سه‌شنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵ | ۱۹:۵۵
منبع: نمایندگی اصفهان
بروزرسانی منابع و توسعه خدمات، راهکار افزایش سرانه مطالعه است

مدیرکل کتابخانه‌های عمومی استان اصفهان:

بروزرسانی منابع و توسعه خدمات، راهکار افزایش سرانه مطالعه است

اصفهان (ایسنا) - مدیرکل کتابخانه‌های عمومی استان اصفهان گفت: با وجود شرایط دشوار اقتصادی و افزایش چندبرابری قیمت کتاب، کتابخانه‌های عمومی استان اصفهان با برنامه‌ریزی انجام‌شده توانستند تهدیدهای موجود را به فرصت تبدیل کنند و در زمینه خرید و تأمین کتاب، به یکی از استان‌های نمونه کشور تبدیل شوند.

سجاد کرم، سه شنبه ۲۶ آبان در نشست با اصحاب رسانه، با اشاره به نقش رسانه‌ها در ارتقای سطح مطالعه و آگاهی‌بخشی به جامعه اظهار کرد: یکی از نکات مهم در حوزه رسانه، ظرفیت مطالعه‌ای است که در بطن فعالیت‌های رسانه‌ای، به‌ویژه رسانه‌های مکتوب، وجود دارد. حتی مطالعه یک خبر نیز نوعی مطالعه محسوب می‌شود و با وجود گسترش رسانه‌های صوتی و تصویری و فضای مجازی، رسالت مکتوب و خوانش‌محور رسانه همچنان اهمیت دارد. اطلاع‌رسانی، آگاهی‌بخشی و فرهنگ‌سازی از مهم‌ترین رسالت‌های اصحاب رسانه است و فعالان این حوزه در ارتقای فرهنگ عمومی، به‌ویژه فرهنگ کتاب‌خوانی، نقش مؤثری دارند.

وی بیان کرد: در حوزه مطالعه، نشر، ترویج کتاب و ادبیات، تلاش کردیم بخشی از فعالیت‌های فرهنگی مجموعه را با محوریت معرفی آثار و اندیشه‌های رهبر شهید انقلاب دنبال کنیم. در همین راستا، معرفی کتاب‌های تألیفی رهبر شهید انقلاب و همچنین کتاب‌هایی که برای مطالعه به مخاطبان پیشنهاد داده بودند، در دستور کار قرار گرفت. برگزاری مسابقات کتاب‌خوانی، معرفی نویسندگان فعال در این حوزه و دعوت از آنان برای حضور در موکب فرهنگی نیز از دیگر اقدامات انجام‌شده بود.

مدیرکل کتابخانه‌های عمومی استان اصفهان با اشاره به برپایی نمایشگاه کتاب‌خوان‌ترین رهبر دنیا گفت: این نمایشگاه با هدف معرفی آثار و کتاب‌های مورد توجه رهبر شهید انقلاب در مکان‌های مختلف برپا شد. در این نمایشگاه، سه میز با موضوعات و فهرست‌های مطالعاتی مختلف در نظر گرفته شده بود و برای هر کتاب، توضیحاتی درباره محتوا، موضوع و تأثیر آن بر مخاطب ارائه می‌شد. این نمایشگاه هم‌زمان با ۲۷ آبان‌ماه، روز گرامی‌داشت کتاب، کتاب‌خوانی و کتابدار، در محل برگزاری برنامه‌های این مناسبت نیز برای بازدید و بهره‌برداری علاقه‌مندان برپا خواهد شد.

کرم با اشاره به برنامه‌های توسعه خدمات کتابخانه‌ای در مناطق کم‌برخوردار استان گفت: بررسی وضعیت دسترسی به کتابخانه‌ها و نیازهای مطالعاتی مناطق مختلف نشان داد که برخی مناطق، به‌ویژه بخش‌هایی از غرب و شرق استان و مناطق کویری، از نظر دسترسی به خدمات کتابخانه‌ای با محدودیت‌هایی مواجه هستند؛ بنابراین توسعه خدمات در این مناطق در اولویت قرار گرفت.

