شاید تا چند سال پیش، وقتی از آینده دامپروری صحبت می‌شد، افزایش تعداد دام، توسعه واحدهای پرورشی و بالا بردن میزان تولید، مهم‌ترین شاخص‌های پیشرفت به شمار می‌رفت اما امروز معادله تولید پیچیده‌تر از گذشته شده است. کاهش منابع آب، افزایش دمای هوا، گران شدن نهاده‌ها و تغییر شرایط اقتصادی، دامپروری را با پرسش‌های تازه‌ای مواجه کرده است پرسش‌هایی که پاسخ آن‌ها را نمی‌توان صرفاً در افزایش ظرفیت واحدهای تولیدی جست‌وجو کرد.
در استانی مانند گلستان که از ظرفیت‌های طبیعی، مراتع و تنوع تولیدات کشاورزی برخوردار است، آینده دامپروری بیش از هر چیز به چگونگی استفاده از همین منابع وابسته خواهد بود. آیا می‌توان با تکیه بر علوفه‌های کم‌آب‌بر، بهره‌گیری از ضایعات کشاورزی، اصلاح نژاد دام و مدیریت علمی تغذیه، هزینه‌های تولید را مهار کرد؟ و مهم‌تر از آن، آیا الگوی فعلی دامپروری توان سازگاری با اقلیم در حال تغییر را دارد؟
غلامعلی هلاکو، محقق بخش تحقیقات علوم دامی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گلستان، در گفت‌وگویی با ایسنا از ضرورت تغییر نگاه به تولید در صنعت دامپروری می‌گوید و از اینکه چرا خوراک دام باید از وابستگی به نهاده‌های پرهزینه فاصله بگیرد، چه نژادهایی با شرایط اقلیمی گلستان سازگارترند و چگونه می‌توان از ظرفیت‌های مغفول کشاورزی برای ساختن آینده‌ای پایدارتر در تولید محصولات دامی بهره گرفت.
این محقق بخش تحقیقات علوم دامی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گلستان با اشاره به افزایش هزینه‌های تولید و تشدید تنش‌های اقلیمی، اصلاح الگوی تغذیه، توسعه کشت علوفه‌های کم‌آب‌بر و پرورش نژادهای سازگار با شرایط آب‌وهوایی استان را از مهم‌ترین راهکارهای ارتقای بهره‌وری در صنعت دامپروری دانست.
غلامعلی هلاکو در تشریح وضعیت دامپروری گلستان اظهار کرد: کوچک بودن مقیاس اقتصادی بسیاری از واحدهای دامپروری، بالا بودن قیمت تمام‌شده محصولات و عقب‌ماندگی در بهره‌گیری از فناوری‌های نوین، از جمله چالش‌هایی است که رقابت‌پذیری این واحدها را تحت تأثیر قرار داده است.
وی با بیان اینکه گلستان در کنار این چالش‌ها از ظرفیت‌های قابل توجهی در حوزه دامپروری برخوردار است، افزود: وجود مراتع گسترده و نژادهای بومی و سازگار با شرایط منطقه، از جمله ظرفیت‌هایی است که می‌توان با برنامه‌ریزی مناسب از آن‌ها برای توسعه تولید و بهبود کیفیت محصولات دامی استفاده کرد.
هلاکو با اشاره به تأثیر تغییرات اقلیمی بر فعالیت واحدهای دامپروری گفت: افزایش دما، کاهش منابع آب زیرزمینی و شور شدن آب در برخی مناطق استان، ضرورت بازنگری در الگوی تولید علوفه را دوچندان کرده است؛ به همین دلیل باید به سمت کشت گیاهانی حرکت کنیم که با مصرف آب کمتر، امکان تأمین بخشی از نیاز غذایی دام را فراهم می‌کنند.
وی، توسعه کشت علوفه‌های کم‌آب‌بر مانند سورگوم و ارزن، گسترش کشت پاییزه و استفاده از کشت مخلوط غلات و لگوم‌ها را از برنامه‌های در دست اجرا عنوان کرد و ادامه داد: در کشت مخلوط، ترکیب غلات با گیاهان خانواده لگوم می‌تواند میزان پروتئین علوفه را افزایش دهد و در نتیجه، نیاز دام به مصرف کنسانتره و نهاده‌های وارداتی کاهش یابد.
