مسعود بیاتمنش، چهارشنبه، ۲۷ آبان در آیین افتتاحیه بیستوپنجمین کنفرانس ملی هیدرولیک ایران در دانشگاه زنجان، با اشاره به ضرورت ارتباط میان فعالیتهای علمی و اجرایی، اظهار کرد: برنامهریزی، ساختارسازی و اجرای سیاستهای مرتبط با منابع آب بر عهده نهادهای حاکمیتی است و استانداریها و معاونتهای عمرانی نیز با همکاری دستگاههای اجرایی مسئولیت پیشبرد این اهداف را بر عهده دارند.
وی با اشاره به چالشهای جدی کشور در حوزه تأمین، مدیریت و توزیع منابع آب، گفت: خشک شدن دریاچه ارومیه و سایر تالابها و دریاچههای فلات مرکزی، پدیده فرونشست زمین و وضعیت ذخایر سدهای کشور، سه نشانه مهم از وجود مشکلات در مدیریت منابع آبی هستند.
بیاتمنش ادامه داد: فرونشست زمین نشان میدهد که در برداشت از منابع آب زیرزمینی تعادل لازم رعایت نشده است. همچنین با وجود ظرفیت اسمی قابل توجه سدهای کشور، آمارهای سالهای گذشته حاکی از آن است که بخش قابل توجهی از این ظرفیت همواره خالی بوده و میزان آب ذخیره شده در سدها با ظرفیت اسمی آنها فاصله داشته است.
وی با بیان اینکه این وضعیت هشداری جدی برای توسعه پایدار کشور محسوب میشود، اظهار کرد: علم هیدرولیک و هیدرولوژی علاوه بر طراحی و اجرای سازههای آبی نظیر سدها، کانالها، بندها و شبکههای انتقال آب، در بررسی تأثیر آب بر سایر سازههای عمرانی از جمله پلها، راهها و سکونتگاهها نیز نقش اساسی دارد.
معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار زنجان با اشاره به شاخصهای منابع آب قابل برنامهریزی، تصریح کرد: برآوردها نشان میدهد میزان آب قابل برنامهریزی به ازای هر نفر در جهان حدود هفت هزار مترمکعب و در ایران بهطور متوسط حدود ۱۵۰۰ مترمکعب است. این شاخص در استان زنجان نیز با توجه به جمعیت حدود یک میلیون و ۱۰۰ هزار نفری استان، در همین حدود قرار دارد.
بیاتمنش با اشاره به اینکه سرانه ۱۵۰۰ مترمکعب بهعنوان مرز کمآبی شناخته میشود، افزود: با کاهش این شاخص، ضرورت برنامهریزی دقیقتر برای مدیریت منابع آب افزایش مییابد.
او با بیان اینکه براساس برنامه ابلاغی کارگروه ملی سازگاری با کمآبی، استان زنجان باید میزان مصرف آب خود را کاهش دهد، گفت: در حال حاضر مصرف سالانه آب استان در بخشهای مختلف کشاورزی، صنعت و شرب حدود دو میلیارد مترمکعب برآورد میشود و بر اساس تکالیف ابلاغی، باید طی سه سال این میزان به حدود یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون مترمکعب کاهش یابد.
معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار زنجان با تأکید بر ضرورت اصلاح الگوی مصرف در بخش کشاورزی، تصریح کرد: بخش قابل توجهی از برنامه مدیریت مصرف آب باید با تمرکز بر کشاورزی دنبال شود؛ چراکه در این بخش با چالشهای جدی مواجه هستیم.
بیاتمنش در ادامه با اشاره به برخی مسائل و چالشهای منابع آب استان زنجان، احیای چمن سلطانیه را یکی از موضوعات مهم و نیازمند بررسی علمی دانست و اظهار کرد: چمن سلطانیه با وسعتی حدود ۱۲۰۰ هکتار در معرض خشک شدن قرار دارد و این موضوع علاوه بر اهمیت زیستمحیطی، از نظر تاریخی و میراثی نیز حائز اهمیت است.