وی از راه‌اندازی یک دستگاه کتابخانه سیار خبر داد و افزود: این کتابخانه سیار که به کتاب‌های متنوع در حوزه‌های مختلف تجهیز شده، در شهرستان فریدون‌شهر مستقر خواهد شد و علاوه بر این شهرستان، مناطق فریدن و بوئین‌ومیاندشت را نیز پوشش خواهد داد. این دستگاه به‌تازگی وارد استان شده و پس از تجهیز، هم‌زمان با برنامه‌های روز گرامی‌داشت کتاب در چرخه خدمت قرار می‌گیرد.

مدیرکل کتابخانه‌های عمومی استان اصفهان با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای تأمین منابع کتابخانه‌های عمومی استان بیان کرد: در سال جاری با توجه به نیاز کتابخانه‌ها و ضرورت به‌روزرسانی منابع، تعداد قابل توجهی کتاب خریداری شده و استان اصفهان در زمینه خرید کتاب از استان‌های پیشرو کشور بوده است.

کرم خاطرنشان کرد: قیمت برخی کتاب‌ها نسبت به سال‌های گذشته چهار تا پنج برابر شده و این موضوع، تأمین منابع کتابخانه‌ها را با دشواری‌هایی مواجه کرده است. از سوی دیگر، تغییر شرایط اقتصادی و کاهش صرفه اقتصادی چاپ برخی عناوین، موجب شده ناشران تمایل کمتری به چاپ شمارگان بالا داشته باشند و تهیه تعداد مورد نیاز از بعضی کتاب‌ها دشوارتر شود. با وجود این محدودیت‌ها، برنامه‌ریزی و اقدامات انجام‌شده موجب شد مجموعه کتابخانه‌های عمومی استان اصفهان بتواند شرایط موجود را به فرصتی برای تقویت منابع و توسعه خدمات تبدیل کند و در این زمینه به الگویی قابل توجه در سطح کشور تبدیل شود.

وی با اشاره به وضعیت مطالعه در جامعه گفت: بر اساس شواهد و میزان استقبال از کتاب‌های جدید، وضعیت مطالعه نسبت به سال‌های گذشته بهبود یافته است، اما یکی از مهم‌ترین موانع گسترش کتاب‌خوانی، به‌روز نبودن منابع و تناسب نداشتن کتاب‌ها با نیاز و سلیقه مخاطبان است.

مدیرکل کتابخانه‌های عمومی استان اصفهان با اشاره به میزان استقبال از طرح‌های تأمین کتاب اظهار کرد: در یکی از طرح‌های اجراشده، با وجود اینکه برخی کتاب‌های درخواستی ممکن است برای همه گروه‌های سنی یا حتی برخی مخاطبان خاص مناسب نباشند، تعداد قابل توجهی درخواست برای تهیه کتاب ثبت شده است. همچنین افزایش میزان عضویت و استقبال از کتاب‌های جدید در کتابخانه‌ها نشان می‌دهد که جامعه به سمت مطالعه حرکت می‌کند.

کرم افزود: یکی از وظایف اصلی کتابخانه‌های عمومی، بروزرسانی مستمر منابع است. ممکن است مخاطب در یک مراجعه، چندین عنوان کتاب مورد علاقه خود را پیدا کند، اما پس از مطالعه آن‌ها، دیگر کتاب تازه‌ای برای انتخاب در قفسه‌ها وجود نداشته باشد. بنابراین، تأمین منابع جدید با وجود هزینه‌های قابل توجه، تأثیر فرهنگی مهمی در جامعه دارد.

وی با اشاره به ضرورت متناسب‌سازی خدمات کتابخانه‌ای با نیاز گروه‌های مختلف سنی بیان کرد: سلیقه نوجوانان امروز با نسل‌های گذشته متفاوت است و نمی‌توان با همان الگوهای قدیمی برای جذب آن‌ها برنامه‌ریزی کرد. برای مثال، علایق نوجوانان در حوزه کتاب، بازی‌های فکری و سرگرمی تغییر کرده است و کتابخانه‌ها باید متناسب با این تغییرات، امکانات و بخش‌های جدیدی ایجاد کنند.

