علی نوری ۲۰ آبان در نشست دستیار اجتماعی رئیس‌جمهوری با جمعی از فعالان فرهنگی، اجتماعی و جامعه‌شناسان، با اشاره به ظرفیت‌ها و چالش‌های لرستان اظهار کرد: این استان از نظر طبیعی، اقلیمی، فرهنگی و راهبردی از توانمندی‌های قابل توجهی برخوردار است، اما در کنار این ظرفیت‌ها با مشکلات و عقب‌ماندگی‌هایی در حوزه‌های اجتماعی، اقتصادی و مدیریتی نیز مواجه است.
وی افزود: این وضعیت پدیده‌ای محدود به سال‌های اخیر نیست و دست‌کم از دوره قاجار نیز نشانه‌هایی از آن وجود داشته است؛ به‌گونه‌ای که تغییرات و تحولات استان در مقایسه با برخی مناطق دیگر چندان چشمگیر نبوده است.
رئیس انجمن لرستان‌شناسی دانشگاه لرستان با بیان اینکه شناخت دلایل شکل‌گیری این وضعیت نیازمند مطالعات علمی و تخصصی است، گفت: جامعه‌شناسان و پژوهشگران باید با بررسی ریشه‌ها و زمینه‌های تاریخی، فرهنگی و اجتماعی، به تبیین چرایی و چگونگی شکل‌گیری ظرفیت‌ها و چالش‌های استان کمک کنند.
نوری با اشاره به تأسیس مرکز لرستان‌شناسی و بنیاد ایران‌شناسی شعبه لرستان بیان کرد: این مجموعه‌ها با هدف شناخت استعدادها و توانمندی‌های منطقه و همچنین بررسی آسیب‌ها و مشکلات آن شکل گرفته‌اند تا از یک سو زمینه تقویت ظرفیت‌های استان و از سوی دیگر امکان کاهش مسائل و چالش‌های موجود فراهم شود.
فعالیت مرکز لرستان‌شناسی نیازمند جایگاه سازمانی مشخص است
وی با تشریح روند شکل‌گیری مرکز لرستان‌شناسی اظهار کرد: ایده تأسیس این مرکز در سال ۱۳۹۰ در هیئت‌رئیسه وقت دانشگاه مطرح و در شورای دانشگاه تصویب شد، اما اجرای آن برای مدتی متوقف ماند تا اینکه در دوره مدیریت سه رئیس اخیر دانشگاه، ضرورت فعال‌سازی مجدد آن مورد توجه قرار گرفت.
رئیس انجمن لرستان‌شناسی دانشگاه لرستان، نبود جایگاه مشخص در ساختار سازمانی دانشگاه را مهم‌ترین مشکل این مرکز دانست و افزود: این مسئله عملاً دست پژوهشگران علاقه‌مند را برای فعالیت گسترده بسته و امکان اجرای طرح‌های علمی عمیق و مستمر را محدود کرده است.
نوری هشدار داد: در صورت ادامه این وضعیت، احتمال دارد مرکز به‌تدریج با رکود مواجه شود و ظرفیت‌هایی که برای شناخت علمی تاریخ، فرهنگ و مسائل لرستان ایجاد شده، به‌درستی مورد استفاده قرار نگیرد.
وی خواستار حمایت دستیار اجتماعی رئیس‌جمهور و اعضای هیئت امنا برای تثبیت جایگاه این مرکز شد و گفت: انتظار می‌رود با پیگیری این موضوع، زمینه فعالیت مؤثرتر و پایدارتر مرکز لرستان‌شناسی فراهم شود.
نوری با اشاره به ظرفیت علمی دانشگاه لرستان برای اجرای طرح‌های پژوهشی افزود: این دانشگاه حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ عضو هیئت علمی دارد که می‌توان از توان تخصصی آنان برای انجام پژوهش‌های راهبردی و مورد نیاز استان استفاده کرد.
وی واگذاری طرح‌هایی مانند تدوین دانشنامه لرستان و پژوهش‌های مرتبط با تاریخ، فرهنگ، جامعه و ظرفیت‌های منطقه به مرکز لرستان‌شناسی را ضروری دانست و اظهار کرد: با استفاده از توان استادان و پژوهشگران دانشگاه می‌توان این طرح‌ها را با پشتوانه علمی مناسب دنبال کرد.
