آلودگی رودخانه چنارراهدار و وضعیت نامناسب آن، موضوع تازه‌ای نیست و این رودخانه طی سال‌های گذشته بارها به دلیل ورود فاضلاب‌های شهری و صنعتی، انتشار بوی نامطبوع و پیامدهای زیست‌محیطی آن مورد توجه قرار گرفته است؛ موضوعی که با وجود وعده‌های متعدد مسئولان برای ساماندهی، همچنان یکی از مسائل محیط زیستی شیراز به شمار می‌رود.
ایسنا پیش از این در تاریخ ۸ مهر ۱۴۰۵ در گزارشی با عنوان «چرا رودخانه چنار راهدار شیراز هنوز ساماندهی نشده است؟» به این موضوع پرداخت و به این مسئله اشاره کرد که با وجود اظهارات مسئولان و انعقاد تفاهم‌نامه‌های مختلف، این رودخانه همچنان از وضعیت سامان‌یافته‌ای برخوردار نیست.
همچنین ایسنا در تاریخ ۶ آبان سال جاری در گفت‌وگو با قاسم نهاوندی، معاون محیط زیست فارس، در گزارشی با عنوان «تداوم مشکلات آلودگی فاضلاب رودخانه چنار راهدار شیراز/ برخوردهای قضایی کافی نیست» بار دیگر ابعاد این معضل را بررسی کرد. نهاوندی در آن گفت‌وگو با تأکید بر اینکه برخورد قضایی با واحدهای آلاینده به‌تنهایی برای رفع آلودگی کافی نیست، بر ضرورت اقدامات اساسی و اصلاح منابع آلاینده تأکید کرده بود.
اکنون و در پی بازدید دوباره شماری از مسئولان دستگاه‌های مرتبط از این رودخانه در هفته گذشته و طرح تصمیم‌هایی برای ساماندهی آن، ایسنا بار دیگر موضوع را از مسعود زارعی، رئیس کمیسیون سلامت، محیط زیست و خدمات شهری شورای اسلامی شهر شیراز، پیگیری کرده است.
۵۱ کیلومتر مسیر رودخانه در معرض ورود فاضلاب
مسعود زارعی در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به تداوم ورود فاضلاب و پساب‌های غیراستاندارد به رودخانه چنارراهدار اظهار کرد: این رودخانه از محدوده بالادست پل گچی آغاز می‌شود و پس از طی مسیری به طول ۵۱ کیلومتر به تالاب مهارلو می‌رسد. در طول این مسیر، مراکز و واحدهای متعددی وجود دارند که فاضلاب خود را به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم وارد رودخانه می‌کنند و این مسئله علاوه بر آلودگی منابع آبی، معضلات بهداشتی نیز به دنبال دارد.
وی با اشاره به منابع آلاینده این رودخانه افزود: سه کارخانه نشاسته‌سازی از جمله واحدهایی هستند که در این زمینه مطرح‌اند. همچنین برخی محلات حاشیه‌ای که هنوز شبکه فاضلاب آن‌ها به‌درستی اجرا نشده است، فاضلاب خود را به این رودخانه هدایت می‌کنند. در ادامه مسیر نیز شهرک صنعتی، منطقه ویژه اقتصادی و برخی مراکز دیگر از جمله منابعی هستند که فاضلاب آن‌ها وارد رودخانه می‌شود و این آلودگی‌ها تا محدوده پل فسا ادامه پیدا می‌کند؛ به‌گونه‌ای که در این محدوده بوی نامطبوع نیز احساس می‌شود.
زارعی با اشاره به مشکلات مربوط به تصفیه‌خانه‌های شماره یک و دو بیان کرد: این تصفیه‌خانه‌ها نیز در مواردی با رهاسازی پساب‌های غیراستاندارد، مشکلات زیست‌محیطی ایجاد می‌کنند. مجموعه این عوامل در کنار سایر منابع آلاینده، وضعیت رودخانه چنارراهدار را تحت تأثیر قرار داده است.
