به گزارش ایسنا، هفت صبح نوشت: چشم‌هایتان را ببندید و به کودکی و نوجوانی‌تان برگردید؛ به روزهایی که جادوی تصویر بدون جادوی صدا معنایی نداشت. در حافظه شنیداری چند نسل از ایرانی‌ها، صداهایی ثبت شده‌اند که بخشی از هویت فرهنگی ما را شکل داده‌اند. یکی از شاخص‌ترین این صداها، بی‌شک متعلق به «سعید شیخ‌زاده» است؛ پسری که از کودکی پشت میکروفن استودیوهای دوبلاژ قد کشید، با صدای گرم و پرانرژی‌اش به صدها کاراکتر ماندگار از «هری پاتر» تا ستارگان بزرگ هالیوود جان بخشید و خودش تبدیل به یکی از ستون‌های عصر جدید دوبله ایران شد.
اما امروز که پای صحبت‌های او می‌نشینیم، خبری از آن آرامش و نوستالژی شیرین نیست. شیخ‌زاده دغدغه‌مند است و دل‌پر؛ نه از کم‌کاری یا مسائل شخصی که از زخمی که این روزها بر پیکر هنر اصیل دوبله وارد شده است. او از وضعیتی صحبت می‌کند که در آن، مرز «هنرمند حرفه‌ای» و «علاقه‌مند خانگی» از میان رفته و مخاطب سردرگم، تاوان خساست پلتفرم‌های نمایش خانگی را می‌دهد. او در همان ابتدای گفت‌وگو با تاکید ویژه‌ای از ما می‌خواهد که یک واقعیت بزرگ را با درشت‌ترین فونت ممکن تیتر بزنیم تا شاید آبی باشد بر آتش سوءتفاهم‌های این سال‌ها. آنچه می‌خوانید روایتی است از گفت‌وگوی ما با هنرمندی که معتقد است دوبله ایران نمرده و زیر آوار کارهای بی‌کیفیت و ارزان‌قیمت گروه‌های غیرحرفه‌ای، از چشم مردم پنهان مانده است.
این را تیتر بزرگ بزنید: همه دوبله یک تشکیلات نیست!
قصه گلایه‌های سعید شیخ‌زاده از یک سوءتفاهم بزرگ عمومی شروع می‌شود؛ جایی که مخاطب امروزی با دیدن یک فیلم در پلتفرم‌های اینترنتی و شنیدن صداهای ناهنجار و بی‌کیفیت، آهی می‌کشد و حکم صادر می‌کند که «دوبله ایران هم دیگر تمام شد!» شیخ‌زاده اما با تمام قد روبه‌روی این قضاوت می‌ایستد و ریشه ماجرا را جای دیگری می‌بیند: «خواهش می‌کنم این حرف من را تیتر بزرگ بزنید؛ مشکل اساسی اینجاست که مردم همه دوبله را یک تشکیلات واحد می‌بینند.
البته مردم حق دارند، چون از پشت‌پرده خبر ندارند، اما واقعیت این‌طور نیست. ما در ایران تنها یک گروه و تشکیلات حرفه‌ای دوبله داریم و آن هم «سندیکای گویندگان و سرپرستان گفتار فیلم» است. تمام صداهای ماندگار، خوش‌صداها، گویندگان درجه یک و مدیران دوبلاژ کاربلد در این تشکیلات نفس می‌کشند و کار می‌کنند. اساس کار این سندیکا بر پایه کیفیت است و هنوز هم آثار فاخر و درجه یک با بالاترین استاندارد ممکن در این مجموعه دوبله می‌شود.»
پلتفرم‌ها برای کاهش هزینه، قید کیفیت دوبله را می‌زنند
وقتی از شیخ‌زاده می‌پرسیم چرا صدای حرفه‌ای‌ها در این گروه‌های نوظهور گم شده است، او درباره معادله تلخ اقتصادی در وی‌اودی‌ها و پلتفرم‌های پخش فیلم توضیح می‌دهد. معادله‌ای که در آن کیفیت فدای قیمت تمام‌شده پایین‌تر می‌شود: «پلتفرم‌ها برای ویترین کارشان، فقط فیلم‌های بسیار شاخص و درجه یک را به سندیکا و دوبلورهای حرفه‌ای می‌سپارند. از رده فیلم‌های درجه یک که کمی پایین‌تر می‌آییم، ماجرا عوض می‌شود. پلتفرم‌ها برای اینکه هزینه‌هایشان را کاهش دهند و کارها با قیمت‌های بسیار پایین دوبله شود، قید کیفیت را می‌زنند و فیلم‌ها را به دست گروه‌های آماتور می‌سپارند.»
