به گزارش ایسنا، رسول جعفریان در مراسم گرامیداشت روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه و افتتاح نمایشگاه دهه ترویج علم ایران که امروز ۱۸ آبان ماه در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران برگزار شد، با اشاره به نمونه‌ای از مداخلات عمرانی در بستر رودخانه قم، گفت: حدود دو تا سه ماه پیش، هنگام بازدید دکتر امید رئیس دانشگاه تهران از این منطقه، با مشاهده ساخت‌وسازها و احداث تأسیسات در مسیر رودخانه، نسبت به پیامدهای این اقدامات انتقاد شد.
وی افزود: این نمونه نشان می‌دهد تفاوت میان برخورد علمی و تصمیم‌گیری مدیریتی بدون توجه به دانش تخصصی تا چه اندازه می‌تواند در سرنوشت یک طرح و هزینه‌های بعدی آن تأثیرگذار باشد. ممکن است پس از بروز مشکل، امکان اصلاح آن وجود داشته باشد، اما این اصلاح به صرف هزینه‌های سنگین نیاز خواهد داشت.
جعفریان با انتقاد از رویکردهای عوامانه در مدیریت، بر ضرورت استفاده از نظر متخصصان در تصمیم‌گیری‌ها تأکید کرد و گفت: زمانی که میلیاردها تومان سرمایه در طرحی هزینه می‌شود، باید پیامدهای آن با استفاده از دانش تخصصی و ارزیابی علمی بررسی شده باشد.
ضرورت مطالعه تاریخ علم برای شناخت مسیر تحول علمی
رئیس کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران در ادامه با اشاره به انتشار کتاب‌های متعدد درباره چگونگی شکل‌گیری و پیشرفت علم در غرب، اظهار کرد: سال‌ها است پژوهشگران در اروپا و آمریکا و دیگر مناطق جهان این پرسش را بررسی می‌کنند که چه اتفاقی در چند قرن اخیر، به‌ویژه قرن‌های نوزدهم و بیستم، زمینه‌ساز تحولات گسترده علمی شده است؛ تحولاتی که ریشه‌های آن را می‌توان در قرن‌های پانزدهم و شانزدهم نیز جست‌وجو کرد.
وی با بیان اینکه در بررسی تاریخ علم، گاهی بر عواملی مانند اختراع ابزارها و صنعت چاپ تأکید می‌شود، افزود: پرسش اساسی این است که چه تغییری در شیوه پرسشگری، اندیشیدن و آزمودن انسان رخ داد که توانست چنین تحولی در شناخت جهان ایجاد کند.
جعفریان با اشاره به فعالیت بخش تاریخ علم کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران، گفت: کتاب‌های ترجمه‌شده متعددی درباره این موضوع در کتابخانه وجود دارد و این آثار تنها بخش کوچکی از مطالعاتی است که در جهان برای شناخت عوامل تحول علمی انجام می‌شود.
وی با طرح این پرسش که چرا انسان در دوره‌های طولانی گذشته نتوانست به چنین سطحی از پیشرفت علمی دست پیدا کند، اظهار کرد: برای پاسخ به این پرسش باید بررسی کنیم که دانشمندان چگونه به کشف حقیقت رسیدند و چه روش‌هایی را برای شناخت پدیده‌ها به کار گرفتند.
مفهوم علم را به علوم دینی محدود نکنیم
رئیس کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران با اشاره به جایگاه دانشمندان در تمدن اسلامی، گفت: در تاریخ این تمدن دانشمندان و متفکران برجسته‌ای داشته‌ایم، اما باید به این پرسش نیز توجه کنیم که کدام‌یک از آنان توانستند کلیدهای تازه‌ای برای گشودن مسائل ناشناخته در اختیار بشر قرار دهند و مسیر اندیشه را متحول کنند.
وی با انتقاد از محدود شدن مفهوم علم در برداشت عمومی جامعه، افزود: وقتی فردی از دنیا می‌رود، گاهی از او به‌عنوان «عالم» یاد می‌کنیم، در حالی که این واژه در ذهن بسیاری از افراد بیشتر به علوم دینی ارجاع دارد. تا زمانی که برای همه حوزه‌های دانش و متخصصان آن‌ها اعتبار و حرمت قائل نباشیم، نمی‌توانیم از این چارچوب محدود خارج شویم.