مدیرکل کتابخانه‌های عمومی استان اصفهان ادامه داد: ایجاد بخش‌های اختصاصی برای گروه‌های مختلف از جمله نوجوانان، سالمندان و سایر اقشار جامعه، با توجه به نیاز هر منطقه، می‌تواند در افزایش مراجعه و میزان مطالعه مؤثر باشد. همچنین توسعه خدمات در مناطق فاقد کتابخانه و تقویت نقاط کم‌برخوردار باید مورد توجه قرار گیرد؛ چراکه حتی حضور کتاب در محیط زندگی افراد می‌تواند به‌تدریج زمینه علاقه‌مندی آن‌ها به مطالعه را فراهم کند.

کرم با اشاره به ضرورت احیای پروژه‌های فرهنگی نیمه‌تمام تصریح کرد: برخی پروژه‌ها سال‌هاست که متوقف مانده‌اند و این مسئله موجب کاهش انگیزه و اعتماد عمومی شده است. تکمیل این پروژه‌ها و تبدیل فضاهای بلاتکلیف به مکان‌های فرهنگی می‌تواند در فرهنگ‌سازی و افزایش اشتیاق مردم به مطالعه نقش داشته باشد.

وی در پاسخ به انتقاد مطرح‌شده درباره نبود کتابخانه مرکزی در اصفهان و وضعیت زیرساخت‌های کتابخانه‌ای استان، بیان کرد: موضوع کتابخانه مرکزی اصفهان سابقه طولانی دارد و تحقق آن با موانع مختلف اجرایی، اعتباری، قانونی و حتی جغرافیایی مواجه بوده است. در ساختار کتابخانه‌های عمومی، مجموعه نهاد عمدتاً بهره‌بردار است و تأمین زمین و اعتبارات مورد نیاز برای احداث کتابخانه، به دستگاه‌ها و مجموعه‌های مسئول در حوزه ساخت‌وساز و مدیریت شهری وابسته است. به همین دلیل، تصمیم‌گیری درباره محل احداث و اجرای پروژه نیازمند هماهنگی میان دستگاه‌های مختلف است.

 مدیرکل کتابخانه‌های عمومی استان اصفهان با اشاره به پیگیری‌های انجام‌شده برای ایجاد کتابخانه مرکزی اصفهان گفت: در این زمینه، کتابخانه ولیعصر اصفهان با توجه به ظرفیت زمین و موقعیت آن، به‌عنوان یکی از گزینه‌های تبدیل به کتابخانه مرکزی مطرح شده است. این مجموعه حدود چهار هزار مترمربع زمین دارد و موضوع استفاده از آن در جلسات و پیگیری‌های مربوطه مورد بررسی قرار گرفته است.

کرم افزود: با وجود این، موانعی از جمله مسائل مربوط به تملک، ترافیک و تأمین پارکینگ در مسیر اجرای طرح وجود داشته است. حتی موضوع در شورای ترافیک استان مطرح شد، اما به دلیل حجم بالای رفت‌وآمد احتمالی و مشکلات ترافیکی، با موانعی مواجه شد. در روزهای اخیر نیز این موضوع با استاندار مطرح شده و تلاش می‌کنیم با عبور از موانع موجود، زمینه تحقق کتابخانه مرکزی اصفهان فراهم شود. البته این مسئله محدود به دوره مدیریتی فعلی نیست و از سال‌های گذشته پیگیری شده است.

وی با اشاره به طولانی شدن روند احداث برخی کتابخانه‌ها گفت: برای نمونه، پروژه کتابخانه مرکزی فریدون‌شهر که حدود ۱۲ سال پیش پیگیری آن آغاز شده بود، اکنون به مرحله شروع فعالیت رسیده و تنها برخی اقدامات و تشریفات باقی‌مانده تا افتتاح رسمی آن در دست انجام است.

مدیرکل کتابخانه‌های عمومی استان اصفهان در پاسخ به پرسشی درباره تعامل با سایر مجموعه‌های فرهنگی و کتابخانه‌ها و همچنین میزان فعالیت‌های فرهنگی انجام‌شده، اظهار کرد: کتابخانه‌های عمومی علاوه بر ارائه خدمات مطالعاتی، شبکه گسترده‌ای از فعالیت‌های فرهنگی دارند و این فعالیت‌ها در بخش‌های مختلف کتابخانه‌ها، متناسب با نیاز مخاطبان برگزار می‌شود.