برگزاری همایش‌های ملی و نشست‌های تخصصی لرستان‌شناسی
رئیس انجمن لرستان‌شناسی دانشگاه لرستان با اشاره به بخشی از فعالیت‌های انجام‌شده در این مرکز گفت: برگزاری همایش‌های ملی از جمله جشنواره اقوام ایران‌زمین و همایش ملی اشتراکات زاگرس‌نشینان از جمله اقدامات این مجموعه بوده است.
وی افزود: همایش ملی بررسی آرای فقهی، کلامی و تفسیری حضرت آیت‌الله کاظمی نیز در دستور کار قرار دارد و مراحل نهایی آن هنوز به پایان نرسیده است.
نوری مشارکت در سه دوره رویداد ملی جایزه نقد زرین و برگزاری یک دوره از این رویداد با حضور دانشمندان و صاحب‌نظران رشته‌های مرتبط را از دیگر فعالیت‌های مرکز عنوان کرد و ادامه داد: رویداد ملی شب علم نیز در برنامه‌های این مجموعه قرار گرفته است.
وی با اشاره به برگزاری کرسی‌های علمی و ترویجی در زمینه تاریخ و فرهنگ لرستان اظهار کرد: فتوت و جوانمردی در لرستان، تأثیر شاهنامه بر ادبیات عامه استان، هویت ملی و قومی و بررسی گونه‌های کهن تدفین در لرستان از جمله موضوعاتی بوده‌اند که در این نشست‌های علمی بررسی شده‌اند.
رئیس انجمن لرستان‌شناسی دانشگاه لرستان با بیان اینکه ده‌ها نشست تخصصی در این مرکز برگزار شده است، گفت: هدف از این برنامه‌ها بررسی ابعاد مختلف تاریخ، فرهنگ و هویت منطقه و فراهم کردن زمینه تبادل دیدگاه میان پژوهشگران و صاحب‌نظران بوده است.
تدوین و انتشار آثار پژوهشی درباره تاریخ و فرهنگ استان
نوری با اشاره به آثار منتشرشده و در دست انتشار مرکز لرستان‌شناسی اظهار کرد: کتاب «اسناد مربوط به نمایش و سینما در لرستان دوره پهلوی» با تلاش دکتر شهیدانی و همکاری مرکز لرستان‌شناسی و انتشارات دانشگاه به چاپ رسیده است.
وی کتاب دو جلدی «آلاله‌های روشن» شامل زندگی‌نامه، خاطرات، وصیت‌نامه‌ها و دل‌نوشته‌های شهدای دانشجوی لرستان را از دیگر آثار این مجموعه برشمرد.
رئیس انجمن لرستان‌شناسی دانشگاه لرستان افزود: کتاب «واژه‌ها و اصطلاحات لکی در ادب فارسی» به قلم داریوش مرادی نیز به تصویب رسیده و مراحل نهایی انتشار را طی می‌کند.
نوری همچنین از پیگیری تدوین دانشنامه دفاع مقدس خبر داد و گفت: جلد نخست این اثر منتشر شده و آماده‌سازی جلد دوم با همکاری بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس در حال پیگیری است.
وی با اشاره به محدودیت‌های ساختاری موجود در مسیر فعالیت مرکز اظهار کرد: اجرای این برنامه‌ها با وجود مشکلات و محدودیت‌ها و با حمایت دستگاه‌های مختلف و رئیس دانشگاه امکان‌پذیر شده است و تداوم فعالیت‌ها نیز به همراهی و پشتیبانی نهادهای مرتبط نیاز دارد.
گردشگری باید به محور اصلی توسعه اقتصادی لرستان تبدیل شود
رئیس بنیاد ایران‌شناسی شعبه لرستان نیز با انتقاد از بهره‌برداری محدود از ظرفیت‌های اقتصادی و گردشگری استان گفت: لرستان با وجود برخورداری از جاذبه‌های طبیعی، تاریخی و فرهنگی فراوان، همچنان با محرومیت و عقب‌ماندگی مواجه است و تدوین یک سند بنیادین برای توسعه گردشگری می‌تواند زمینه تبدیل این ظرفیت‌ها به اشتغال و ثروت برای مردم استان را فراهم کند.
مجتبی رومانی با اشاره به ظرفیت‌های گسترده لرستان اظهار کرد: دولت‌های مختلف نتوانسته‌اند به اندازه ظرفیت‌های این استان به آن توجه کنند و فرصت‌های موجود را به سرمایه، ثروت و ارزش اقتصادی تبدیل کنند.