جعفریان با اشاره به ضرورت توجه به علوم تجربی و ریاضی، اظهار کرد: احترام به عرفان و تصوف به دلیل آموزه‌های اخلاقی آن‌ها قابل توجه است، اما باید بررسی کنیم که این رویکردها تا چه اندازه به گسترش مفاهیمی مانند علم تجربی و ریاضی در میان مردم کمک کرده‌اند.
وی با بیان اینکه در جامعه گاهی کتاب، قلم و دانش به‌عنوان موانعی در مسیر شناخت معرفی می‌شوند، گفت: این تصور که همه حقیقت از طریق کشف درونی آشکار می‌شود، نباید جایگزین روش‌های علمی و شناخت مبتنی بر آزمون و بررسی شود.
ضعف در شناخت روش علمی، زمینه‌ساز گسترش شبه‌علم است
رئیس کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران با تأکید بر ارتباط میان معرفت‌شناسی و توسعه علم، گفت: یکی از مسائل مهم این است که هنوز در شناخت روش‌های علمی و شیوه‌های دستیابی به حقیقت با کاستی‌هایی مواجه هستیم. اگر روش شناخت را به‌درستی نشناسیم، ممکن است در مواجهه با مسائل علمی نیز به سمت باورهای خرافی و غیرمستند حرکت کنیم.
وی با انتقاد از نمونه‌هایی از این مسئله در حوزه طب سنتی، افزود: استفاده از ظرفیت‌های طب سنتی در قالب رویکردی علمی و مبتنی بر شواهد می‌تواند مفید باشد، اما در عین حال جامعه با فعالیت افرادی مواجه است که از این عنوان برای کسب درآمد و عرضه ادعاهای غیرعلمی استفاده می‌کنند و گاهی در گذشته از آن‌ها حمایت می‌شد.
جعفریان با تأکید بر ضرورت مقابله با چنین رویکردهایی، گفت: برای حل این مسئله باید ارتباط خود را با جامعه علمی جهانی حفظ کنیم، از مفهوم علم جهانی حمایت کنیم و از چارچوب‌های محدود در تعریف علم فاصله بگیریم.
جعفریان با اشاره به تأکیدهای رهبر شهید در مواجهه با دانشگاه‌ها و حمایت از فعالیت‌های علمی، اظهار کرد: در تمام دوره‌ای که ایشان با دانشگاه‌ها صحبت می‌کردند، بر حمایت از علم و فعالیت‌های علمی تأکید داشتند. البته این به معنای نبود مشکل در این حوزه یا مصون بودن برخی مسئولان از تأثیرپذیری از طرح‌های شبه‌علمی نبود؛ نمونه‌هایی از این مسئله را در دوران کرونا و پیش و پس از آن نیز شاهد بودیم.
وی با بیان اینکه آثار حمایت از فعالیت‌های علمی امروز نمایان شده است، به پیشرفت‌های دفاعی و موشکی کشور اشاره کرد و گفت: همه ما می‌دانیم پدافند هوایی ایران در فاصله زمانی مشخص چقدر پیشرفت کرده است. کشتی‌های آمریکایی که پیش‌تر در فاصله‌های نزدیک‌تری حضور داشتند، اکنون در فاصله ۵۰۰ کیلومتری هم نیستند؛ چراکه امروز امکان شلیک موشک به کشتی در حال حرکت وجود دارد، در حالی که تا یک سال پیش چنین قابلیتی وجود نداشت.
رئیس کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران با تأکید بر اینکه این توانمندی‌ها حاصل تخصص علمی و فعالیت دانشگاه‌ها است، تصریح کرد: باید از فعالیت‌های علمی کشور حمایت و پشتیبانی کرد. امروز آثار این حمایت‌ها در دستاوردهای علمی و فناوری کشور نمایان شده است.
توسعه علمی نیازمند ارتباط با جامعه علمی جهان است
وی با اشاره به اهمیت حمایت از فعالیت‌های علمی دانشگاه‌ها، اظهار کرد: دستاوردهای علمی کشور نشان می‌دهد که فعالیت دانشگاه‌ها و متخصصان می‌تواند در حوزه‌های مختلف آثار عملی داشته باشد و به همین دلیل باید از ظرفیت‌های علمی کشور حمایت و پشتیبانی کرد.
جعفریان با تأکید بر ضرورت مطالعه بیشتر تاریخ علم و آشنایی دانشجویان با روش‌های کشف حقیقت، گفت: باید تلاش کنیم تجربه‌های تاریخی تحول علم را بشناسیم و این مباحث را با نیازها و ذهنیت دانشجویان پیوند دهیم.
انتهای پیام
