میرسامان پیشوایی، در جمع اساتید دانشگاه‌های استان مرکزی با اشاره به تحولات اخیر کشور، نقش‌آفرینی مردم را یکی از مهم‌ترین عوامل حفظ انسجام و استمرار حرکت‌های اجتماعی دانست و اظهار کرد: مردم در بسیاری از مقاطع، جلوتر از مسئولان حرکت کرده‌اند و با حضور آگاهانه و مسئولانه خود، اجازه نداده‌اند حرکت‌های مردمی و اجتماعی دچار رکود و سردی شود.
وی با اشاره به استمرار تجمعات مردمی در میادین شهر افزود: در برخی موارد، با وجود کاهش یا قطع حمایت‌های مالی دستگاه‌های اجرایی و شهرداری‌ها، مردم با مشارکت مالی و تشکیل صندوق‌های مردمی، هزینه‌های مورد نیاز برای استمرار این تجمعات را تأمین کرده‌اند. این موضوع نشان می‌دهد که سرمایه اجتماعی و اراده مردمی همچنان یکی از مهم‌ترین پشتوانه‌های کشور است.
رئیس سازمان بسیج اساتید کشور با اشاره به روند پیشرفت علمی ایران پس از انقلاب اسلامی گفت: رتبه علمی ایران در سال ۱۳۸۰ حدود ۸۰ جهان بود، اما این جایگاه تا سال ۱۳۹۱ به رتبه ۱۷ ارتقا یافت.
پیشوایی با بیان اینکه ایران در مقاطعی سریع‌ترین شتاب رشد علمی جهان را تجربه کرده است، تصریح کرد: چنین پیشرفتی را نمی‌توان صرفا به تلاش چند فرد یا نخبه نسبت داد؛ بلکه شکل‌گیری یک جریان نهادی و ایجاد سازوکارهای پشتیبان علم و فناوری، زمینه‌ساز این تحول بوده است.
وی با تأکید بر نقش راهبردی و راهبری رهبر شهید انقلاب در توسعه علمی کشور اظهار کرد: توجه مستمر به علم و فناوری، صرفاً در حد توصیه و ترسیم چشم‌انداز باقی نمانده و در موارد متعددی به شکل‌گیری نهادهای مؤثر در این حوزه منجر شد.
وی تشکیل بنیاد ملی نخبگان و معاونت علمی ریاست جمهوری را از جمله نمونه‌های این رویکرد دانست و افزود: ایجاد پارک‌های علم و فناوری، مراکز رشد و توسعه زیرساخت‌های دانشگاهی نیز در امتداد همین نگاه راهبردی شکل گرفت تا ظرفیت علمی کشور از مرحله تولید دانش عبور کرده و به مؤلفه‌ای برای اقتدار و تولید ثروت ملی تبدیل شود.
آمایش آموزش عالی؛ ضرورتی که نباید نادیده گرفته شود
استاد تمام دانشگاه علم و صنعت ایران با اشاره به تأکیدات مکرر رهبر شهید انقلاب بر ضرورت آمایش آموزش عالی، خاطرنشان کرد: توزیع رشته‌ها و ظرفیت‌های دانشگاهی باید متناسب با مزیت‌های منطقه‌ای و نیازهای واقعی کشور باشد. چه ضرورتی دارد رشته‌هایی که ماهیت و میدان عملیاتی آنها با صنایع بندری و دریایی ارتباط دارد، در تهران متمرکز شوند؛ در حالی که مناطقی مانند بندرعباس و مناطق ساحلی، ظرفیت طبیعی و عملیاتی مناسب‌تری برای توسعه این رشته‌ها دارند.
وی با اشاره به تجربه دانشگاه آنتورپ بلژیک در حوزه لجستیک دریایی گفت: استقرار رشته‌های دانشگاهی در کنار میدان واقعی فعالیت، هم ارتباط آموزش با صنعت را تقویت می‌کند و هم زمینه پرورش نیروهای متخصص متناسب با ظرفیت‌های منطقه‌ای را فراهم می‌آورد. بی‌توجهی به آمایش آموزش عالی، علاوه بر ایجاد تمرکز نامتوازن در برخی مناطق، موجب فاصله گرفتن دانشگاه‌ها از مسائل واقعی و ظرفیت‌های بومی کشور می‌شود.
