بر اساس جدیدترین دادههای این سازمان، از میان ۱۸۳ کشور بررسیشده، ۱۷۳ کشور برنامه ملی مقابله با مقاومت میکروبی دارند، اما تنها بخشی از کشورها توانستهاند این برنامهها را با تامین مالی کافی به مرحله اجرا برسانند.
مقاومت میکروبی زمانی رخ میدهد که میکروارگانیسمهایی مانند باکتریها، ویروسها، قارچها و انگلها در برابر داروهایی، مقاومت پیدا کنند که برای مقابله با آنها تولید شدهاند. در چنین شرایطی، درمان عفونتها دشوارتر میشود و خطر گسترش بیماری، بروز عوارض شدید و مرگ افزایش مییابد. مقاومت آنتیبیوتیکی، یکی از شکلهای مقاومت میکروبی است که بهطور مشخص به مقاوم شدن باکتریها در برابر آنتیبیوتیکها اشاره دارد.
سازمان جهانی بهداشت اعلام کرد: در سال ۲۰۲۳، از هر ۶ مورد عفونت باکتریایی که ابتلای بیماران به آن در آزمایشگاه تایید شده بود، یک مورد به آنتیبیوتیکها مقاوم بوده است و همچنین بین سالهای ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۳، مقاومت در بیش از ۴۰ درصد ترکیبهای بررسی شده از عوامل بیماریزا و آنتیبیوتیکها افزایش یافته است. این روند نشان میدهد که اثربخشی داروهای مورد استفاده برای درمان عفونتهای شایع در بخشهایی از جهان رو به کاهش است.
برآوردهای سازمان جهانی بهداشت نشان میدهد مقاومت آنتیبیوتیکی در مناطق جنوب شرق آسیا و مدیترانه شرقی شدیدتر است بهطوریکه در این مناطق حدود یک مورد از هر سه عفونت گزارش شده به آنتیبیوتیکها مقاوم بوده است. باکتریهایی مانند «اشریشیا کلی» و «کلبسیلا پنومونیه» نیز از عوامل مهم عفونتهای خونی مقاوم به دارو به شمار میروند. این عفونتها میتوانند به عوارض خطرناکی مانند سپسیس، نارسایی اندامها و مرگ منجر شوند.
پیامدهای مقاومت میکروبی تنها به دشوارتر شدن درمان عفونتها محدود نمیشود بلکه این پدیده میتواند ایمنی جراحیها، زایمان و درمان بیماریهایی را که به مداخلات پزشکی نیاز دارند نیز تحت تاثیر قرار دهد. بر اساس برآوردهای سازمان جهانی بهداشت، مقاومت میکروبی باکتریایی در سال ۲۰۲۱ بهطور مستقیم موجب حدود یک میلیون و ۱۴۰ هزار مرگ شد و در مجموع با حدود ۴.۷۱ میلیون مرگ در سراسر جهان ارتباط داشت، رقم نخست به مرگهایی اشاره دارد که به مقاومت میکروبی منتسب هستند و رقم دوم، مرگهایی را دربرمیگیرد که مقاومت میکروبی در وقوع آنها نقش داشته است.
افزایش مصرف نامناسب و بیش از اندازه آنتیبیوتیکها از عوامل مهم گسترش مقاومت دارویی است. سازمان جهانی بهداشت همچنین عواملی مانند دسترسی ناکافی به آب سالم و خدمات بهداشتی، ضعف اقدامات پیشگیری و کنترل عفونت در مراکز درمانی و مزارع، دسترسی محدود به واکسنها و آزمایشهای تشخیصی و نبود آگاهی کافی را در شکلگیری و گسترش این پدیده موثر میداند.
شکاف میان برنامهریزی و اجرا

آخرین بررسی سازمان جهانی بهداشت نشان میدهد اگرچه شمار کشورهایی که برنامه ملی مقابله با مقاومت میکروبی دارند افزایش یافته است، تامین منابع مالی و اجرای کامل این برنامهها همچنان با ضعف روبهرو است. بر اساس گزارش رویترز، از میان ۱۸۳ کشور شرکتکننده، ۱۷۳ کشور برنامه ملی داشتهاند، اما فقط ۴۲ کشور تامین مالی و اجرای این برنامهها را گزارش کردهاند.
