به گزارش ایسنا، ویدئویی از تیزر مسابقه موسیقی «صحنه» با اجرای فرزاد فرزین و همخوانی آهنگ «قصه عشق» توسط تعداد از هنرمندان موسیقی، سینما و تلویزیون در فضای مجازی دست به دست میشود. «قصه عشق» آهنگی با صدای ابراهیم حامدی ملقب به (ابی)، ترانه لیلا کسری و آهنگسازی صادق نوجوکی است که ۳۹ سال پیش توسط شرکت ترانه در امریکا منتشر شد.
این اثر یکی از آثار شناختهشده موسیقی پاپ فارسی است که حتی برای نسلهای جوانتر هم آشناست و در حافظه شنیداری آنها ثبت شده؛ علتی که به احتمال منجر به انتخاب آن برای تیزر معرفی این برنامه بوده است.
اجرای «قصه عشق» در یک برنامه موسیقی شاید موردی نداشته باشد، حتی حال و هوایی نوستالژیک هم برای مخاطبان خلق کند. با این حال، زمانی که از یک اثر هنری در اتفاقی که بهخصوص میتواند پولسازی بههمراه داشته باشد استفادهای صورت میگیرد، کسب اجازه از صاحب اثر الزامی است؛ چنانکه صاحب اثر و آهنگساز آن؛ یعنی صادق نوجوکی نارضایتی خود را نسبت به استفاده از این اثر اعلام کرده و گفته است این موضوع را از مسیرهای قانونی پیگیری میکند.
البته این حاشیه برای برنامه آن هم پیش از آغاز پخش آن، تنها مسئله موجود نیست؛ چراکه برخی از کاربران معتقدند ایده و دکور برنامه هم کپی یک برنامه تلویزیونی روسی است!
این نوع بازخوانی و بازنوازیها، همواره موضوعی بحثبرانگیز بوده است. حال، آنچه در مسابقه موسیقی «صحنه» رخ داده است، انگیزهای شد برای گفتوگوی ایسنا با پیروز ارجمند ـ آهنگساز و نوازنده و مدیر کل اسبق دفتر موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی (۱۳۹۲ _ ۱۳۹۴) ـ تا از دیدگاه او، این موضوع با توجه به ساختارها و قواعد موجود بررسی شود.
ارجمند در اینباره به ایسنا گفت: اگر از منظر حرفهای به این موضوع نگاه کنیم، مالک معنوی یک اثر، آهنگساز آن است. این تصور عمومی که یک اثر را به نام خواننده میشناسند، از نظر حرفهای تصور درستی نیست. در واقع، یک آهنگساز میتواند یک قطعه را در اختیار چندین خواننده قرار دهد تا آن را اجرا کنند. البته بهعنوان آهنگساز معتقدم وقتی از انتشار یک اثر زمان زیادی میگذرد و آن اثر بین مردم محبوب میشود، دیگر از اختیار آهنگساز خارج و به اثری فراگیر، و حتی ملی، تبدیل میشود.
او در ادامه با ذکر یک مثال توضیح داد: چند سال پیش مهرداد اسکویی (عکاس و مستندساز) عکسی از استاد شجریان ثبت کرده بود که طی سالها به خصوص پس از درگذشت ایشان بارها استفاده شد، درنتیجه اسکویی همان زمان (مهر ۱۴۰۰) آن را اثری ملی اعلام کرد و گفت همه میتوانند از آن استفاده کند. در موسیقی هم این اتفاق میتواند رخ دهد. یکی از افرادی که در این زمینه بسیار حرفهای عمل کرد، هوشنگ ابتهاج بود. ایشان در زمان حیات خود اعلام کردند که هر کسی میتواند از اشعار و ترانههای او استفاده کند. این اقدام بسیار جالبی بود؛ چراکه آثارشان را محدود نکردند و به همین دلیل، تجربههای بسیار زیادی روی شعرهای او شکل گرفت. حتی افرادی که شاید توانایی مالی خرید شعر ایشان را نداشتند، این فرصت را پیدا کردند که روی آثار یک ترانهسرا و شاعر ارزشمند آهنگسازی کنند و آنها را بخوانند؛ درنتیجه بسیاری از اشعار ابتهاج اجرا شدهاند.
این هنرمند تصریح کرد: چنین اتفاقی میتواند درباره آثار موسیقی که محبوب هستند نیز رخ دهد، به گونهای که اثری مثلا با صدای ابی در ایران و هر جای دیگری از دنیا قابلیت اجرا داشته باشد. نمونه این امر به چند سال پیش برمیگردد که از آهنگ «لب کارون» آغاسی در بالیوود استفاده و این اثر در ادامه بسیار فراگیر شد.
او همچنین با تأکید بر ضرورت نگاه عمومیتر به آثار ماندگار موسیقی گفت: امروزه با ترویج هوش مصنوعی بسیاری از آثار موسیقی فارسی حتی با متن انگلیسی بازخوانی میشوند؛ درنتیجه چه بخواهیم چه نخواهیم از این آثار به نحوههای مختلف استفاده میشود. پس بهتر است تا به وجوه مختلف یک اثر احترام بگذاریم و اجازه دهیم آن اثر ماندگار شود.