وی افزود: مسئله اصلی لرستان کمبود دارایی و فرصت نیست، بلکه ضعف در بهره‌برداری از ظرفیت‌های موجود و تبدیل آنها به ارزش افزوده‌ای است که مردم منطقه نیز از منافع آن بهره‌مند شوند.
رئیس بنیاد ایران‌شناسی لرستان با اشاره به شرایط اقتصادی و معیشتی مردم بیان کرد: در استانی که با مشکلات درآمدی و اقتصادی مواجه است، نمی‌توان بدون توجه به نیازهای معیشتی مردم، موضوعاتی مانند کتابخوانی، سینما و هنر را در اولویت اصلی زندگی آنان قرار داد؛ هرچند مردم لرستان با وجود محدودیت‌ها همواره در فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی مشارکت داشته‌اند.
رومانی یکی از مشکلات اساسی استان را نبود شناخت کافی از موقعیت و ظرفیت‌های لرستان در سطوح تصمیم‌گیری دانست و گفت: بسیاری از مشکلات کنونی حاصل سال‌ها بی‌توجهی و انباشت مسائلی است که به‌تدریج به آسیب‌ها و بحران‌های اجتماعی و اقتصادی تبدیل شده‌اند.
وی با انتقاد از روند انتقال صنایع از لرستان اظهار کرد: خروج صنایع از استان و استقرار آنها در مناطق دیگر، فرصت‌های مهمی را در حوزه اشتغال و توسعه از مردم این منطقه گرفته است؛ این در حالی است که حتی برخی صنایع آب‌بر در مناطقی مستقر شده‌اند که با محدودیت منابع آبی مواجه هستند.
رئیس بنیاد ایران‌شناسی لرستان مهاجرت نیروهای متخصص و نخبگان را از پیامدهای این شرایط دانست و افزود: بسیاری از جوانان و نیروهای تحصیل‌کرده برای یافتن فرصت شغلی و تأمین معیشت ناچار به ترک زادگاه خود می‌شوند و این مسئله به کاهش سرمایه انسانی استان منجر شده است.
ضرورت تدوین سند جامع گردشگری لرستان
رومانی گردشگری را یکی از مسیرهای مهم توسعه اقتصادی و اشتغال در لرستان دانست و اظهار کرد: توسعه این صنعت می‌تواند علاوه بر ایجاد فرصت‌های شغلی، بر بهبود شرایط فرهنگی و اجتماعی نیز تأثیرگذار باشد.
وی با اشاره به ظرفیت‌های طبیعی و تاریخی استان ادامه داد: با توجه به محدودیت‌های موجود برای توسعه صنعتی در خرم‌آباد و برخی موانع استقرار صنایع، باید از ظرفیت‌های طبیعی و گردشگری لرستان به شکل هدفمند استفاده شود.
رئیس بنیاد ایران‌شناسی لرستان با درخواست تدوین سند بنیادین توسعه گردشگری استان گفت: لرستان با برخورداری از جاذبه‌های طبیعی، تاریخی و فرهنگی و پیشینه تمدنی چند ده‌هزارساله، ظرفیت تبدیل شدن به یکی از قطب‌های گردشگری کشور را دارد و تحقق این هدف نیازمند توجه ویژه دولت و برنامه‌ریزی منسجم است.
وی با تأکید بر ضرورت توجه به هویت فرهنگی مردم استان افزود: مردم لرستان همواره با احساس تعلق به سرزمین خود در حفظ و صیانت از ایران نقش داشته‌اند و انتظار دارند ظرفیت‌ها، توانمندی‌ها و شایستگی‌های این منطقه در برنامه‌ریزی‌های ملی مورد توجه قرار گیرد.
ضعف پیوند میان نهادهای سنتی و مدرن مانع توسعه جامعه مدنی لرستان است
یک جامعه‌شناس لرستانی نیز با تأکید بر ضرورت تقویت نهادهای مدنی در استان گفت: لرستان با کمبود سرمایه اجتماعی مواجه نیست، بلکه ضعف ارتباط میان سرمایه اجتماعی درون‌گروهی و برون‌گروهی و نبود پیوند مؤثر میان ساختارهای سنتی و نهادهای مدرن، از موانع مهم توسعه اجتماعی استان به شمار می‌رود.
مجتبی ترکارانی با تشریح وضعیت جامعه مدنی لرستان اظهار کرد: ساختار اجتماعی این منطقه در طول تاریخ بیشتر بر دو نهاد قبیله و دولت استوار بوده و سایر نهادهای اجتماعی و مدنی نتوانسته‌اند جایگاه و کارکرد مؤثری میان این دو ساختار پیدا کنند.