هزینه‌های میلیاردی؛ اما آلودگی همچنان پابرجاست
رئیس کمیسیون سلامت، محیط زیست و خدمات شهری شورای اسلامی شهر شیراز با بیان اینکه این موضوع بارها با اداره‌کل حفاظت محیط زیست فارس مطرح شده است، ادامه داد: تأکید ما این بوده است که برای واحدهایی که موجب تخریب محیط زیست می‌شوند، پرونده تشکیل شود و برخورد قضایی و کیفری با آن‌ها صورت گیرد.
وی با اشاره به اقدامات اصلاحی انجام‌شده در برخی واحدهای آلاینده گفت: این پیگیری‌ها تا حدودی تأثیرگذار بوده است؛ برای مثال، کارخانه‌های نشاسته‌سازی بیش از ۵۰۰ میلیارد تومان برای احداث تصفیه‌خانه و نصب فیلتر هزینه کرده‌اند، اما با وجود این اقدامات، مشکل در برخی موارد به‌طور کامل برطرف نشده و پیگیری‌ها در کمیسیون بند ۲۰ نیز ادامه دارد.
زارعی با تأکید بر اینکه ساماندهی وضعیت رودخانه چنارراهدار نیازمند پیگیری مستمر است، بیان کرد: این موضوع یک پروسه است، نه یک پروژه؛ بنابراین نمی‌توان انتظار داشت که با اجرای یک طرح یا اقدام مقطعی، تمام مشکلات برطرف شود. لازم است وضعیت منابع آلاینده به‌صورت مداوم رصد شود و اداره‌کل حفاظت محیط زیست نیز نظارت‌های خود را افزایش دهد تا دستگاه‌ها و واحدهایی که همچنان مشکلات مربوط به دفع و تصفیه فاضلاب دارند، ملزم به رفع آن شوند.
وی با اشاره به ضرورت تصفیه فاضلاب شهرک‌های صنعتی تصریح کرد: شهرک صنعتی باید فاضلاب خود را تصفیه کند و هر واحد یا مجموعه‌ای که در این زمینه تکالیف خود را انجام نداده است، باید برای رفع مشکل اقدام کند.
رئیس کمیسیون سلامت، محیط زیست و خدمات شهری شورای اسلامی شهر شیراز در پایان با تأکید بر تداوم نظارت‌ها گفت: باید به‌صورت مکرر وضعیت رودخانه بررسی و میزان آلایندگی منابع مختلف اندازه‌گیری شود تا بر اساس تغییرات و نتایج پایش‌ها، درباره اقدامات بعدی تصمیم‌گیری کنیم. این موضوع هم در کمیسیون سلامت، محیط زیست و خدمات شهری و هم در چارچوب پیگیری‌های کمیسیون بند ۲۰ مستقر در مناطق و میادین شهری دنبال می‌شود.
محیط زیست فارس از اصلاح برخی مسیرهای ورود فاضلاب خبر می‌دهد
در مقابل، لیلا تاج‌گردون، مدیرکل حفاظت محیط زیست فارس نیز روز گذشته ۲۲ آبان در یک گزارش، درباره آلودگی رودخانه چنارراهدار، جزئیات اقدامات نظارتی، پیگیری‌های قضایی و اقدامات اصلاحی برای مدیریت منابع آلاینده این رودخانه را تشریح کرد.
وی با اشاره به موقعیت رودخانه چنارراهدار در جنوب شهر شیراز و امتداد آن به سمت تالاب مهارلو اظهار کرد: بررسی‌های سال‌های گذشته نشان داده است که فاضلاب سکونتگاه‌های اطراف، برخی مسیرهای انتقال آب‌های سطحی، فاضلاب فرودگاه شهید دستغیب و پایگاه هوایی شهید دوران، واحدهای نشاسته‌سازی مستقر در مهدی‌آباد، شهرک صنعتی بزرگ شیراز، منطقه ویژه اقتصادی شیراز و لجن مازاد تصفیه‌خانه شماره ۲ شیراز از جمله منابع مؤثر در آلودگی این رودخانه تا محدوده پل فسا بوده‌اند.