رئیس سازمان بسیج اساتید کشور با اشاره به بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی گفت: علم و فناوری نخستین محور از هفت محور مورد تأکید در این بیانیه است؛ موضوعی که نشان‌دهنده جایگاه راهبردی دانش در آینده کشور و تحقق تمدن نوین اسلامی است.
وی با بیان اینکه بخش مهمی از مؤلفه‌های اقتدار ایران در تحولات و جنگ‌های اخیر، ریشه در توان علمی و فناورانه کشور دارد، افزود: پیشرفت در حوزه‌هایی مانند صنعت موشکی، فناوری هسته‌ای، صنایع پزشکی، کشاورزی و شرکت‌های دانش‌بنیان، حاصل تلاش مستمر استادان، پژوهشگران و دانشجویان ایرانی است.
پیشوایی با اشاره به شهادت حدود ۳۰۰ نخبه دانشگاهی در دو جنگ ۱۲روزه و رمضان اظهار کرد: دشمن به‌خوبی می‌داند که سرمایه اصلی قدرت علمی ایران، صرفاً تجهیزات و تأسیسات نیست، بلکه شبکه‌ای از نخبگان، دانشمندان و نیروهای متخصص است که دانش و فناوری را در کشور تولید و بازتولید می‌کنند.
وی با تاکید بر اینکه استادان و دانشگاهیان نباید به فعالیت‌های روزمره و تکراری بسنده کنند، اظهار کرد: هر استاد باید کرسی علمی خود را محور اثرگذاری بداند و تلاش کند سهمی واقعی در حل مسائل کشور داشته باشد. سازمان بسیج اساتید برای حمایت از حرکت‌های مسئله‌محور دانشگاهیان آماده است و می‌تواند با حمایت از ابتکارات و حرکت‌های علمی و فناورانه استادان، زمینه ایفای نقش تاریخی دانشگاه در پیشرفت و اقتدار ایران را فراهم کند.
وی خاطرنشان کرد: حذف یک دانشمند یا تخریب یک زیرساخت، هرچند می‌تواند هزینه‌ها و وقفه‌هایی برای کشور ایجاد کند، اما به معنای نابودی دانش بومی و توان فناورانه ایران نیست؛ چراکه این ظرفیت در قالب شبکه‌ای از متخصصان و شاگردان تربیت‌شده در کشور استمرار دارد.
مأموریت امروز، تبدیل دانایی به توانایی است
پیشوایی با تأکید بر اینکه دستاوردهای علمی چهار دهه گذشته باید به مرحله جدیدی از اثرگذاری برسد، گفت: ایران در گام نخست انقلاب توانست به جایگاه قابل توجهی در تولید علم دست یابد و به تعبیر بیانیه گام دوم، به کشوری دانا تبدیل شود؛ اما مأموریت امروز، تبدیل این دانایی به توانایی است.
وی با اشاره به فاصله میان جایگاه علمی ایران و عملکرد آن در شاخص‌های نوآوری اظهار کرد: رتبه ایران در تولید علم در سال‌های اخیر در محدوده ۱۶ تا ۱۸ جهان قرار داشته، اما جایگاه کشور در شاخص جهانی نوآوری (GII) در سال‌های اخیر عمدتاً بین رتبه‌های ۶۰ تا ۸۰ بوده و فاصله میان جایگاه علمی ایران و رتبه آن در این شاخص، بیانگر شکافی جدی میان تولید دانش و بهره‌برداری اقتصادی از آن است.
پیشوایی با اشاره به ضرورت ارتقای کیفیت فعالیت‌های علمی و فناورانه کشور تصریح کرد: علاوه بر حفظ جایگاه علمی، باید از کمیت‌گرایی فاصله بگیریم و به سمت کیفیت‌گرایی، کاربردی‌سازی پژوهش‌ها و تبدیل دستاوردهای دانشگاهی به مؤلفه‌های اقتدار و ثروت ملی حرکت کنیم.