کرم با اشاره به آمار فعالیت‌های فرهنگی کتابخانه‌های عمومی استان افزود: تنها در بخش کودک، شش هزار و ۶۳۰ فعالیت فرهنگی برگزار شده است. همچنین ۱۷ رونمایی کتاب، ۲۵۹ جلسه مطالعاتی، پنج جلسه نقد کتاب، ۹۸۸ دوره آموزشی، ۳۲۳ مسابقه کتاب‌خوانی، دو هزار و ۵۰۱ برنامه معرفی کتاب، یک‌هزار و ۳۵۹ برنامه مناسبتی و ۴۰۲ نشست کتاب‌خوان در کتابخانه‌های استان برگزار شده است.

وی ادامه داد: در کنار این برنامه‌ها، نمایشگاه‌های منابع کتابخانه‌ای و فعالیت‌هایی مانند نمایشنامه‌خوانی و نمایش نیز در مجموعه کتابخانه‌های عمومی اجرا شده است و مجموع فعالیت‌های فرهنگی ثبت‌شده در این حوزه به ۱۵ هزار و ۵۴۴ مورد می‌رسد.

مدیرکل کتابخانه‌های عمومی استان اصفهان با اشاره به برنامه‌های توسعه زیرساخت‌های کتابخانه‌ای استان بیان کرد: در روزهای آینده دو کتابخانه به مجموعه کتابخانه‌های عمومی استان اضافه می‌شود که یکی از آن‌ها کتابخانه امام صادق (ع) در آتشگاه و دیگری کتابخانه‌ای در شهرستان فریدون‌شهر است که پس از حدود ۱۲ تا ۱۳ سال پیگیری، آماده بهره‌برداری شده است.

کرم تأکید کرد: توسعه خدمات کتابخانه‌ای، افزایش فعالیت‌های فرهنگی و گسترش دسترسی به منابع مطالعاتی در مناطق مختلف استان از اولویت‌های مجموعه کتابخانه‌های عمومی است و تلاش می‌کنیم با بهره‌گیری از ظرفیت‌های موجود، خدمات بیشتری به شهروندان ارائه شود.

توسعه فرهنگ مطالعه نیازمند همکاری رسانه‌ها، آموزش‌وپرورش و نهادهای فرهنگی است

معاون فرهنگی و توسعه کتابخانه‌های اداره‌کل کتابخانه‌های عمومی استان اصفهان با اشاره به ضرورت تعامل رسانه‌ها و دستگاه‌های فرهنگی برای توسعه کتاب‌خوانی گفت: ترویج فرهنگ مطالعه تنها بر عهده کتابخانه‌های عمومی نیست و تحقق این هدف به همکاری مجموعه‌ای از نهادهای فرهنگی، آموزشی، رسانه‌ای و فعالان حوزه نشر نیاز دارد.

امیر هلاکویی درباره پیشنهاد بازدید خبرنگاران از کتابخانه مرکزی یزد اظهار کرد: برای برگزاری این بازدید، حدود ۲۰ نفر ثبت‌نام کرده بودند، اما پس از پیگیری‌های انجام‌شده، تعداد افراد به پنج نفر رسید و با وجود سه مرحله هماهنگی، امکان حضور هم‌زمان این افراد در یک روز فراهم نشد و برنامه لغو شد.

وی افزود: بازدیدهای رسانه‌ای و انتشار گزارش از ظرفیت‌ها و امکانات کتابخانه‌های عمومی می‌تواند به معرفی بهتر این مجموعه‌ها و ترغیب مسئولان استانی برای تسهیل و حمایت از اجرای پروژه‌های کتابخانه‌ای کمک کند. حضور تعداد بیشتری از رسانه‌ها در پوشش یک موضوع نیز اهمیت زیادی دارد؛ چراکه وقتی ۱۰ تا ۱۵ رسانه به‌صورت هم‌زمان به یک موضوع می‌پردازند، آن موضوع بیشتر در معرض توجه افکار عمومی و مسئولان قرار می‌گیرد.