تاج‌گردون با اشاره به اقدامات نظارتی این اداره‌کل افزود: اداره‌کل حفاظت محیط زیست فارس در سال‌های گذشته با انجام بازدیدهای متعدد، صدور اخطارهای رفع آلودگی، برگزاری جلسات با دستگاه‌های مسئول و پیگیری قضایی، اقدامات لازم را برای کنترل منابع آلاینده دنبال کرده است. نتایج این پیگیری‌ها در برخی بخش‌ها به اصلاح شبکه‌های جمع‌آوری فاضلاب و بهبود مدیریت پساب منجر شده و در برخی دیگر، از جمله شهرک صنعتی بزرگ شیراز، با وجود اقدامات کنترلی جدید، پیگیری‌ها همچنان ادامه دارد.
اصلاح مسیرهای ورود فاضلاب از سکونتگاه‌ها و مراکز نظامی
مدیرکل حفاظت محیط زیست فارس با اشاره به اقدامات انجام‌شده در سکونتگاه‌های اطراف رودخانه گفت: فاضلاب برخی شهرک‌ها و منازل مسکونی که در سال‌های گذشته از طریق شبکه‌های ناقص به رودخانه راه می‌یافت، با اصلاح شبکه انتقال و اقدامات شرکت آب و فاضلاب مدیریت شده و این مسیر ورود فاضلاب به رودخانه اصلاح شده است.
وی درباره لوله‌های انتقال آب‌های سطحی شهرداری شیراز نیز توضیح داد: این مسیرها برای انتقال آب‌های سطحی و کنترل سیلاب شهری به کار می‌روند؛ با این حال، در برخی موارد تخلیه فاضلاب خاکستری ناشی از شست‌وشوی حیاط و فعالیت‌های مشابه از سوی بعضی منازل به این لوله‌ها موجب ورود آلودگی می‌شود. پیگیری این تخلفات با همکاری شهرداری و مراکز بهداشت شیراز در دستور کار قرار گرفته است.
تاج‌گردون ادامه داد: در فاضلاب فرودگاه شهید دستغیب که قبلاً یکی از مهم‌ترین عوامل آلاینده رودخانه چنارراهدار بود و موجب انتشار بوی نامطبوع در فرودگاه می‌شد، شبکه جمع‌آوری فاضلاب تکمیل و کاربری‌های موجود به شبکه داخلی متصل شده‌اند و فاضلاب مجموعه به شبکه فاضلاب شهری انتقال می‌یابد. همچنین شرکت هلیکوپتری مستقر در مجموعه فرودگاه، به دلیل محدودیت‌های فنی برای اتصال به شبکه داخلی، نسبت به احداث سپتیک برای مدیریت فاضلاب تولیدی اقدام کرده است.
وی افزود: در پایگاه هوایی شهید دوران نیز فرسودگی شبکه جمع‌آوری فاضلاب و نشت از لوله‌ها، زمینه ورود بخشی از فاضلاب به کانال‌های زهکش محدوده باند فرودگاه را فراهم کرده بود. با تعویض لوله‌ها و اصلاح شبکه، فاضلاب جمع‌آوری‌شده به شبکه فاضلاب شهری متصل شده است.
سرنوشت سه کارخانه نشاسته‌سازی مهدی‌آباد چه می‌شود؟
مدیرکل حفاظت محیط زیست فارس درباره سه واحد نشاسته‌سازی مستقر در محدوده مهدی‌آباد نیز اظهار کرد: تخلیه فاضلاب با بار آلودگی بالا و انتشار بوی نامطبوع طی سال‌های گذشته موجب بروز مشکلات زیست‌محیطی و شکایت‌های مردمی شده بود.
