اتابک جعفری، چهارشنبه، ۲۷ آبان در آیین افتتاحیه بیستوپنجمین کنفرانس ملی هیدرولیک ایران در دانشگاه زنجان، اظهار کرد: برگزاری بیستوپنجمین دوره این کنفرانس نشاندهنده استمرار تلاش جامعه علمی کشور برای گفتوگو، تبادل نظر و ارائه پژوهشها در زمینه مدیریت و مصرف صحیح منابع آب است.
وی با اشاره به تأثیر فعالیتهای بالادست بر مناطق پاییندست، تصریح کرد: هرگونه تغییر در وضعیت منابع آب، فرسایش و رسوب در بالادست حوضه زنجان میتواند آثار قابل توجهی بر مناطق پاییندست داشته باشد. حتی بخش مهمی از تولید محصولات کشاورزی و برنج کشور به منابع آبی این حوضه وابسته است؛ بنابراین مدیریت این حوضه از اهمیت ویژهای برخوردار است.
وی با بیان اینکه زنجان در سال جاری نیز به اندازه برخی مناطق دیگر از بارندگیهای اخیر بهرهمند نشده است، بر ضرورت توجه بیشتر به مسائل منابع آب این منطقه تأکید کرد.
رئیس هیئتمدیره انجمن هیدرولیک ایران با تأکید بر لزوم بهرهبرداری عملی از دستاوردهای علمی، گفت: پژوهشها و تحقیقاتی که به نتیجه و اقدام عملی منجر نشوند، بخش مهمی از اثربخشی خود را از دست میدهند. باید تلاش کنیم هر کنفرانس، همایش، مقاله و پژوهشی در نهایت به نتیجهای مشخص در میدان عمل منتهی شود.
جعفری ادامه داد: نگاه انجمن هیدرولیک ایران این است که دانش هیدرولیک زمانی ارزشمند خواهد بود که از آزمایشگاه به پروژه، از پروژه به دانشگاه و از دانشگاه به عرصه اجرا منتقل شود و در نهایت از نسلی به نسل دیگر انتقال پیدا کند.
او همچنین با اشاره به استمرار برگزاری کنفرانس ملی هیدرولیک در ۲۵ دوره گذشته، خاطرنشان کرد: تداوم این رویداد در سالهای مختلف، بهجز دوره کرونا و برخی سالهای دارای محدودیت، حاصل تلاش و ممارست اعضای پیشین انجمن و جامعه علمی کشور است و باید از زحمات آنان قدردانی کرد.
رئیس هیئتمدیره انجمن هیدرولیک ایران یکی از مأموریتهای مهم انجمنهای علمی و دانشگاهها را مشارکت مؤثر در سیاستگذاریهای کلان حوزه آب دانست و گفت: فعالیتهای پژوهشی دانشگاهها باید فراتر از انتشار مقاله و انجام تحقیقات علمی باشد و به مشارکت در تصمیمسازی و سیاستگذاریهای حوزه آب کشور نیز گسترش پیدا کند.
وی با انتقاد از آنچه گردش ناکافی نخبگان در ساختار تصمیمگیری بخش آب کشور خواند، اظهار کرد: به نظر میرسد طی بیش از سه دهه، تغییر و گردش جدی در نسل تصمیمگیران و سیاستگذاران کلان آب کشور اتفاق نیفتاده است. در حالی که تصمیمگیریها باید بر مبنای چارچوبهای علمی، دانش روز و تجربیات جهانی انجام شود.
جعفری با اشاره به اصلاح ساختار مدیریت آب کشور در سال ۱۴۰۰، افزود: اصلاح ساختار در این حوزه اقدامی پیچیده و نیازمند مطالعات دقیق علمی است. با این حال، کمتر از پنج سال پس از اجرای ساختار جدید، مباحثی درباره اصلاح مجدد آن و بازگشت به ساختار پیشین مطرح شده است.
او تأکید کرد: اعتقاد به مدیریت یکپارچه و تقویت مدیریت حوضهای از مبانی مهم مدیریت منابع آب است و انجمنهای علمی و دانشگاهها باید برای تقویت این رویکرد و ایجاد زمینه استفاده از ظرفیت نخبگان در تصمیمگیریهای کلان کشور تلاش کنند.
رئیس هیئتمدیره انجمن هیدرولیک ایران با اشاره به ضرورت توجه به اقتصاد آب، بیان کرد: در حوزههای مختلف مدیریت آب، از جمله کنترل منابع، آمار، مدیریت منابع آب سطحی و زیرزمینی، تعریف پروژهها و تعرفهگذاری، به برنامهریزی اقتصادی نیاز داریم؛ اما در بسیاری از این بخشها هنوز برنامه مشخص و جامعی وجود ندارد.
