به گزارش ایسنا، امیرحسین حنایی در رونمایی از کتاب خود با عنوان «مانیفست شیطان» که در نشر نیماژ منتشر شده است، درباره روند شش‌ساله شکل‌گیری این کتاب، چرایی انتخاب شیطان به‌عنوان راوی، تفاوت روایت اسلامی از ابلیس با برداشت‌های دیگر ادیان و تلاش برای ارائه خوانشی میان‌رشته‌ای از مفاهیم دینی و اخلاقی توضیح داد.
به گفته نویسنده «مانیفست شیطان»، چهارمین کتاب او، حاصل شش سال پژوهش است. او در این مدت، حدود ۱۸ هزار و ۸۶۰ روایت را از میان مجموعه‌ای شامل ۷۰ هزار روایت استخراج کرده و در ابتدا آنها را در ۱۲۷ فصل دسته‌بندی کرده است. این روایات از منابعی همچون نهج‌البلاغه، غررالحکم، اصول کافی، بحارالانوار و تحف‌العقول گردآوری شده‌اند. کتاب در ۸۶ فصل و خطبه تنظیم شده و حدود ۱۱۰ هزار کلمه دارد. نویسنده تلاش کرده است با این ساختار، مخاطب را از زاویه‌ای متفاوت با مفاهیم اخلاقی و معنوی روبه‌رو کند، به‌گونه‌ای که شناخت تاریکی‌ها و ریشه‌های شرارت در وجود انسان، زمینه توجه بیشتر به جنبه‌های مثبت و معنوی شخصیت او را فراهم کند.
نویسنده، محورهای اصلی پژوهش را خودشناسی، دیگرشناسی، شیطان‌شناسی و خداشناسی عنوان کرد و گفت: موضوعاتی مانند نفس، قلب، بخل، حرص، حسادت، خشم، سخاوت، مروت و دیگر فضیلت‌ها و رذیلت‌های اخلاقی نیز در کتاب مورد توجه قرار گرفته‌اند.
حنایی یادآور شد: هدفش این نبوده که اثر صرفاً برای مخاطبان مذهبی نوشته شود، بلکه می‌خواسته افرادی با باورها و دیدگاه‌های متفاوت نیز بتوانند با مفاهیم آن ارتباط برقرار کنند.
او تأکید کرد: روایات مورد استفاده تنها به بایدها و نبایدهای عبادی محدود نیستند و بخش مهمی از آنها به سبک زندگی، رفتار و مناسبات انسانی می‌پردازند.
این نویسنده در پاسخ به پرسشی درباره نسبت قرآن و روایات گفت «این دو را نمی‌توان از یکدیگر جدا کرد» و در ادامه روایات اهل‌بیت(ع) را شرح و تبیین آیات قرآن دانست.
او همچنین با اشاره به جایگاه عرفان ایرانی ـ اسلامی توضیح داد: تمرکز اصلی‌اش در این پژوهش بر منابع اولیه و معارف موجود در کلام اهل‌بیت(ع) بوده است.
روایت خیر از زبان مظهر شر
نویسنده با بیان اینکه دستاورد این شش سال پژوهش، تولید سه نوع متن مختلف شد که انتخاب شیطان به عنوان راوی، سومین خروجی بوده است، توضیح داد: «فرشتگان خیر مطلق هستند و حکمت را به‌صورت مستقیم معرفی می‌کنند، اما در این کتاب راوی، مظهر شرارت است و در عین حال درباره خیر صحبت می‌کند. در واقع، راوی شر است، اما ناخواسته به خیر اعتراف می‌کند.»
تفاوت روایت اسلامی از شیطان با برداشت‌های دیگر ادیان
بخش دیگری از نشست به چرایی انتخاب عنوان کتاب و ضرورت پرداختن به شخصیت شیطان اختصاص داشت. حنایی معتقد است تصویر شیطان در سال‌های اخیر، بیش از گذشته تحت تأثیر رسانه‌ها و محصولات فرهنگی غرب، به‌ویژه آثار سینمایی و تلویزیونی، قرار گرفته است، در حالی که روایت اسلامی از این شخصیت کمتر با قالب‌ها و زبان متناسب با مخاطب امروز معرفی شده است.
او با اشاره به تفاوت برداشت‌های موجود در ادیان ابراهیمی گفت: در برخی روایت‌های یهودی، شیطان فرشته‌ای متمرد نیست و مأموریتی از سوی خداوند دارد، اما در روایت اسلامی، ابلیس به دلیل سرپیچی از فرمان الهی و تکبر در برابر حضرت آدم (ع) رانده می‌شود.