معاون فرهنگی و توسعه کتابخانه‌های اداره‌کل کتابخانه‌های عمومی استان اصفهان با اشاره به تعدد دستگاه‌های متولی کتابخانه در کشور بیان کرد: در حوزه فرهنگ، تعدد نهادها و دستگاه‌های فرهنگی موضوعی قابل تأمل است و درباره آثار مثبت یا منفی این تعدد دیدگاه‌های مختلفی وجود دارد. برخی پژوهشگران معتقدند گسترش نهادهای فرهنگی در واکنش به حجم بالای تهاجم فرهنگی شکل گرفته است، اما گروهی دیگر بر این باورند که تعدد و فعالیت‌های موازی این نهادها خود می‌تواند به مشکلات و حتی نفوذ فرهنگی منجر شود.

هلاکویی ادامه داد: در کشور دستگاه‌های مختلفی از جمله جمعیت هلال‌احمر، سازمان تبلیغات اسلامی، آموزش‌وپرورش، کانون‌های فرهنگی هنری مساجد، دانشگاه‌ها، حوزه‌های علمیه، دارالقرآن‌ها و سازمان اوقاف دارای کتابخانه هستند و هرکدام با تعاریف و مأموریت‌های خاص خود فعالیت می‌کنند.

وی با اشاره به تلاش‌های انجام‌شده برای ایجاد هماهنگی میان کتابخانه‌های دستگاه‌های مختلف تصریح کرد: در استان اصفهان سه مرحله مکاتبه و پیگیری با دستگاه‌های مختلف انجام دادیم تا ضمن شناسایی کتابخانه‌ها و ایجاد اطلس جامع، زمینه همکاری و هماهنگی میان آن‌ها فراهم شود. یکی از ظرفیت‌های مهم در این زمینه، نرم‌افزار مدیریت کتابخانه‌هاست که حدود سه هزار کتابخانه در کشور از آن استفاده می‌کنند و امکان مدیریت اطلاعات و دسترسی به داشبوردهای آماری را فراهم کرده است.

معاون فرهنگی و توسعه کتابخانه‌های اداره‌کل کتابخانه‌های عمومی استان اصفهان افزود: بخشی از طراحی و معماری این نرم‌افزار نیز توسط نیروهای متخصص استان اصفهان انجام شده است. حتی پیشنهاد دادیم از این ظرفیت برای یکپارچه‌سازی اطلاعات کتابخانه‌های سایر دستگاه‌ها استفاده شود تا در مراحل بعدی، امکان تبادل کتاب، اطلاعات و ظرفیت‌های فرهنگی نیز فراهم شود، اما به دلیل در اختیار قرار نگرفتن اطلاعات برخی مجموعه‌ها، این موضوع تاکنون به نتیجه نرسیده و همچنان پیگیری می‌شود.

هلاکویی با اشاره به انتقادهای مطرح‌شده درباره وضعیت نوسازی و بهسازی کتابخانه‌های استان گفت: کتابخانه‌های عمومی سه رکن اصلی دارند که شامل نیروی انسانی، منابع و محتوای کتابخانه‌ای و تجهیزات و فضای فیزیکی است و وضعیت استان را باید در هر سه بخش بررسی کرد.

وی درباره وضعیت نیروی انسانی کتابخانه‌های عمومی استان اظهار کرد: یکی از موضوعات مهم، ضرورت تزریق نیروهای جدید و به‌روز به مجموعه است. نیروهایی که سال‌های طولانی در کتابخانه‌ها فعالیت کرده‌اند و اکنون به سن بازنشستگی رسیده‌اند، سرمایه‌های ارزشمند این مجموعه هستند، اما در کنار حفظ تجربه و استفاده از دانش پیشکسوتان، باید زمینه ورود نیروهای جدید و آشنا با تحولات روز نیز فراهم شود.

معاون فرهنگی و توسعه کتابخانه‌های اداره‌کل کتابخانه‌های عمومی استان اصفهان با اشاره به وضعیت تأمین منابع کتابخانه‌ای گفت: در یک سال گذشته حدود ۲۳۷ هزار جلد کتاب از سوی مردم به کتابخانه‌های عمومی استان اهدا شده و در سال گذشته نیز حدود ۱۲ میلیارد تومان برای خرید کتاب اختصاص یافته است. در مجموع، حدود ۳۵۰ هزار جلد کتاب در یک سال گذشته وارد چرخه منابع کتابخانه‌ای شده و بخشی از این منابع پس از بررسی، به مجموعه‌های تخصصی و سایر دستگاه‌های متقاضی اختصاص یافته است.