ضعف در هدایت تحقیقات؛ منابع علمی باید هدفمند شوند
عضو هیئت علمی دانشگاه علم و صنعت ایران یکی از مشکلات اساسی نظام علم و فناوری کشور را ضعف در هدایت تحقیقات دانست و گفت: در حال حاضر، بخش قابل توجهی از ظرفیت‌های پژوهشی، پایان‌نامه‌های تحصیلات تکمیلی و گرنت‌های تحقیقاتی بدون جهت‌دهی مؤثر به سمت اولویت‌های راهبردی کشور فعالیت می‌کنند. در بسیاری از موارد، استادان دانشگاه در انتخاب موضوعات پژوهشی خود با سازوکار مشخصی مواجه نیستند که به آنها اعلام کند کدام حوزه‌ها از اولویت بیشتری برخوردارند و کدام تحقیقات باید در اولویت حمایت‌های مالی و زیرساختی قرار گیرند.
وی با تأکید بر اینکه وجود اسناد بالادستی به‌تنهایی برای تحقق اهداف علمی کافی نیست، اظهار کرد: نقشه جامع علمی کشور زمانی اثرگذار خواهد بود که اولویت‌های تعیین‌شده در آن به سطح دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی، نظام تخصیص اعتبار و فرآیندهای اجرایی منتقل شود.
رئیس سازمان بسیج اساتید کشور این مسئله را ناشی از ضعف نظام تنظیم‌گری دانست و افزود: میان سیاست‌گذاری در سطح کلان و اجرای آن در سطوح عملیاتی، فاصله وجود دارد. سیاست‌ها باید به سازوکارهای اجرایی، تقسیم کار مشخص، نظام نظارت و پاسخ‌گویی و ابزارهای حمایتی متصل شوند.
وی در بخش دیگری از سخنان خود، با تبیین سه رویکرد در میان جریان‌های نخبگانی کشور، گفت: یک جریان، رویکرد توجیه‌گرانه دارد و تلاش می‌کند همه مسائل و عملکردها را مطلوب جلوه دهد؛ به‌گونه‌ای که حتی نقد عملکرد مدیران و دستگاه‌ها را نیز برنمی‌تابد. جریان دوم، رویکردی مبتنی بر سیاه‌نمایی دارد و با برجسته‌سازی مشکلات، امکان اصلاح و بهبود در چارچوب ظرفیت‌های موجود را نادیده می‌گیرد و هر دو رویکرد در نهایت به بن‌بست اصلاح منتهی می‌شوند. جریان سوم، جریان نخبگانی اصلاح‌گر و مسئله‌محور است که باید تقویت شود. در این رویکرد، مشکلات نه پنهان می‌شوند و نه به ابزاری برای تضعیف و تخریب تبدیل می‌شوند؛ در این شرایط باید مسائل را پیش از آنکه به بحران تبدیل شوند، شناسایی کرد و برای رفع آنها راهکار عملی ارائه داد.
پیشوایی با اشاره به سه‌گانه «توجیه، تضعیف و تکلیف» که آن را به عنوان چارچوبی برای تبیین مسئولیت نخبگان مطرح کرد، خاطرنشان کرد: وظیفه جریان نخبگی اصیل، نه توجیه مشکلات است و نه تضعیف سرمایه‌های کشور؛ بلکه انجام مسئولیت و تکلیف در مسیر اصلاح، پیشرفت و حل مسائل است.
پایان همایش‌محوری؛ دانشگاه باید مسئله‌ای از کشور را حل کند
رئیس سازمان بسیج اساتید کشور با انتقاد از غلبه فعالیت‌های جلسه‌محور و گزارش‌محور در برخی مجموعه‌ها اظهار کرد: یکی از آسیب‌های جدی کشور این است که پس از طرح یک مطالبه یا صدور یک فرمان راهبردی، جلسات و همایش‌های متعددی برگزار می‌شود، اما در نهایت اقدام عملی متناسب با آن شکل نمی‌گیرد.