وی افزود: با ورود جامعه به دوره مدرن، ضرورت شکل‌گیری نهادهای اجتماعی جدید بیش از گذشته احساس می‌شود، اما مسئله امروز لرستان نه فقدان سرمایه اجتماعی و نه کمبود تشکل‌های مدنی، بلکه نبود ارتباط مؤثر میان ظرفیت‌های سنتی و ساختارهای جدید اجتماعی است.
این جامعه‌شناس با تفکیک سرمایه اجتماعی درون‌گروهی و برون‌گروهی بیان کرد: سرمایه اجتماعی درون‌گروهی در لرستان به دلیل پیوندهای خانوادگی، قومی، طایفه‌ای و محلی از قدرت قابل توجهی برخوردار است، اما سرمایه اجتماعی برون‌گروهی که زمینه همکاری و ارتباط میان گروه‌ها، مناطق و شهرهای مختلف را فراهم می‌کند، همچنان ضعیف است.
ترکارانی ادامه داد: یکی از مهم‌ترین کارکردهای جامعه مدنی باید تقویت همین ارتباطات برون‌گروهی باشد؛ به این معنا که بدون نادیده گرفتن یا تضعیف پیوندهای اجتماعی سنتی، زمینه اعتماد، همکاری و همیاری میان گروه‌های مختلف فراهم شود.
وی با انتقاد از برخی نگاه‌های سنتی در ساختار مدیریتی استان تصریح کرد: در طول سال‌ها، جامعه لرستان بیشتر با ویژگی‌هایی مانند غیور بودن و برخورداری از ظرفیت‌های قبیله‌ای معرفی شده و این نوع نگاه، در کنار توجه به برخی ظرفیت‌های سنتی، زمینه کافی برای رشد نهادهای مدرن و مستقل مدنی فراهم نکرده است.
این جامعه‌شناس نبود احزاب مدرن، ضعف رسانه‌های مستقل، کمبود فضاهای عمومی فرهنگی و ورزشی و محدود بودن بسترهای گفت‌وگو را از مهم‌ترین چالش‌های جامعه مدنی در لرستان دانست و گفت: در چنین شرایطی، طایفه‌گرایی و پوپولیسم می‌توانند جای خالی کنشگری سیاسی و اجتماعی مدرن را پر کنند.
ترکارانی افزود: تداوم این وضعیت ممکن است پیامدهایی مانند رقابت‌های طایفه‌ای، تأثیر مناسبات قومی بر فرایندهای سیاست‌گذاری، مهاجرت جوانان و نخبگان و افزایش شکاف‌های اجتماعی و فرهنگی را به دنبال داشته باشد و روند توسعه استان را دشوارتر کند.
دولت باید تسهیلگر فعالیت نهادهای مدنی باشد
وی با تأکید بر نقش دولت در تقویت جامعه مدنی اظهار کرد: دولت به جای آنکه جایگزین نهادهای مدنی شود، باید نقش تسهیلگر داشته باشد و با به رسمیت شناختن تکثر بازیگران سنتی و مدرن، زمینه فعالیت مستقل تشکل‌های اجتماعی را فراهم کند.
این جامعه‌شناس کاهش وابستگی مالی و رسانه‌ای تشکل‌ها به دولت، گسترش فضاهای عمومی و فرهنگی، مشارکت دادن انجمن‌ها در تصمیم‌گیری‌ها و ایجاد بسترهای گفت‌وگوی اجتماعی را از ضرورت‌های تقویت جامعه مدنی در لرستان برشمرد.
ترکارانی با انتقاد از نگاه تشریفاتی به تشکل‌های اجتماعی گفت: انجمن‌ها نباید صرفاً به فعالیت‌های خیریه‌ای و اقدامات حمایتی محدود شوند، بلکه باید به‌عنوان بازیگران مؤثر اجتماعی در فرایندهای تصمیم‌سازی و سیاست‌گذاری حضور داشته باشند.
وی با تأکید بر ضرورت ایجاد ارتباط میان ارزش‌های فرهنگی و اجتماعی سنتی با اقتضائات جامعه مدرن خاطرنشان کرد: هدف از توسعه جامعه مدنی نباید حذف سرمایه‌های سنتی باشد، بلکه باید این ظرفیت‌ها به شکلی تقویت و هدایت شوند که بتوانند در شرایط امروز جامعه نقش‌آفرینی کنند و در مسیر توسعه قرار گیرند.
انتهای پیام