هلاکویی افزود: برای نمونه، حدود ۴۰ هزار جلد کتاب تخصصی به کتابخانه‌های حوزه علمیه اختصاص داده شده است. همچنین کتابخانه‌های زندان‌های استان از طریق ظرفیت انبار و مبادله کتاب مجموعه کتابخانه‌های عمومی تأمین منابع می‌شوند و در مواردی نیز کتاب‌هایی در اختیار برخی مدارس و دستگاه‌های دیگر قرار گرفته است.

وی با تأکید بر اینکه فعالیت کتابخانه‌های عمومی محدود به تأمین منابع مورد استفاده در کتابخانه‌های زیرمجموعه نهاد نیست، بیان کرد: گردش منابع و توزیع هدفمند کتاب میان مجموعه‌های مختلف، بخشی از فعالیت‌های کتابخانه‌های عمومی است و تلاش می‌کنیم کتاب‌های قابل استفاده متناسب با نیاز هر مجموعه در اختیار آن‌ها قرار گیرد.

معاون فرهنگی و توسعه کتابخانه‌های اداره‌کل کتابخانه‌های عمومی استان اصفهان درباره بهسازی تجهیزات کتابخانه‌ها اظهار کرد: در استان اصفهان اقدامات متعددی برای نوسازی سالن‌های مطالعه و تجهیزات کتابخانه‌ای انجام شده است و اولویت نیز با فضاهایی بوده که بیشترین میزان مراجعه و استفاده مخاطبان را دارند. در شهرستان‌های مختلف نیز این روند دنبال شده است.

هلاکویی ادامه داد: استان اصفهان در سال‌های گذشته از مراکز مهم خرید تجهیزات کتابخانه‌ای کشور بوده و مشخصات فنی بسیاری از تجهیزات مورد استفاده در کتابخانه‌های عمومی با مشارکت کارشناسان این استان تدوین شده است. همچنین بخش قابل توجهی از تجهیزات مورد نیاز کتابخانه‌های کشور از ظرفیت تولیدکنندگان استان اصفهان تأمین شده است.

وی افزود: تاکنون حدود ۵۶ هزار قلم تجهیزات کتابخانه‌ای در این حوزه تهیه شده است. در کتابخانه‌های جدید نیز به‌جای استفاده از قفسه‌های چوبی قدیمی و صندلی‌های سخت و غیراستاندارد، تجهیزات به‌روزتر و متناسب با آسایش مخاطبان مورد استفاده قرار می‌گیرد تا مراجعه‌کنندگان بتوانند مدت بیشتری از فضای مطالعه استفاده کنند.

معاون فرهنگی و توسعه کتابخانه‌های اداره‌کل کتابخانه‌های عمومی استان اصفهان با اشاره به وضعیت کتابخانه‌های شهرستان‌ها گفت: کتابخانه‌های عمومی استان در شهرهایی مانند نجف‌آباد از وضعیت مناسبی برخوردارند و کتابخانه مرکزی علامه طباطبایی این شهر از جمله کتابخانه‌های به‌روز استان است. همچنین کتابخانه مرکزی شهرضا و کتابخانه جدید فریدون‌شهر از دیگر نمونه‌های توسعه زیرساخت‌های کتابخانه‌ای هستند که با مشارکت و حمایت مسئولان محلی، شهرداران، فرمانداران و نمایندگان در حال پیگیری یا بهره‌برداری قرار دارند.

هلاکویی با اشاره به توسعه کتابخانه‌ها در شهرهای فاقد کتابخانه تصریح کرد: استان اصفهان در گذشته از نظر تعداد شهرهای فاقد کتابخانه با چالش‌هایی مواجه بود و حتی در مقطعی این موضوع از سوی وزیر وقت فرهنگ و ارشاد اسلامی به استاندار اعلام شد. تصور عمومی این است که مسئولیت ترویج مطالعه صرفاً بر عهده کتابخانه‌هاست، در حالی که چرخه کتاب از بخش تولید آغاز می‌شود و شامل حوزه‌های نشر، رسانه، آموزش و توزیع و عرضه کتاب نیز هست. هرکدام از این بخش‌ها مسائل و چالش‌های خاص خود را دارند و نمی‌توان بدون توجه به آن‌ها انتظار توسعه فرهنگ مطالعه را داشت.