وی با اشاره به برخی مطالبات مطرح‌شده در حوزه‌هایی مانند جنبش نرم‌افزاری و مهندسی فرهنگی افزود: در مواردی، به جای طراحی سازوکار اجرایی و تقسیم کار میان دستگاه‌های مسئول، تمرکز بر برگزاری همایش و تولید مقاله درباره موضوع قرار گرفته است؛ در حالی که هدف اصلی، تحقق عملی آن مطالبه بوده است.
پیشوایی تأکید کرد: جلسات و نشست‌های تخصصی زمانی ارزشمند هستند که به اقدام مشخص، حل مسئله و نتیجه قابل ارزیابی منجر شوند. صرف برگزاری ده‌ها یا صدها جلسه، تدوین نقشه راه و ارائه گزارش عملکرد، نمی‌تواند جایگزین حل واقعی مسائل کشور شود. بسیج اساتید نیز باید عملکرد خود را بر اساس میزان اثرگذاری و حل مسائل ارزیابی کند.
پیشوایی با تشریح یکی از اقدامات عملی سازمان بسیج اساتید در مسیر حل مسائل کشور، از طراحی یک رویداد ملی مسئله‌محور خبر داد و گفت: در این رویداد، شش مسئله اولویت‌دار کشور در دو حوزه حکمرانی و توسعه فناوری تعریف شده است تا استادان و دانشجویان برای ارائه راهکارهای عملی و فناورانه وارد میدان شوند. سه مسئله حوزه حکمرانی شامل ناترازی ارزی، غلبه بر انسداد لجستیکی و روش‌های تأمین مالی بازسازی نقاط آسیب‌دیده جنگ است.
به گفته وی، سه محور توسعه فناوری را شامل توسعه فناوری‌های ذخیره‌ساز انرژی با هدف ذخیره برق در زمان مازاد تولید و استفاده از آن در ساعات اوج مصرف، توسعه فناوری‌های بازچرخانی و شیرین‌سازی آب با هدف مدیریت منابع آب و کاهش چالش‌های ناشی از محدودیت منابع و توسعه فناوری‌های تولید نهاده‌های دامی و محصولات پروتئینی با هدف تقویت امنیت غذایی و کاهش وابستگی به واردات است.
وی درباره سازوکار حمایت از ایده‌های برتر در این رویداد گفت: برای تیم‌های برتر، جوایز نقدی ۳۰۰ میلیون تومانی، ۲۰۰ میلیون تومانی و ۱۰۰ میلیون تومانی در نظر گرفته شده است. همچنین زمینه استقرار و استفاده از ظرفیت پارک‌های علم و فناوری، ارتباط با دستگاه‌های اجرایی مرتبط، توانمندسازی و تجهیز تیم‌های منتخب فراهم خواهد شد. هدف این رویداد صرفاً دریافت ایده یا برگزاری یک رقابت علمی نیست، بلکه ایجاد بستری برای تبدیل ایده‌های دانشگاهی به راهکارهای اجرایی و فناوری‌های قابل استفاده در کشور است.
پیشوایی در بخش پایانی سخنان خود، با تأکید بر مسئولیت اجتماعی و ملی استادان دانشگاه، کرسی استادی را فرصتی ارزشمند برای اثرگذاری در سرنوشت کشور دانست و گفت: استادان باید به این موضوع توجه داشته باشند که امکانات دانشگاه، زیرساخت‌های پژوهشی و حتی حقوق دریافتی آنان از منابع عمومی کشور تأمین می‌شود؛ بنابراین باید در قبال جامعه و مردمی که هزینه این ظرفیت‌ها را تأمین می‌کنند، احساس مسئولیت داشته باشند.
به گزارش ایسنا به نقل از سپاه روح‌الله استان مرکزی، در روز ۱۹ آبان، رئیس سازمان بسیج اساتید کشور خاطرنشان کرد: همین کرسی‌های دانشگاهی می‌توانند محل تربیت دانشمندانی همچون شهیدان فخری‌زاده و تهرانچی باشند که به سرمایه‌های راهبردی کشور تبدیل می‌شوند. تفاوت در میزان اثرگذاری افراد نیز به نوع انتخاب و میزان مسئولیت‌پذیری آنان بازمی‌گردد.
انتهای پیام
