌دهند
یک متخصص امنیت شبکه و هوش مصنوعی با اشاره به تغییر شیوه کلاهبرداری‌های اینترنتی گفت: کلاهبرداری‌های سایبری از هک کردن سیستم‌ها به سمت سوءاستفاده از ذهن و رفتار انسان‌ها حرکت کرده‌اند و امروزه مجرمان سایبری با بهره‌گیری از مهندسی اجتماعی، اعتماد کاربران را به ابزاری برای سرقت اطلاعات و دارایی‌های آنها تبدیل می‌کنند.
پژمان فخیم در گفت و گو با ایسنا با بیان اینکه در سال‌های اخیر ماهیت کلاهبرداری‌های اینترنتی تغییر کرده است، اظهار کرد: امروزه مجرمان الزاماً به شکستن رمز عبور کاربران نیاز ندارند، بلکه کافی است اعتماد آنها را جلب کنند. مهندسی اجتماعی در واقع تبدیل اعتماد انسان به ابزاری برای سرقت است.
وی با اشاره به نقش اطلاعات شخصی منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی در طراحی حملات هدفمند افزود: اطلاعاتی که کاربران داوطلبانه در فضای مجازی منتشر می‌کنند، می‌تواند به نقشه راه کلاهبرداران تبدیل شود. مهاجمان با کنار هم قرار دادن تصاویر، روابط، علایق و شماره تماس افراد، سناریوهایی طراحی می‌کنند که متناسب با زندگی و شرایط شخصی قربانی است.
این متخصص امنیت شبکه و هوش مصنوعی ادامه داد: گاهی خطرناک‌ترین اطلاعاتی که هکرها درباره افراد می‌دانند، همان اطلاعاتی است که افراد خودشان در فضای مجازی منتشر کرده‌اند.
فخیم با اشاره به باورپذیری لینک‌های جعلی با عناوینی مانند ابلاغیه قضایی، عکس خانوادگی و فعال‌سازی اعتبار خرید مطرح کرد: کلاهبرداران معمولاً سه نقطه ضعف روانی انسان یعنی ترس، کنجکاوی و طمع را هدف قرار می‌دهند. به این ترتیب که ابلاغیه قضایی ترس ایجاد می‌کند، عکس خانوادگی کنجکاوی را برمی‌انگیزد و اعتبار خرید وعده منفعت می‌دهد.
وی افزود: زمانی که احساسات انسان فعال می‌شود، ممکن است قدرت تفکر منطقی او کاهش پیدا کند و همین مسئله زمینه سوءاستفاده کلاهبرداران را فراهم می‌کند.
این کارشناس با اشاره به قابلیت‌های هوش مصنوعی در توسعه شیوه‌های جدید کلاهبرداری اظهار کرد: هوش مصنوعی به مجرمان امکان می‌دهد پیام‌های متقاعد کننده تولید کنند، صدای نزدیکان افراد را تقلید کنند و تصاویر و ویدئوهای جعلی بسازند.
فخیم ادامه داد: اقداماتی که پیش از این به زمان و تخصص زیادی نیاز داشت، اکنون می‌تواند در مقیاس گسترده انجام شود. در عصر هوش مصنوعی دیگر نمی‌توانیم صرفاً به چشم و گوش خود اعتماد کنیم، بلکه باید منبع اطلاعات را نیز بررسی کنیم.
وی با تأکید بر اینکه ابزارهای امنیتی به تنهایی نمی‌توانند مانع همه انواع کلاهبرداری شوند، گفت: هیچ آنتی‌ویروسی مصونیت صددرصدی ایجاد نمی‌کند. زیرا برخی از خطرناک‌ترین کلاهبرداری‌ها اساساً مبتنی بر بدافزار نیستند، بلکه مجرم خود کاربر را فریب می‌دهد تا اطلاعات بانکی‌اش را داوطلبانه در اختیار او قرار دهد.
این متخصص امنیت شبکه و هوش مصنوعی خاطرنشان کرد: آنتی‌ویروس می‌تواند از تلفن همراه محافظت کند، اما نمی‌تواند جای هوشیاری صاحب گوشی را بگیرد.
انتهای پیام