معاون فرهنگی و توسعه کتابخانه‌های اداره‌کل کتابخانه‌های عمومی استان اصفهان افزود: در بخش تولید کتاب، کتابخانه‌های عمومی نقش مستقیمی در فرآیند تألیف، اخذ مجوز و انتشار ندارند و این حوزه بیشتر در ارتباط با نویسندگان، ناشران و دستگاه‌های متولی نشر تعریف می‌شود. با این حال، یکی از پرسش‌های مهم این است که آیا کتاب‌های تولیدشده متناسب با نیازهای مطالعاتی جامعه هستند و آیا سازوکار مناسبی برای شناسایی و عرضه آثار مورد نیاز مخاطبان وجود دارد؟

هلاکویی با انتقاد از کم‌رنگ بودن موضوع کتاب و کتاب‌خوانی در رسانه‌ها بیان کرد: رسانه یکی از ارکان مهم چرخه کتاب است، اما سهم کتاب و مطالعه در برنامه‌های رسانه‌ای، به‌ویژه رسانه ملی، بسیار محدود است. اگرچه برخی افراد علاقه‌مند و فعالان رسانه‌ای با تلاش شخصی به این حوزه ورود کرده‌اند، اما آنچه مورد نیاز است، وجود یک برنامه و فرآیند مستمر برای معرفی کتاب و ترویج کتاب‌خوانی است.

وی ادامه داد: در حوزه رسانه، برنامه‌های ثابت و جریان‌سازی که به‌صورت مستمر به معرفی کتاب، گفت‌وگو با نویسندگان و ترویج مطالعه بپردازند، به اندازه کافی وجود ندارد. در حالی که حضور چهره‌های شناخته‌شده و برنامه‌های مستمر در این حوزه می‌تواند به افزایش توجه عمومی به کتاب کمک کند.

معاون فرهنگی و توسعه کتابخانه‌های اداره‌کل کتابخانه‌های عمومی استان اصفهان با اشاره به مشکلات بخش تولید و نشر کتاب اظهار کرد: افزایش قیمت کاغذ و هزینه‌های چاپ، شرایط فعالیت نویسندگان و ناشران را دشوار کرده است. در برخی موارد، نویسنده پس از صرف زمان طولانی برای تألیف یک اثر، برای انتشار آن با هزینه‌های سنگینی مواجه می‌شود و حتی باید مبلغ قابل توجهی برای چاپ شمارگان محدود کتاب پرداخت کند. این شرایط بر کیفیت و کمیت تولید کتاب و دسترسی مخاطبان به آثار تأثیر می‌گذارد.

هلاکویی با اشاره به نقش آموزش‌وپرورش در شکل‌گیری عادت مطالعه گفت: یکی دیگر از بخش‌های مهم چرخه کتاب، نظام آموزشی است. در برخی موارد، تأکید بیش از اندازه بر کتاب‌های درسی موجب می‌شود دانش‌آموزان فرصت و انگیزه کافی برای مطالعه کتاب‌های غیردرسی نداشته باشند. از سوی دیگر، رقابت‌های آموزشی و تمرکز بر موفقیت در آزمون‌ها، به‌ویژه در سال‌های منتهی به کنکور، دانش‌آموزان را از مطالعه آزاد دور می‌کند.

وی افزود: دانش‌آموزان در دوره‌ای از زندگی قرار دارند که ظرفیت و فرصت مناسبی برای شکل‌گیری عادت مطالعه دارند، اما ساختار رقابت‌های آموزشی گاهی به‌گونه‌ای است که بخش زیادی از زمان و انرژی آن‌ها صرف آمادگی برای آزمون‌ها می‌شود و مطالعه غیردرسی در اولویت قرار نمی‌گیرد.

معاون فرهنگی و توسعه کتابخانه‌های اداره‌کل کتابخانه‌های عمومی استان اصفهان با اشاره به وضعیت کتاب‌فروشی‌ها به‌عنوان یکی دیگر از ارکان چرخه کتاب اظهار کرد: بر اساس بررسی‌های انجام‌شده، تناسب میان تعداد ناشران و کتاب‌فروشی‌ها در کشور مطلوب نیست. در حالی که برآوردهای جهانی از وجود حدود چهار کتاب‌فروشی به ازای هر ناشر حکایت دارد، تعداد کتاب‌فروشی‌های فعال در کشور با این نسبت فاصله زیادی دارد.