وی ادامه داد: در پی برگزاری جلسات متعدد، صدور اخطاریه‌های رفع آلودگی، تعطیلی واحدها در مقاطعی و طرح شکایت علیه مدیران عامل، اقدامات اصلاحی از جمله کاهش مصرف آب، بهینه‌سازی فرایندها و ارتقای سامانه‌های تصفیه با تجهیزاتی نظیر دکانتر، تری‌کانتر و اواپراتور در این واحدها با صرف هزینه‌های بسیار دنبال شده است. ضمن آنکه بر اساس تصمیمات اتخاذشده در کارگروه ماده ۱۴ قانون هوای پاک، انتقال این واحدها به خارج از شهر نیز در دستور کار پیگیری است.
تاج‌گردون اضافه کرد: به‌منظور بررسی وضعیت رودخانه در محدوده این واحدها و کنترل تخلفات احتمالی، امکان دسترسی به تصاویر دوربین‌های مداربسته این واحدها نیز فراهم شده است. با این حال، ارزیابی میزان اثربخشی اقدامات اصلاحی مستلزم استمرار پایش و نظارت و همکاری سایر دستگاه‌های مرتبط است.
پرونده قضایی شهرک صنعتی در مرحله صدور رأی
وی با اشاره به فعالیت بیش از ۲ هزار واحد صنعتی در شهرک صنعتی بزرگ شیراز گفت: عملکرد تصفیه فاضلاب این شهرک در بررسی‌های انجام‌شده رضایت‌بخش نبوده و اداره‌کل حفاظت محیط زیست فارس پس از صدور اخطار و پیگیری‌های مستمر، در دادگاه طرح شکایت کرده و پرونده قضایی توسط قاضی مربوطه در مرحله صدور رأی است.
مدیرکل حفاظت محیط زیست فارس ادامه داد: پیگیری‌های دستگاه‌های نظارتی استان و اقدامات مسئولان شرکت شهرک‌های صنعتی به ایجاد سه مدول تصفیه فاضلاب در این شهرک منجر شده است؛ مدول‌های اول و دوم در حال بهره‌برداری هستند و عملیات سازه‌ای مدول سوم به پایان رسیده و آبگیری انجام شده است. به گفته مدیران شهرک، بهره‌برداری کامل و تأمین استانداردهای زیست‌محیطی مدول سوم تا پایان سال جاری پیش‌بینی شده است.
وی تأکید کرد: علاوه بر نظارت بر کیفیت فاضلاب ورودی به شبکه و پساب خروجی تصفیه‌خانه، شناسایی واحدهایی که فاضلاب با آلودگی بیش از حدود مجاز به شبکه شهرک تخلیه می‌کنند نیز در دستور کار قرار گرفته و اخطارهای لازم برای آن‌ها صادر شده است.
تاج‌گردون همچنین اعلام کرد که منطقه ویژه اقتصادی شیراز پس از پیگیری‌های این اداره‌کل و طرح شکایت قضایی علیه مدیران منطقه، نسبت به احداث تصفیه‌خانه اقدام کرده و این تصفیه‌خانه در حال بهره‌برداری است.
تعیین تکلیف لجن تصفیه‌خانه شماره ۲ و بهسازی محدوده پل فسا
مدیرکل حفاظت محیط زیست فارس با اشاره به بازدید رئیس سازمان بازرسی استان از محدوده پل فسا و تصفیه‌خانه شماره ۲ شیراز در اسفند ۱۴۰۴ گفت: در پی این بازدید، توافق میان شرکت آب و فاضلاب و شهرداری شیراز برای رفع مشکل لجن مازاد تصفیه‌خانه در دستور کار قرار گرفته که اطلاعات دقیق از روند اجرای توافق در اختیار شهرداری و آبفا است.