این گوینده باسابقه نسبت آماری کارها را این‌گونه توصیف می‌کند: «بگذارید با یک مثال روشن بگویم؛ اگر قرار باشد در یک پلتفرم ۵۰ فیلم دوبله شود، به احتمال زیاد فقط ۲ فیلم به دست دوبلورهای حرفه‌ای می‌رسد و ۴۸فیلم دیگر را گروه‌های آماتور دوبله می‌کنند! چرا؟ چون گروه‌های آماتور مبالغ بسیار اندکی می‌گیرند. آنها در خانه‌هایشان یا در استودیوهای ناقص و غیراستاندارد، دور هم جمع می‌شوند و با کمترین کیفیت صدا، فیلم دوبله می‌کنند. پلتفرم هم نگاه اقتصادی دارد و می‌گوید وقتی می‌شود با هزینه ناچیز کار را جمع کرد، چرا هزینه حرفه‌ای بپردازم؟»
به عقیده شیخ‌زاده، بازنده اصلی این بازی اقتصادی، مردم و البته اعتبار تاریخچه دوبله ایران هستند: «مردم دوست دارند فیلم را با دوبله خوب تماشا کنند و لذت ببرند، اما این حق طبیعی آنها نادیده گرفته می‌شود. خروجی کار آن ۴۸ فیلم، آن‌قدر ضعیف، آماتور و نازل است که قابل تماشا نیست. مخاطب هم که وقت و فرصت پیگیری ندارد تا ببیند استودیو و گوینده چه کسانی بوده‌اند؛ فقط می‌بیند که فیلم دوبله شده و کیفیتش فاجعه است. اینجاست که دلش می‌گیرد و می‌گوید دوبلورها دیگر آن دوبلورهای قدیم نیستند. در حالی که دوبلورهای حرفه‌ای اصلاً در آن پروژه حضور نداشته‌اند!»
دوبله آماتوری را نباید به پای افت دوبله حرفه‌ای نوشت
برای اینکه عمق فاجعه در ذهن مخاطب جا بیفتد، شیخ‌زاده سراغ مثالی ملموس از دنیای تصویر و ورزش می‌رود. او معتقد است قضاوت کردن کل هنر دوبله بر اساس کارهای زیرزمینی و خانگی، یک خطای دید بزرگ است: «این اتفاق مثل این می‌ماند که شما یک بازی فوتبال در محله را ببینی و بگویی سطح فوتبال حرفه‌ای دنیا چقدر پایین آمده! یا اینکه فیلم تجربی چند جوان آماتور را که با دوربین ساده گرفته‌اند تماشا کنی و آن را به پای افت یک کارگردان بزرگ و حرفه‌ای سینما بنویسی.
مگر هر کسی که یک دوربین دستش بگیرد و یک تصویر آماتوری ضبط کند، کارگردان محسوب می‌شود؟» او با حسرت ادامه می‌دهد: «من حیفم می‌آید. دوبله در کشور ما هنری است که دهه‌ها با اعلاترین و بالاترین کیفیت جهانی انجام شده و هنوز هم توسط اعضای سندیکا با همان کیفیت در حال انجام است. اما حالا به خاطر هجوم این آثار ضعیف، برچسب افت کیفیت به کل این هنر ارزنده خورده است. مرز بین کار حرفه‌ای و کار تجربی در ذهن مخاطب مخدوش شده و این بزرگ‌ترین ظلم به کسانی است که عمرشان را پای استانداردهای این حرفه گذاشته‌اند.»
در میانه گفت‌وگو، بحث به یکی از چالش‌های پرحاشیه این روزهای دنیای صدا می‌کشد؛ ورود چهره‌ها، کمدین‌ها و سلبریتی‌های غیرمتخصص به عرصه دوبله که نمونه اخیر آن، حضور «امیرحسین قیاسی» در دوبله یک اثر بود که واکنش‌های زیادی را داشت. وقتی نظر شیخ‌زاده را در این باره می‌پرسیم، او زاویه دید متفاوتی را باز می‌کند که نوک پیکان انتقادش بیش از آنکه به سمت چهره‌های مهمان باشد، به سمت همان گروه‌های آماتور مدعی است.
او با صراحت می‌گوید: «من در مورد شخص خاصی صحبت نمی‌کنم، بلکه کلیت ماجرا برایم مهم است. من با ورود آدم‌های بااستعداد به هیچ حرفه‌ای مشکل ندارم. هر کسی که استعداد دارد، حق دارد وارد شود و خودش را محک بزند. مگر خود ما از کجا آمدیم؟ یک روزی خود ما هم از نقطه صفر وارد این کار شدیم، تلاش کردیم، خاک صحنه خوردیم و سعی کردیم کارمان را به شکل حرفه‌ای جلو ببریم. پس من در مورد ورود و خروج آدم‌ها گارد بسته‌ای ندارم.»