هلاکویی ادامه داد: بر اساس آمارهای مورد بررسی که مربوط به حدود سه سال پیش است، از حدود ۱۲ هزار ناشر در کشور، تنها نزدیک به یک‌هزار و ۵۰۰ کتاب‌فروشی با فعالیت تخصصی در حوزه عرضه کتاب وجود داشته است. با توجه به شرایط اقتصادی، احتمال کاهش این تعداد نیز وجود دارد. بسیاری از کتاب‌فروشی‌ها برای تأمین هزینه‌های خود به فروش لوازم‌التحریر، محصولات جانبی و کالاهای دیگر روی آورده‌اند و فروش کتاب به‌تنهایی صرفه اقتصادی کافی برای آن‌ها ندارد.

وی با اشاره به عوامل فرهنگی مؤثر بر کاهش تمایل به مطالعه تصریح کرد: یکی از مسائل مهم، احساس نکردن نیاز به آگاهی و مطالعه در بخشی از جامعه است. گاهی افراد بدون برخورداری از دانش تخصصی، خود را در حوزه‌های مختلف صاحب‌نظر می‌دانند و همین مسئله مانع مراجعه آن‌ها به منابع معتبر و افزایش آگاهی می‌شود. در کنار این موضوع، کیفیت برخی آثار، محدودیت دسترسی به کتاب و گسترش فضای مجازی نیز بر وضعیت مطالعه تأثیرگذار است.

معاون فرهنگی و توسعه کتابخانه‌های اداره‌کل کتابخانه‌های عمومی استان اصفهان با اشاره به نتایج برخی مطالعات درباره دسترسی مردم به کتابخانه‌ها گفت: بر اساس یک بررسی انجام‌شده در سال ۱۳۹۴، حدود ۲۰ درصد مردم به کتابخانه دسترسی داشتند. این مسئله نشان می‌دهد که توسعه زیرساخت‌ها و افزایش دسترسی جغرافیایی به کتابخانه‌ها همچنان از موضوعات مهم در گسترش فرهنگ مطالعه است.

هلاکویی با اشاره به ضرورت بررسی کارکرد کتابخانه مرکزی و مقایسه آن با کتابخانه‌های محله‌محور اظهار کرد: درباره احداث کتابخانه مرکزی در شهر بزرگی مانند اصفهان، باید به این پرسش نیز توجه کرد که آیا ایجاد یک مجموعه بزرگ با زیربنای حدود ۲۰ هزار مترمربع در مرکز شهر، اولویت بیشتری دارد یا توسعه تعداد بیشتری کتابخانه کوچک در محله‌های مختلف که دسترسی شهروندان را آسان‌تر می‌کنند.

وی افزود: در این زمینه باید شاخص‌هایی مانند میزان مراجعه، تعداد امانت کتاب، هزینه‌های ساخت و نگهداری، مدیریت نیروی انسانی، مصرف انرژی و سهولت دسترسی مخاطبان بررسی شود. برای مثال، کتابخانه مرکزی تبریز با توسعه اخیر به حدود ۲۸ هزار مترمربع زیربنا و ۵۶ نیروی انسانی رسیده است، اما میزان امانت کتاب آن در برخی مقاطع با کتابخانه‌ای معمولی مانند کتابخانه الغدیر خمینی‌شهر برابری می‌کند.

معاون فرهنگی و توسعه کتابخانه‌های اداره‌کل کتابخانه‌های عمومی استان اصفهان تأکید کرد: هدف از طرح این موضوع، زیر سؤال بردن ضرورت احداث کتابخانه مرکزی نیست، بلکه باید پیش از تصمیم‌گیری درباره توسعه زیرساخت‌ها، الگوهای مختلف را از نظر میزان بهره‌وری و دسترسی مردم بررسی کرد. ایجاد یک کتابخانه بزرگ یا چندین کتابخانه کوچک محله‌محور هرکدام مزایا و محدودیت‌هایی دارند و انتخاب الگوی مناسب باید بر اساس نیازهای واقعی شهر و مطالعات کارشناسی انجام شود.

انتهای پیام

آخرین اخبار استان‌ها