حنایی همچنین به تفاوت روایت هبوط حضرت آدم (ع) در اسلام و مسیحیت اشاره کرد و آن را از موضوعاتی دانست که می‌تواند بر برداشت انسان از آفرینش، گناه و رابطه با خداوند تأثیر بگذارد.
این نویسنده، مأموریت اصلی شیطان را ربودن ایمان از قلب انسان و خاموش کردن نور عقل توصیف کرد و گفت: وسوسه و مکر زمانی در وجود انسان قدرت می‌گیرند که فرد تسلیم خواهش‌های نفسانی خود شود.
او تماشای سریال «لوسیفر» را یکی از انگیزه‌های نگارش کتاب دانست و گفت این مجموعه برایش این پرسش را ایجاد کرده است که چرا روایت اسلامی از شخصیت شیطان با زبانی جذاب و متناسب با مخاطب امروز معرفی نشده است؟
تلاش برای ارائه خوانشی میان‌رشته‌ای
حنایی در پاسخ به پرسشی درباره جایگاه علمی و ادبی این کتاب گفت: نمی‌توان آن را به‌طور کامل در دسته‌بندی‌هایی مانند فلسفه، ادبیات، دین‌پژوهی یا رمان قرار داد.
او «مانیفست شیطان» را اثری میان‌رشته‌ای دانست که در آن از ظرفیت‌های ادبیات، روان‌شناسی و مطالعات دینی استفاده شده و تلاش شده است نثر کتاب، برخلاف متون پژوهشی خشک، حال‌وهوایی نسبتاً شاعرانه داشته باشد.
او همچنین علاقه خود به نشانه‌شناسی یا سمیولوژی را یکی از پایه‌های روش پژوهش معرفی کرد.
به گفته حنایی، مفاهیم موجود در روایات در شبکه‌ای از ارتباطات معنایی قرار دارند؛ برای مثال، بررسی مفهوم عقل می‌تواند به مفاهیمی مانند علم، جهل، دنیا، آخرت و نفس پیوند بخورد.
او تأکید کرد: هدفش به چالش کشیدن جایگاه محدثان، فقیهان و پژوهشگران حوزوی نبوده، بلکه می‌خواسته با استفاده از ابزارهای مطالعات دانشگاهی، ظرفیت‌های منابع روایی را از زاویه‌ای دیگر بررسی کند.
نقد اطناب و چالش جذب مخاطب نسل جدید
در بخش پرسش و پاسخ، برخی حاضران درباره حجم کتاب، طولانی بودن متن و دشواری ارتباط نسل جدید با اثری حدود ۱۱۰ هزار کلمه‌ای پرسش‌هایی مطرح کردند.
یکی از حاضران معتقد بود در شرایطی که مخاطبان جوان به متن‌های کوتاه و محتوای مینیمال عادت کرده‌اند، ایجاز و استفاده از مثال‌های ملموس می‌تواند به ارتباط بهتر خواننده با کتاب کمک کند.
حنایی ضمن پذیرش اهمیت این نقد گفت که هر متنی ممکن است گرفتار اطناب یا ایجاز شود، اما تلاش کرده است فصل‌های کتاب از نظر محتوایی تکراری نباشند.
او تأکید کرد که «مانیفست شیطان» اثری برای مطالعه سریع و تورق نیست و مخاطب برای درک ارتباط میان فصل‌ها باید آن را به‌صورت پیوسته بخواند.
به گفته او، این کتاب نخستین بخش از پژوهشی گسترده‌تر است و در آثار بعدی موضوعات دیگری بررسی خواهند شد.
همچنین در این بخش، نگرانی‌هایی درباره احتمال برداشت‌های شخصی از روایات و فاصله گرفتن از معنای اصلی احادیث مطرح شد، که نویسنده در پاسخ گفت: در انتخاب و بازنویسی مفاهیم تلاش کرده است دقت لازم را داشته باشد و کتاب را پیش از انتشار در اختیار افرادی با دیدگاه‌های متفاوت، از جمله مجتهدان و دوستان غیرمذهبی خود، قرار داده است.
حنایی در پایان تأکید کرد که هدفش ارائه اثری قابل ارتباط برای طیف‌های مختلف فکری و اعتقادی بوده است.
او با اشاره به حضور مفاهیم برگرفته از نزدیک به ۱۰ هزار روایت در کتاب، گفت: آنچه اهمیت دارد انتقال حکمت‌هایی مانند صبر، حلم، رضایت و کنترل خشم است؛ مفاهیمی که هر انسانی در زندگی روزمره با آنها مواجه می‌شود.
انتهای پیام