اما نکته طنزآمیز و در عین حال تلخ ماجرا از نگاه شیخ‌زاده جای دیگری است: «جالب اینجاست کسانی که امروز بیش از همه صدایشان درآمده و گله‌مندند که چرا فلان چهره یا امیرحسین قیاسی آمده و دوبله کرده، همان گروه‌های آماتور هستند! یعنی کسانی که هنوز خودشان را تعمیر نکرده‌اند، هنوز خودشان پر از اشکال فنی و بیانی هستند و الفبای کار حرفه‌ای را نمی‌دانند، حالا صاحب‌نظر و منتقد شده‌اند که چرا هر کسی وارد دوبله می‌شود! خب عزیز من، تو اول باید خودت پیشرفت کنی، نقص‌هایت را برطرف کنی و در جایگاه یک دوبلور حرفه‌ای قرار بگیری، بعد راجع به حضور دیگران نظر بدهی.»
توهم دوبلور شدن با یک کامپیوتر و میکروفن ارزان
شیخ‌زاده در ادامه به پدیده «دوبلورهای خودخوانده» اشاره می‌کند؛ لشکری از جوانان علاقه‌مند که تکنولوژی ارزان‌قیمت به آنها توهم حرفه‌ای بودن داده است. او ریشه این سونامی را نه در انگیزه‌های مالی بزرگ که در یک ساده‌انگاری خطرناک می‌داند: «تعداد کسانی که خودشان به خودشان لقب دوبلور داده‌اند، به طرز عجیبی زیاد شده است. هر کسی در اتاق خوابش یا در یک دفتر کوچک با رفقایش نشسته، یک کامپیوتر گذاشته، یک میکروفن ارزان‌قیمت خریده و مشغول دوبله کردن فیلم است. آیا اقتصاد دوبله آن‌قدر برایشان می‌ارزد؟ نه، بحث پول کلان نیست؛ آنها به این کار علاقه دارند و عاشق دوبله‌اند. تا اینجای کار هیچ ایرادی ندارد.»
ایراد کار از جایی شروع می‌شود که این عشق و علاقه، جایگزین آموزش و استاندارد می‌شود: «فاجعه زمانی رخ می‌دهد که این افراد فکر می‌کنند دوبله یعنی همین! چون کار حرفه‌ای نکرده‌اند و زیر دست استاد نرفته‌اند، گمان می‌کنند با همین فرمان می‌توانند پیش بروند. اما حقیقت این است که چون پا در مسیر درست و حرفه‌ای نمی‌گذارند، به مرور زمان محکوم به شکست هستند. شما هر کاری را در دنیا ساده‌انگاری کنید، زمین می‌خورید. حتی در یک کار روزمره مثل رانندگی، اگر سهل‌انگاری کنید و اصول را ساده بگیرید، نتیجه‌اش تصادف و فاجعه است؛ چه برسد به هنر، سینما و تلویزیون. در هنر، تنها راه ماندگاری این است که زحمت بکشی، پله‌پله پیشرفت کنی و به جایگاه درست برسی. میان‌بری در کار نیست.»
خنداندن کودک با لودگی و تحریف فیلمنامه، هنر نیست
بخش دیگری از دغدغه‌های سعید شیخ‌زاده به حوزه انیمیشن و آثار کودک و نوجوان برمی‌گردد؛ جایی که در سال‌های اخیر، تغییر دیالوگ‌ها، استفاده از اصطلاحات کوچه و بازاری و شوخی‌های نامناسب به بهانه «بومی‌سازی» و «بامزه کردن» کارتون‌ها به یک اپیدمی تبدیل شده است. از او می‌پرسیم که مرز وفاداری به متن در دوبله، به‌ویژه برای کودکان کجاست و آیا این تغییرات اغراق‌آمیز مجاز است؟
پاسخ شیخ‌زاده قاطع و بدون تعارف است: «وفاداری به متن، یکی از مهم‌ترین و اصلی‌ترین شاخص‌های دوبله حرفه‌ای در تمام دنیاست. این سیستمی که امروز باب شده و کل متن و ماهیت اثر را تغییر می‌دهند، محصول همان دوبله‌های نازل، کم‌ارزش و آماتوری است. متاسفانه یک تفکر غلط شکل گرفته که فکر می‌کنند اگر می‌خواهیم کارتونی را برای بچه‌ها دوبله کنیم، باید آن را تبدیل به هجو کنیم تا بچه‌ها به هر قیمتی بخندند! این دوبله نیست. خنداندن کودک با لودگی و تحریف فیلمنامه اصلی، هنر نیست؛ بلکه پایین آوردن سطح سلیقه و درک مخاطب کودک است. در دوبله حرفه‌ای، خلاقیت در چارچوب وفاداری به اثر اصلی شکل می‌گیرد، نه با ویران کردن آن.»
انتهای پیام