این محقق بخش تحقیقات علوم دامی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گلستان با اشاره به سهم بالای خوراک در هزینه‌های دامپروری بیان کرد: حدود ۷۰ درصد هزینه‌های این بخش به تغذیه دام اختصاص دارد؛ بنابراین هر اقدامی که به تولید علوفه در داخل استان و کاهش وابستگی به نهاده‌های وارداتی منجر شود، می‌تواند نقش مؤثری در کاهش قیمت تمام‌شده محصولات داشته باشد.
وی استفاده از ضایعات کشاورزی و صنایع تبدیلی در خوراک دام را از دیگر ظرفیت‌های استان برشمرد و گفت: محصولاتی مانند تفاله زیتون و ضایعات گوجه‌فرنگی پس از انجام بررسی‌ها و آزمایش‌های لازم، قابلیت استفاده در جیره غذایی دام را دارند و بخشی از این محصولات نیز به مرحله تجاری‌سازی رسیده‌اند.
هلاکو همچنین توسعه کشت گیاهان شورزیست در اراضی شمالی استان را از برنامه‌های مهم بخش تحقیقات و اجرا دانست و افزود: استفاده از ظرفیت اراضی دارای خاک‌های شور و لب‌شور برای تولید علوفه، می‌تواند به تأمین بخشی از نیاز غذایی دام و استفاده بهینه از منابع موجود کمک کند.
وی در ادامه با تأکید بر ضرورت سازگاری نژادهای دامی با شرایط اقلیمی گلستان اظهار کرد: بررسی داده‌های هواشناسی استان نشان می‌دهد شاخص دما و رطوبت از خرداد تا اوایل آبان در بسیاری از مناطق از محدوده مطلوب برای گاوهای شیری فراتر می‌رود و در ماه‌های تابستان به بیش از ۸۰ می‌رسد؛ موضوعی که تنش گرمایی دام، کاهش تولید شیر و اختلال در عملکرد تولیدمثلی را به دنبال دارد.
محقق بخش تحقیقات علوم دامی گلستان با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای توسعه گاوهای دومنظوره گفت: این نژادها در مقایسه با برخی نژادهای پرتولید، خوراک کمتری مصرف می‌کنند و گرمای متابولیکی کمتری تولید می‌کنند؛ از این رو سازگاری بیشتری با شرایط تنش گرمایی دارند.
وی در ادامه افزایش طول عمر اقتصادی دام، کاهش استهلاک سرمایه و بهبود بهره‌وری واحدهای دامداری را از مزایای توسعه این نژادها برشمرد و افزود: اقدامات انجام‌شده در این زمینه موجب شده است گلستان به یکی از استان‌های مورد توجه برای تأمین و خرید دام دومنظوره تبدیل شود و متقاضیانی از سایر استان‌ها نیز برای تهیه این دام‌ها به گلستان مراجعه کنند.
هلاکو در بخش دیگری از سخنان خود، مدیریت نقدینگی را از ضرورت‌های جدی فعالیت دامداری‌ها در شرایط اقتصادی فعلی دانست و گفت: افزایش هزینه نهاده‌ها و حذف ارز ترجیحی، سرمایه در گردش مورد نیاز واحدهای دامپروری را به شکل قابل توجهی افزایش داده است؛ از این رو دامداران باید منابع مالی خود را به‌گونه‌ای مدیریت کنند که توان تأمین هزینه‌های چند ماه آینده را داشته باشند.
وی تأکید کرد: قیمت‌گذاری دستوری و فاصله قیمت فروش محصولات با هزینه واقعی تولید، فشار زیادی بر دامداران وارد می‌کند و تداوم این شرایط می‌تواند توان مالی واحدها را کاهش دهد؛ بنابراین مدیریت هزینه‌ها، کنترل سرمایه در گردش و برنامه‌ریزی متناسب با شرایط بازار باید در اولویت فعالان این بخش قرار گیرد.
محقق بخش تحقیقات علوم دامی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گلستان در پایان، افزایش بهره‌وری در داخل واحدهای دامداری، اصلاح ژنتیکی، بهبود مدیریت و تغذیه و استفاده از ظرفیت‌های خارج از واحدهای تولیدی را از محورهای اصلی توسعه پایدار دامپروری استان عنوان کرد.
انتهای پیام