جعفری با تأکید بر اینکه اقتصاد آب صرفاً به معنای افزایش قیمت آب نیست، افزود: باید برای ابعاد مختلف مدیریت منابع آب، سازوکار اقتصادی مشخصی تعریف شود. به اعتقاد من، اقتصاد آب یکی از راهکارهای مهم برای بهبود وضعیت مدیریت منابع آبی کشور است و باید بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد.
وی با اشاره به شرایط اقلیمی ایران و وابستگی قابل توجه کشور به منابع آب زیرزمینی، اظهار کرد: ایران کشوری با میانگین بارندگی حدود ۲۵۰ میلیمتر و واقع در منطقه گرم و خشک است. بیش از نیمی از منابع آبی مورد استفاده کشور از منابع زیرزمینی تأمین میشود و این منابع به توجه و حفاظت ویژه نیاز دارند.
جعفری با هشدار نسبت به روند برداشت و تخریب منابع آب زیرزمینی، گفت: در ارزیابی عملکرد مدیریت آب نباید صرفاً تعداد سدهای ساخته شده، شبکههای آبیاری اجرا شده یا خطوط انتقال آب را ملاک قرار دهیم؛ بلکه باید از خود بپرسیم چه میراثی برای نسلهای آینده باقی گذاشتهایم و چه نظام مدیریتی پایداری برای آنان فراهم کردهایم.
او در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر ضرورت همکاری دانشگاهها، دستگاههای اجرایی و انجمنهای علمی برای حل مسائل منابع آب کشور، پیشنهاد تشکیل یک مجموعه مشترک علمی و عملیاتی برای بررسی مسائل حوضه سفیدرود را مطرح کرد.
رئیس هیئتمدیره انجمن هیدرولیک ایران، گفت: پیشنهاد میکنم دانشگاه زنجان، شرکت آب منطقهای، انجمن هیدرولیک ایران و سایر مجموعههای علمی مرتبط، با همکاری یکدیگر مجموعهای تخصصی برای بررسی مسائل حوضه سفیدرود تشکیل دهند.
جعفری افزود: این مجموعه میتواند موضوعاتی همچون فرسایش، رسوب، ورودی و خروجی منابع آب و سایر مسائل مرتبط با حوضه سفیدرود را بهصورت علمی و عملیاتی بررسی و راهکارهای کارشناسی برای اجرای آنها ارائه کند.
مدیریت منابع آب از موضوعات راهبردی در توسعه پایدار کشور است
در ادامه رئیس دانشگاه زنجان با تأکید بر اهمیت مدیریت منابع آبی در شرایط تغییرات اقلیمی و کمآبی، گفت: مباحث مطرح شده در بیستوپنجمین کنفرانس ملی هیدرولیک ایران فراتر از مباحث تخصصی دانشگاهی است و میتواند در مدیریت کشور، حفاظت از محیط زیست و تحقق توسعه پایدار نقشآفرین باشد.
جلال صبا اظهار کرد: دانشگاه زنجان مفتخر است که میزبانی این جمع فرهیخته را بر عهده دارد و امیدواریم در مدت برگزاری این کنفرانس میزبان شایستهای برای مهمانان و شرکتکنندگان باشیم.
وی با اشاره به ظرفیتهای علمی و آموزشی دانشگاه زنجان، افزود: این دانشگاه با حدود ۵۰ سال سابقه، دانشگاه معین استان زنجان محسوب میشود و در حال حاضر حدود ۱۰ هزار دانشجو و ۴۰۰ عضو هیئت علمی در چهار دانشکده فنی و مهندسی، کشاورزی، علوم پایه و علوم انسانی دارد.
رئیس دانشگاه زنجان با اشاره به وسعت پردیس این دانشگاه، تصریح کرد: دانشگاه زنجان در زمینی به وسعت حدود ۴۰۰ هکتار فعالیت میکند و همه امکانات دانشگاه در داخل این پردیس متمرکز شده است. از نظر وسعت پردیس نیز پس از دانشگاه صنعتی اصفهان، در زمره بزرگترین دانشگاههای کشور قرار دارد.
صبا همچنین به جایگاه دانشگاه زنجان در حوزه توسعه پایدار اشاره کرد و گفت: بر اساس رتبهبندی گرینمتریک، دانشگاه زنجان در جمع ۵۰۰ دانشگاه برتر جهان و رتبه پنجم دانشگاههای سبز کشور قرار گرفته است.