در ادامه از ارجمند درباره بحث مالکیت عمومی آثار پرسیده شد؛ اینکه اگر فردی یا مجموعهای قصد استفاده از یک اثر موسیقی را داشته باشد، چه مدت پس از خلقش میتواند به صورت رایگان از آن استفاده کند؟ که پاسخ داد: مالکیت عمومی یا همان «پابلیک دامین» (Public Domain) در ایران قبلتر به مدت ۳۰ سال بود که اکنون به ۵۰ سال افزایش پیدا کرده است؛ یعنی تا زمانی که صاحب اثر زنده است، اثر در اختیار او قرار دارد و پس از فوت صاحب اثر نیز به مدت ۵۰ سال در اختیار وراث اوست. بعد از این مدت، اثر به مالکیت عمومی درمیآید و منفعت عمومی پیدا میکند.
او همچنین درباره نحوه استفاده قانونی از این آثار توضیح داد: اثری که در برنامه «صحنه» از آن استفاده شده است، از نظر قانونی باید با دریافت مجوز از ترانهسرا و آهنگساز همراه باشد. حتی اگر شرکتی که در آمریکا به ثبت رسیده مالک اثر باشد، باید از آن مجوز اجرا دریافت شود، اما چون در ایران قوانین کپیرایت کمتر رعایت میشود و به کنوانسیون برن هم نپیوستهایم، این موضوع سوءاستفاده محسوب میشود. اگر آن پلتفرمی که این اثر را استفاده کرده، مجوزهای لازم را دریافت نکرده باشد، در صورت پخش آن از یک شبکه خارجی یا استفاده از آن در خارج از ایران، شرکت مالک اثر میتواند از پلتفرمی که آن را پخش کرده است شکایت کند. این حق برای آنها در خارج از ایران محفوظ است، اما در داخل ایران چنین امکانی وجود ندارد.
ارجمند در ادامه، درباره امکان پیگیری حقوقی صاحبان آثار در داخل کشور توضیح داد: ما قانون کپیرایت داخلی داریم و در بسیاری از موارد، اگر صاحبان آثار شکایت و بتوانند این موضوع را اثبات کنند، به نتیجه میرسند، اما چون این اثر خارج از ایران تولید شده است، صاحبان اثر نمیتوانند از طریق محاکم خارجی به نتیجهای برسند، مگر اینکه در محاکم داخلی شکایت کنند. البته اینکه این پیگیری تا چه اندازه به نتیجه برسد، موضوع دیگری است، اما امکان دریافت خسارت وجود دارد.
این آهنگساز درباره اینکه بعضا مطرح میشود که چرا اجرای آثاری که با نام خوانندگان به اصطلاح لسآنجسی گره خورده است مانعی ندارد اما اگر همین افراد به ایران بازگردند نمیتوانند اثر خود را اجرا کنند، گفت: به هر حال ما در ایران زندگی میکنیم و اینجا قواعد و قوانین مخصوص به خودش را دارد. بعضی از این قوانین مدون شدهاند و بعضی نیز غیرمدون هستند. ما شرایط خاصی داریم که همیشه وجود داشته است. گاهی اوقات ممکن است اثری، خارج از ایران تولید شده باشد و خواننده آن در ایران باشد، اما نتواند اثرش را بخواند. شاید این شرایط مطلوب نباشد، اما به هر حال، بخواهیم یا نخواهیم، وجود دارد.
او ادامه داد: چون موسیقی هنری انتزاعی است، باید اجازه داد هنرمندان آثارشان را ارائه کنند، مگر اینکه اثری با اخلاقیات جامعه ناسازگار باشد یا متن سیاسی داشته باشد که مشمول محدودیتهایی شود. در غیر این صورت باید اجازه داد همه آثارشان را اجرا کنند و بعد جامعه تصمیم بگیرد که چه کاری را بشنود و چه کاری را نشنود.
ارجمند بیان کرد که تا ۱۰ سال پیش، دستگاههای نظارتی میتوانستند این سختگیریها را انجام دهند و به هر حال، اثری که قرار بود منتشر شود یا باید از کانال رسمی صداوسیما پخش میشد یا در قالب نوار منتشر میشد. در غیر این صورت هنرمندان امکان چندانی برای انتشار گسترده اثر نداشتند؛ چراکه اینترنت به معنای امروزی وجود نداشت تا افراد بتوانند آثار را دانلود کنند و به رسانههای گسترده دسترسی داشته باشند.
او اظهار کرد کرد: اکنون با حضور شبکههای اجتماعی و رسانههای جدید، تقریباً اثری وجود ندارد که نتواند منتشر شود، بهگونهای که یک خواننده یا آهنگساز میتواند پس از تولید اثر آن را در صفحه شخصی خود قرار دهد و منتشر کند. در نهایت، اگر قرار باشد وزارت ارشاد با این موضوع برخورد کند، با یک یا دو اثر مواجه نیست، بلکه با چند هزار اثر روبهروست و نمیتواند هر روز با چند هزار هنرمند برخورد کرده و از آنها بپرسد که چرا اثر خود را منتشر کردهاند.
ارجمند در ادامه با تأکید بر ضرورت بازنگری در سیاستگذاری فرهنگی و شیوه حکمرانی موسیقی در ایران گفت: باید در حکمرانی فرهنگی ایران یک پارادایم جدید تعریف شود. این پارادایم جدید باید نقشه راه و استراتژی تازهای داشته باشد؛ چراکه با مدل و استراتژی قدیمی نمیتوان این مسیر را ادامه داد. شما نمیتوانید مردم را از شنیدن اثری که مجوز وزارت ارشاد را ندارد، محروم کنید. چنین کاری امکانپذیر نیست. دولت باید به همان سیاستی بازگردد که در سالهای ابتدایی انقلاب وجود داشت؛ یعنی به جای تمرکز بر نظارت، بیشتر به سمت تولید برود و از محصولاتی حمایت کند که آنها را برای جامعه مناسب میداند.
انتهای پیام