ظرفیت پیشگیری و کنترل عفونت نیز در بسیاری از کشورها کافی نیست، شمار کشورهایی که برنامهها و دستورالعملهای ملی پیشگیری و کنترل عفونت دارند به ۱۲۸ کشور رسیده است در حالی که این رقم در سال ۲۰۱۸، ۹۰ کشور بود. با این حال، تنها ۶۹ کشور، معادل ۳۸ درصد، این برنامهها را در سراسر کشور اجرا کردهاند. هدف تعیین شده برای سال ۲۰۳۰، اجرای برنامههای پیشگیری و کنترل عفونت در ۹۰ درصد کشورها است.
ظرفیت آزمایشگاهی نیز یکی دیگر از چالشهای مهم به شمار میرود. بر اساس دادههای سازمان جهانی بهداشت، فقط ۳۶ درصد کشورها آزمایشگاه مرجع ملی مجهز برای آزمایش باکتریها و قارچهای منتخب دارند. این میزان با هدف جهانی دستیابی ۸۰ درصد کشورها به ظرفیت جامع آزمایش مقاومت باکتریایی و قارچی تا سال ۲۰۳۰ فاصله زیادی دارد. کمبود امکانات تشخیصی میتواند شناسایی عفونتهای مقاوم را به تاخیر بیندازد و تشخیص الگوهای گسترش مقاومت را دشوار کند.
ضرورت تقویت پایش و تشخیص

گسترش نظامهای پایش مقاومت میکروبی از دیگر محورهای مورد توجه سازمان جهانی بهداشت است. بر اساس گزارش رویترز، ۱۱۳ کشور اکنون مصرف آنتیبیوتیکها و ۱۰۹ کشور میزان مقاومت میکروبی را پایش میکنند، این ارقام در سال ۲۰۱۷ بهترتیب ۶۵ و ۳۹ کشور بود. با این حال، تنها ۲۱ کشور دادههای مربوط به مصرف آنتیبیوتیک و مقاومت میکروبی را با یکدیگر ادغام کردهاند. ارتباط دادن این دادهها میتواند به درک بهتر رابطه میان مصرف داروها و افزایش مقاومت و همچنین تدوین راهبردهای موثرتر کمک کند.
سازمان جهانی بهداشت برای کمک به کشورها در رفع این کمبودها، دو ابزار کاربردی جدید در چارچوب ابتکار تشخیص مقاومت میکروبی منتشر کرده است. این ابزارها شامل فهرستی اولویتبندی شده از آزمایشهای تشخیصی و دستورالعملهایی گامبهگام برای کمک به آزمایشگاههای بالینی در تشخیص عفونتهای باکتریایی و قارچی هستند.
پیامدهای اقتصادی این بحران نیز قابل توجه است. طبق برآورد سازمان جهانی بهداشت، در صورت تداوم سطح کنونی اقدامات، هزینه سالانه درمان عفونتهای باکتریایی مقاوم به دارو تا سال ۲۰۳۵ به ۴۱۲ میلیارد دلار خواهد رسید و زیان سالانه ناشی از کاهش بهرهوری نیز حدود ۴۴۳ میلیارد دلار برآورد میشود.
سازمان جهانی بهداشت بر ضرورت اتخاذ رویکرد «سلامت واحد» برای مقابله با مقاومت میکروبی تمرکز دارد، رویکردی که سلامت انسان، حیوانات، گیاهان و محیط زیست را به یکدیگر وابسته میداند. پیشگیری و کنترل عفونتها، بهبود دسترسی به آب سالم و خدمات بهداشتی، گسترش واکسیناسیون، تقویت نظامهای پایش و آزمایشگاهی و استفاده مسئولانه و مناسب از داروهای ضدمیکروبی از جمله اقداماتی هستند که در برنامه جهانی مقابله با مقاومت میکروبی بر آنها تاکید شده است.
هفته جهانی آگاهیبخشی درباره مقاومت میکروبی هر سال از ۱۸ تا ۲۴ نوامبر برگزار میشود، شعار سال ۲۰۲۶ این مناسبت، «سلامت واحد، یک اقدام؛ همین حالا از مقاومت میکروبی پیشگیری کنیم» است که بر ضرورت همکاری بخشهای مختلف برای پیشگیری از ظهور و گسترش عفونتهای مقاوم به دارو تاکید دارد.
انتهای پیام