وی افزود: در حال حاضر حدود ۱۰۰ هزار مترمکعب فاضلاب در شبانه‌روز در این تصفیه‌خانه تصفیه می‌شود، در حالی که پیش از این همین میزان فاضلاب به‌صورت مستقیم به رودخانه هدایت می‌شد.
تاج‌گردون درباره عملیات بهسازی رودخانه در محدوده پل فسا نیز گفت: اجرای این طرح در پاسخ به شرایط نامناسب شیب رودخانه و ماندابی شدن فاضلاب عبوری در این محدوده در دستور کار قرار گرفته است؛ وضعیتی که شرایط بی‌هوازی و انتشار بوی نامطبوع را به دنبال دارد.
وی افزود: بر اساس توافق میان شهرداری شیراز و شرکت آب منطقه‌ای فارس، احداث کانال روباز بتنی به طول مجموع ۴۰۰ متر، شامل ۲۰۰ متر در هر طرف پل فسا، پیش‌بینی شده است. اجرای این طرح همراه با لایروبی رودخانه، اصلاح شیب مسیر و ایجاد فضای سبز در حاشیه کانال، با هدف بهبود جریان عبوری، کاهش ماندابی شدن و کم‌شدن بوی نامطبوع دنبال می‌شود.
مدیرکل حفاظت محیط زیست فارس در پایان تأکید کرد: بهسازی محدوده پل فسا بخشی از مجموعه اقدامات موردنیاز برای مدیریت آلودگی رودخانه چنارراهدار است و حل پایدار این مسئله، علاوه بر اصلاحات عمرانی، به تکمیل زیرساخت‌های تصفیه فاضلاب، کنترل مستمر منابع آلاینده و تداوم همکاری و همدلی همه دستگاه‌های مسئول وابسته است؛ چراکه حفاظت از رودخانه چنارراهدار با سلامت محیط زیست منطقه و کاهش فشار آلودگی بر تالاب مهارلو ارتباط مستقیم دارد.
مسئله‌ای فراتر از بازدید و تفاهم‌نامه
به گزارش ایسنا، آنچه از اظهارات مسئولان شورای شهر و محیط زیست فارس برمی‌آید، نشان می‌دهد اگرچه در برخی بخش‌ها اقداماتی برای اصلاح شبکه‌های فاضلاب، ارتقای سامانه‌های تصفیه و کنترل منابع آلاینده انجام شده و طرح‌هایی نیز برای بهسازی محدوده پل فسا در نظر گرفته شده است، اما همچنان بخشی از منابع ورود آلودگی به رودخانه فعال است و برخی اقدامات نیز در مرحله پیگیری و اجرا قرار دارند.
اکنون پرسش اصلی این است که تصمیم‌ها و توافق‌های جدید مسئولان چه زمانی به نتیجه ملموس در کاهش آلودگی رودخانه منجر خواهد شد و چه سازوکاری برای اطمینان از توقف ورود پساب‌های غیراستاندارد و استمرار عملکرد تصفیه‌خانه‌ها در نظر گرفته می‌شود؟
رودخانه چنارراهدار، با مسیری که به تالاب مهارلو ختم می‌شود، صرفاً یک مسئله محلی نیست؛ تداوم آلودگی آن می‌تواند فشار زیست‌محیطی را به پهنه‌ای طبیعی در پیرامون شیراز نیز منتقل کند. از این رو، ساماندهی این رودخانه نیازمند عبور از مرحله بازدیدها، جلسات و وعده‌ها و رسیدن به اقداماتی قابل سنجش، زمان‌بندی‌شده و مستمر است؛ اقداماتی که نتیجه آن در کاهش واقعی آلایندگی و بهبود وضعیت رودخانه نمایان شود.
با توجه به اینکه در هفته گذشته خبری درباره تصفیه‌خانه شهرک صنعتی شیراز منتشر شد، ایسنا این موضوع را از شهرک صنعتی پیگیری خواهد کرد.
انتهای پیام
انتهای پیام