وی با اشاره به پیشینه تاریخی سلطانیه، افزود: شکلگیری این منطقه بهعنوان یکی از مراکز مهم حکومتی در دوره ایلخانی، با ویژگیهای طبیعی و چشمانداز چمن سلطانیه ارتباط داشته است؛ اما امروز این عرصه طبیعی با تهدید جدی مواجه شده است.
معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار زنجان دو عامل را در کاهش منابع آبی این چمن مؤثر دانست و گفت: حفر چاههای غیرمجاز در اطراف این محدوده و احداث سه سد در بالادست رودخانههای تغذیهکننده آن، موجب کاهش جریان آبی شده که در گذشته، بهویژه در فصلهای غیرکشاورزی، به این چمن میرسید.
بیاتمنش با اشاره به پیشنهادهای مطرح شده برای احیای این عرصه طبیعی، اظهار کرد: یکی از راهکارهای پیشنهادی، انتقال آب از طریق لوله و تأمین حقابه مورد نیاز چمن است. این موضوع میتواند بهعنوان یک مسئله پژوهشی و اجرایی در دستور کار متخصصان و دانشجویان قرار گیرد.
او در بخش دیگری از سخنان خود به چالشهای مدیریت منابع آب در شهرستانهای واقع در حوضه قزلاوزن اشاره کرد و گفت: سالانه حدود دو و نیم میلیارد مترمکعب آب از این رودخانه به سمت دشتهای پاییندست از جمله مناطق هومند و لاهیجان جریان پیدا میکند که در تولید برنج و تأمین امنیت غذایی نقش دارد.
معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار زنجان با اشاره به چالشهای اجتماعی و اقتصادی مرتبط با توزیع منابع آب، افزود: توسعه باغها و افزایش نیاز آبی در مناطق بالادست، در کنار محدودیت منابع، موجب بروز مشکلاتی در تأمین آب طی ماههای تیر و مرداد شده است.
بیاتمنش ادامه داد: گاهی برای مدیریت این شرایط، پیشنهاد احداث سدهای معیشتی و بندهای ذخیره آب مطرح میشود، اما این اقدامات لزوماً راهحل پایدار مشکلات نیستند و ممکن است در آینده چالشهای جدیدی ایجاد کنند.
وی با تأکید بر ضرورت بازنگری در قوانین و سیاستهای مدیریت آب، اظهار کرد: قوانین و سازوکارهای موجود در برخی بخشها پاسخگوی شرایط فعلی نیستند و لازم است تصمیمگیریها بر اساس مطالعات علمی و ارزیابی دقیق ظرفیت منابع آب هر منطقه انجام شود.
معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار زنجان با انتقاد از نحوه استقرار برخی صنایع آببر در مناطق کمآب کشور، بر ضرورت بازنگری در الگوی توزیع جمعیت و فعالیتهای صنعتی تأکید کرد.
او گفت: استقرار صنایعی مانند فولاد و ذوبآهن در مناطقی نظیر اصفهان، در شرایطی انجام شده که امکان بررسی و توسعه ظرفیتهای صنعتی در سواحل جنوبی کشور نیز وجود داشته است.
بیاتمنش با اشاره به ظرفیتهای سواحل خلیج فارس و دریای عمان، افزود: دسترسی به منابع اولیه، زمین و امکان استفاده از حملونقل دریایی از جمله مزیتهای این مناطق برای توسعه صنایع بزرگ است. بنابراین باید در سیاستهای آمایش سرزمین و استقرار صنایع، ظرفیت منابع آب بهعنوان یکی از معیارهای اصلی مورد توجه قرار گیرد.
بیاتمنش با تأکید بر ضرورت حرکت به سمت مدیریت حوضهمحور منابع آب، گفت: یکی از الگوهای مناسب برای مدیریت منابع آب، مدیریت نهادی مبتنی بر حوضههای آبریز است؛ البته این حوضهها باید اختیارات کافی برای تصمیمگیری و مدیریت منابع خود داشته باشند.
وی با اشاره به وسعت حوضه سفیدرود، افزود: این حوضه حدود هفت تا هشت استان را دربرمیگیرد و مساحت آن حدود پنج میلیون و ۸۰۰ هزار هکتار است که حدود یک میلیون و ۸۰۰ هزار هکتار آن در محدوده استان زنجان قرار دارد.
معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار زنجان تصریح کرد: لازم است مدیریت منابع آب در چنین حوضههایی بهصورت یکپارچه انجام شود و مدیران مرتبط در استانهای مختلف در قالب یک ساختار هماهنگ، درباره منابع و مصارف تصمیمگیری کنند.
او ادامه داد: همچنین باید حوضههای اصلی به زیرحوضههای کوچکتر تقسیم شوند و در هر زیرحوضه، میزان منابع آب، ظرفیت قابل مدیریت و میزان بارگذاریهای انجام شده مشخص شود. در مناطقی که تراز منابع و مصارف منفی است، باید از توسعه جدید جلوگیری شود.
بیاتمنش با هشدار نسبت به انتقال آب بین حوضهای، گفت: جابهجایی آب از یک حوضه به حوضه دیگر در شرایط فعلی میتواند تبعات جدی داشته باشد و لازم است تا حد امکان از تصمیمگیریهای غیرمتناسب با ظرفیت منابع آب جلوگیری شود.
۳۵۰ کیلومتر از شبکه فاضلاب شهر زنجان باقی مانده است
در ادامه مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان زنجان با اشاره به اجرای حدود ۵۰۰ کیلومتر از شبکه فاضلاب شهر زنجان، گفت: از مجموع ۸۵۰ کیلومتر شبکه پیشبینی شده برای این شهر، اجرای ۳۵۰ کیلومتر باقی مانده است که تکمیل آن میتواند زمینه تولید و استفاده گستردهتر از آب بازچرخانی شده در بخش صنعت را فراهم کند.
علیمحمد نادرخانی، با اشاره به ظرفیتهای دانش هیدرولیک در مدیریت تأسیسات آبی، اظهار کرد: علم هیدرولیک پشتوانه علمی طراحی و بهرهبرداری از سازههای آبی است و در حوزههایی همچون شبکههای انتقال و توزیع آب، تحلیل جریان، مدیریت فشار، کاهش تلفات، مدیریت رودخانهها و سیلابها و تأسیسات آب و فاضلاب کاربرد دارد.
وی افزود: مدلسازی و شبیهسازی عددی و استفاده از فناوریهای هوشمند نیز از ظرفیتهایی است که میتواند به بهبود عملکرد تأسیسات آبی کمک کند و زمینه همکاری بیشتر شرکتهای آب و فاضلاب با جامعه علمی و دانشگاهی را فراهم آورد.
نادرخانی با اشاره به زمینههای همکاری شرکت آبفای استان زنجان با مراکز علمی و دانشگاهی، تصریح کرد: مدیریت فشار، کاهش آب بدون درآمد، تحلیل هیدرولیکی شبکه، بهینهسازی نواحی توزیع، پایش هوشمند تأسیسات، مدیریت بهرهوری انرژی و بازچرخانی آب از جمله محورهای مهم این همکاریها است.
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان زنجان با اشاره به وضعیت اجرای شبکه فاضلاب شهر زنجان، گفت: برای این شهر در مجموع اجرای حدود ۸۵۰ کیلومتر شبکه فاضلاب پیشبینی شده که تاکنون نزدیک به ۵۰۰ کیلومتر آن اجرا شده و حدود ۳۵۰ کیلومتر دیگر باقی مانده است.
او با بیان اینکه تکمیل این شبکه از اولویتهای شرکت آب و فاضلاب استان است، افزود: توسعه شبکه فاضلاب در نهایت به افزایش ظرفیت تولید آب بازچرخانی شده و تأمین بخشی از نیاز صنایع منجر خواهد شد.
نادرخانی با اشاره به وضعیت تصفیهخانه فاضلاب شهر زنجان، اظهار کرد: این تصفیهخانه با ظرفیت ۷۵ هزار مترمکعب در شبانهروز در مدار بهرهبرداری قرار دارد و دارای دو مدول با روشهای تصفیه لجن فعال متعارف و SBR است که ظرفیت پذیرش فاضلاب جمعیت شهر زنجان را فراهم میکند.
وی ادامه داد: در حال حاضر روزانه ۱۷ هزار و ۳۴۰ مترمکعب آب بازچرخانی شده به صنایع واگذار میشود که این اقدام نقش مهمی در کاهش وابستگی صنایع به منابع آب زیرزمینی و حفاظت از این منابع راهبردی دارد.
