گسترش عوامل خطر مانند کم‌تحرکی، اضافه‌وزن و تغذیه ناسالم، در کنار تشخیص دیرهنگام، ضرورت پیشگیری، غربالگری و دسترسی به خدمات درمانی را بیش از گذشته برجسته کرده است.
بر اساس آمار فدراسیون بین‌المللی دیابت (IDF)، در سال ۲۰۲۴ حدود ۵۸۹ میلیون بزرگسال ۲۰ تا ۷۹ ساله در جهان به دیابت مبتلا بوده‌اند. به این معنا که از هر ۹ بزرگسال، یک نفر با این بیماری زندگی می‌کنند. نکته نگران‌کننده آن است که حدود ۲۵۲ میلیون نفر، معادل بیش از ۴۰ درصد مبتلایان، از بیماری خود اطلاعی ندارند.
بر اساس گزارش ژن‌آنلاین، نتایج پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد شمار بزرگسالان مبتلا به دیابت تا سال ۲۰۵۰ به ۸۵۳ میلیون نفر خواهد رسید. این بیماری سالانه حدود ۳.۴ میلیون نفر را در جهان به کام مرگ می‌کشاند و بیش از ۸۱ درصد مبتلایان در کشورهای با درآمد کم و متوسط زندگی می‌کنند.
از سوی دیگر، هزینه‌های جهانی درمان و مراقبت از دیابت در سال ۲۰۲۴ برای نخستین بار از یک تریلیون دلار فراتر رفت که علاوه بر پیامدهای جسمی، فشار اقتصادی قابل‌توجهی بر نظام‌های سلامت و خانواده‌ها وارد می‌کند.
دیابت؛ بیماری خاموش با عوارض جدی
دیابت نوع دو بیش از ۹۵ درصد موارد ابتلا را تشکیل می‌دهد و معمولا در نتیجه ترکیبی از عوامل ژنتیکی، اضافه‌وزن، کم‌تحرکی و الگوهای غذایی ناسالم ایجاد می‌شود. این بیماری ممکن است سال‌ها بدون علائم مشخص پیشرفت کند و زمانی شناسایی شود که عوارض آن در بدن ظاهر شده است.
تشنگی شدید، تکرر ادرار، خستگی مداوم، کاهش وزن بدون دلیل، تاری دید و بهبود یافتن دیرهنگام زخم‌ها از جمله علائم هشداردهنده دیابت هستند. با این حال، نبود این نشانه‌ها به معنای نداشتن بیماری نیست و بسیاری از افراد در مراحل اولیه هیچ علامت مشخصی ندارند.
افزایش قند خون کنترل نشده می‌تواند به‌مرور زمان به رگ‌های خونی و اعصاب آسیب برساند و خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی و عروقی، سکته مغزی، نارسایی کلیه، نابینایی و مشکلات عصبی را افزایش دهد. به همین دلیل، تشخیص زودهنگام از اهمیت زیادی برخوردار است، زیرا شناسایی بیماری در مراحل اولیه و آغاز درمان مناسب می‌تواند به کنترل قند خون و کاهش احتمال بروز عوارض بلندمدت کمک کند.
پیشگیری از دیابت باید پیش از افزایش قند خون آغاز شود
متخصصان سلامت اظهار کردند: پیشگیری از دیابت نوع دو نباید به زمان افزایش قند خون موکول شود، زیرا برخی اختلالات متابولیک، از جمله مقاومت به انسولین، ممکن است سال‌ها پیش از تشخیص دیابت آغاز شوند.
مقاومت به انسولین، یکی از نخستین نشانه‌های اختلال در سوخت‌وساز بدن است که در صورت تداوم می‌تواند زمینه‌ساز افزایش قند خون و ابتلا به دیابت نوع دو شود.
بر اساس گزارش ایندیا نیوزنت ورک، افزایش دور کمر، تجمع چربی در ناحیه شکم و تیرگی پوست در قسمت‌هایی مانند گردن و زیر بغل می‌توانند از نشانه‌های احتمالی اختلالات متابولیک باشند، اما تشخیص قطعی این وضعیت به ارزیابی پزشکی و آزمایش‌های مربوط نیاز دارد.
غربالگری دیابت به‌ویژه برای افراد بالای ۳۵ سال و افرادی که سابقه خانوادگی دیابت، اضافه‌وزن، چاقی شکمی، کم‌تحرکی، فشار خون بالا، کبد چرب یا سندرم تخمدان پلی‌کیستیک دارند، اهمیت دارد.
کارشناسان معتقدند کاهش ۵ تا ۷درصد وزن بدن در افراد دارای اضافه‌وزن، همراه با فعالیت بدنی منظم و اصلاح الگوی تغذیه، می‌تواند خطر ابتلا به دیابت نوع دو را به میزان قابل‌توجهی کاهش دهد.
نقش تغذیه و فعالیت بدنی در پیشگیری
اصلاح سبک زندگی از مهم‌ترین راهکارهای مقابله با افزایش شیوع دیابت نوع دو به شمار می‌رود. مصرف بیشتر سبزیجات، حبوبات و منابع پروتئینی سالم، کاهش نوشیدنی‌های شیرین و مواد غذایی فرآوری شده و محدود کردن کربوهیدرات‌های تصفیه شده می‌تواند به بهبود وضعیت متابولیک بدن کمک کند.
همچنین توصیه می‌شود بزرگسالان حداقل ۱۵۰ دقیقه در هفته فعالیت بدنی با شدت متوسط داشته باشند. پیاده‌روی، دوچرخه‌سواری و سایر فعالیت‌های ورزشی منظم در کنار کاهش مدت زمان نشستن‌های طولانی می‌توانند در کنترل وزن و بهبود حساسیت بدن به انسولین موثر باشند.
پژوهشگران بر این باورند که پیشگیری از دیابت به حذف کامل گروه‌های غذایی خاص نیاز ندارد، بلکه رعایت تعادل غذایی، کنترل حجم وعده‌ها و استمرار فعالیت بدنی اهمیت بیشتری دارد. این اقدامات باید از دوران کودکی آغاز شوند. ترویج تغذیه سالم، تشویق کودکان به ورزش و افزایش تحرک روزانه می‌تواند زمینه شکل‌گیری عادت‌های سالم را فراهم کند و خطر ابتلا به دیابت در سال‌های بعد زندگی را کاهش دهد.
یکی از نگرانی‌های کارشناسان سلامت، شناسایی دیابت نوع دو در سنین پایین‌تر است. پژوهشگران هشدار دادند وزن طبیعی نیز لزوما به معنای مصونیت از دیابت نیست و برخی افراد، حتی بدون اضافه‌وزن آشکار، ممکن است به دلیل عوامل ژنتیکی و اختلالات متابولیک در معرض خطر قرار داشته باشند. بر همین اساس، توجه به سابقه خانوادگی، وضعیت متابولیک و انجام آزمایش‌های دوره‌ای قند خون، به‌ویژه در افراد دارای عوامل خطر، ضروری است.
تاکید سازمان جهانی بهداشت بر تشخیص زودهنگام و دسترسی به درمان
سازمان جهانی بهداشت (WHO) بر شناسایی زودهنگام مبتلایان، دسترسی به انسولین و داروهای ضروری و تقویت خدمات مراقبت‌های اولیه بهداشتی تاکید دارد. بر اساس اهداف جهانی این سازمان، تا سال ۲۰۳۰ باید حداقل ۸۰ درصد افراد مبتلا به دیابت شناسایی شوند و برای همین میزان از بیماران، کنترل مطلوب قند خون و فشار خون فراهم شود.
دسترسی به داروهای ضروری، تجهیزات پایش قند خون و خدمات مستمر مراقبتی نیز از الزامات مدیریت موثر این بیماری به شمار می‌رود به‌ویژه در کشورهای کم‌درآمد و متوسط که بخش عمده جمعیت مبتلایان جهان را در خود جای داده‌اند.
روز جهانی دیابت؛ تاکید بر اقدام زودهنگام
در همین راستا، روز جهانی دیابت هر سال در ۱۴ نوامبر برگزار می‌شود. این مناسبت با هدف افزایش آگاهی عمومی درباره دیابت، پیشگیری از ابتلا و بهبود دسترسی بیماران به خدمات تشخیصی و درمانی شکل گرفته است.
فدراسیون بین‌المللی دیابت نیز شعار «اقدام زودهنگام برای مقابله با دیابت» را برای سال‌های ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ انتخاب کرده است. این شعار بر ضرورت تشخیص به‌موقع، پیشگیری، افزایش آگاهی و دسترسی عادلانه به مراقبت‌های باکیفیت تاکید دارد.
در مجموع، آمارهای جهانی نشان می‌دهد مقابله با دیابت فقط به درمان بیماران محدود نمی‌شود، بلکه شناسایی افراد در معرض خطر، غربالگری منظم، اصلاح سبک زندگی از دوران کودکی و دسترسی همگانی به خدمات مراقبتی باید به بخش جدایی‌ناپذیر برنامه‌های سلامت عمومی تبدیل شود. تشخیص زودهنگام و اقدام به‌موقع می‌تواند از پیشرفت بیماری و بروز بسیاری از عوارض جدی آن جلوگیری کند.
انتهای پیام