نادرخانی در ادامه با اشاره به سیاست وزارت نیرو مبنی بر حرکت از مدیریت تأمین به سمت مدیریت تقاضا، بیان کرد: مدیریت تقاضا دو بخش دارد؛ بخش نخست بر عهده شرکتهای آب و فاضلاب و مربوط به کاهش هدررفت آب است و بخش دوم به مدیریت بهینه مصرف مربوط میشود که مسئولیت آن میان دستگاههای اجرایی و مردم مشترک است.
او با تأکید بر اهمیت مدیریت هوشمند شبکه توزیع آب، اظهار کرد: در شبکههای توزیع شهرهای استان، تجهیزات پایش آنلاین نصب شده و در شهر زنجان نیز ۱۷۴ دستگاه شیر فشارشکن برای مدیریت مناسب فشار شبکه مورد استفاده قرار گرفته است.
مدیرعامل شرکت آبفای استان زنجان با اشاره به تقسیمبندی شبکه توزیع آب شهر زنجان به پنج زون فشاری، افزود: در حال حاضر تأمین آب زونهای یک تا چهار بهصورت متوالی از طریق مخازن انجام میشود و زون پنجم به دلیل محدودیت ظرفیت مخازن موجود، بهصورت مستقیم و با کنترل فشار مدیریت میشود.
وی با بیان اینکه مدیریت فشار یکی از راهکارهای مؤثر برای کاهش هدررفت آب است، تصریح کرد: میزان نشت آب از یک شکستگی مشخص در شبکه، ارتباط مستقیمی با فشار آب دارد؛ بهطوری که افزایش فشار میتواند حجم آب هدررفته را به میزان قابل توجهی افزایش دهد.
نادرخانی ادامه داد: در شرایطی که امکان تعویض کامل شبکههای فرسوده وجود ندارد، مدیریت فشار میتواند راهکاری مؤثر برای کاهش نشت، کنترل حوادث و افزایش عمر مفید تأسیسات باشد.
او با اشاره به تجربیات سایر کشورها در این زمینه، گفت: در نمونهای از مطالعات انجام شده در برزیل، کاهش ۳۳ درصدی میانگین فشار شبکه با کاهش ۵۸ درصدی حوادث در شبکه توزیع و ۴۳ درصدی حوادث انشعابات همراه بوده است.
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان زنجان با اشاره به سابقه اجرای طرح مدیریت فشار در این شهر، اظهار کرد: اقدامات مربوط به مدیریت فشار از ابتدای دهه ۹۰ آغاز شده و در شهرهای استان به اجرا درآمده است و اکنون در حال ورود به مراحل جدیدی از زونبندی و هوشمندسازی شبکه هستیم.
وی افزود: در سال ۱۳۸۶ تعداد حوادث ثبت شده در شبکه آب شهر زنجان حدود ۶۰ مورد در شبانهروز بود، اما اکنون با وجود توسعه شهری و گسترش شبکه، این میزان به حدود ۱۲ حادثه در شبانهروز رسیده است که مدیریت فشار و زونبندی شبکه در این کاهش نقش مؤثری داشته است.
نادرخانی با اشاره به اهمیت تثبیت فشار در شبکه توزیع آب، گفت: نوسانات فشار موجب ایجاد تنش در لولهها و کاهش عمر مفید شبکه میشود، در حالی که تثبیت فشار میتواند از بروز حوادث و خسارتهای ناشی از آن جلوگیری کند.
او با اشاره به اجرای طرح نصب شیر فشارشکن در منطقه انصاریه زنجان، عنوان کرد: پیش از اجرای این طرح، شبکه با نوسانات فشار مواجه بود، اما پس از نصب شیر فشارشکن، فشار آب در این منطقه به وضعیت باثباتتری رسیده است.
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان زنجان با تأکید بر ضرورت استفاده از ظرفیتهای علمی و فناورانه استان، گفت: برنامه هوشمندسازی شبکه توزیع آب پیشتر در قالب قراردادی دنبال شد، اما به دلیل مشکلات مالی اجرای آن متوقف ماند.
انتهای پیام