او با بیان اینکه شاخصهای این رتبهبندی عمدتاً بر مبنای مؤلفههای توسعه پایدار تعریف شدهاند، تصریح کرد: این موضوع با محورهای کنفرانس حاضر نیز ارتباط مستقیم دارد و خرسندیم که دانشگاه زنجان در زمره دانشگاههای پیشگام کشور در حوزه توسعه پایدار قرار گرفته است. این دانشگاه در یکی از سالها نیز رتبه نخست این رتبهبندی را کسب کرده و امیدواریم بار دیگر به جایگاه برتر خود دست یابد.
رئیس دانشگاه زنجان با تأکید بر اهمیت موضوع آب و مدیریت منابع آبی اظهار کرد: اهمیت آب و مدیریت منابع آن بر کسی پوشیده نیست و بهویژه با توجه به تغییرات اقلیمی و کمآبیهای رخداده، این موضوع بیش از گذشته اهمیت پیدا کرده است.
صبا ادامه داد: امروز دیگر نمیتوان این کنفرانس را صرفاً رویدادی علمی و تخصصی برای ارائه چند مقاله دانست؛ بلکه تبادل اطلاعات و دستاوردهای علمی در آن میتواند ابعاد ملی داشته باشد و در حوزه مدیریت کشور، حفاظت از محیط زیست و تحقق توسعه پایدار مؤثر واقع شود.
حجم آبخوانهای استان طی ۲۴ سال حدود سه میلیارد مترمکعب کاهش یافته است
در بخش دیگری مدیرعامل شرکت آب منطقهای زنجان با اشاره به افت مستمر سطح آبهای زیرزمینی در این استان، گفت: حجم مخازن آب زیرزمینی زنجان طی یک دوره ۲۴ ساله حدود سه میلیارد مترمکعب کاهش یافته و متوسط افت سطح آبخوانها به ۷۳ سانتیمتر در سال رسیده است.
سعید صنعتیمنفرد با اشاره به شرایط منابع آبی استان، اظهار کرد: تغییرات اقلیمی، افزایش تقاضا و کاهش روانآبها، ضرورت مدیریت هوشمندانه منابع آب و استفاده از دانش روز را بیش از گذشته آشکار کرده است.
وی در تشریح وضعیت منابع آبی استان زنجان، گفت: این استان با وسعتی حدود ۲۲ هزار کیلومترمربع و برخورداری از هشت شهرستان، بهطور متوسط سالانه ۳۱۱ میلیمتر بارندگی دارد. حجم متوسط بارش سالانه استان حدود هفت میلیارد مترمکعب و میزان تبخیر حدود پنجونیم میلیارد مترمکعب برآورد میشود و حجم منابع آب تجدیدپذیر نیز حدود یکونیم میلیارد مترمکعب است.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای زنجان با بیان اینکه از هفت دشت و محدوده مطالعاتی استان، تنها دو دشت آزاد هستند، افزود: این دو دشت نیز فاقد آبخوان هستند و سایر دشتهای استان با کسری متوسط سالانه منابع آب زیرزمینی مواجهاند و در زمره دشتهای ممنوعه قرار دارند.
صنعتیمنفرد با اشاره به وضعیت بارندگی در سال آبی گذشته، اظهار کرد: میزان بارندگی استان در این سال به ۳۲۸ میلیمتر رسید که در مقایسه با میانگین بلندمدت ۳۱۱ میلیمتری، حدود پنج درصد افزایش نشان میدهد. در سال آبی جاری نیز تاکنون ۷۶ میلیمتر بارندگی ثبت شده که نسبت به دوره آماری مشابه افزایش داشته است؛ البته تا پایان سال آبی نمیتوان ارزیابی نهایی ارائه کرد.
او با اشاره به کاهش روانآبها با وجود افزایش بارندگی در سال گذشته، تصریح کرد: بررسی آمار ایستگاههای هیدرومتری نشان میدهد میزان روانآبها در برخی حوضهها، بهویژه در محدوده فلات مرکزی، حتی نسبت به سال قبل نیز کاهش داشته است. خردشدگی بارشها، تغییر اقلیم و افزایش تقاضا از جمله عوامل مؤثر در این وضعیت هستند.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای زنجان با اشاره به وجود ۱۱۶ رشته رودخانه و مسیر آب در استان به طول مجموع ۲۶۵۵ کیلومتر، گفت: از این تعداد، ۹۰ رودخانه دائمی و ۲۶ رودخانه فصلی هستند و چهار رودخانه نیز از مسیرهای شهری عبور میکنند.
وی رودخانه قزلاوزن را مهمترین شریان آبی استان دانست و افزود: حدود ۳۶۰ کیلومتر از طول این رودخانه در محدوده استان زنجان قرار دارد. قزلاوزن پس از ورود از جنوب غربی استان و پیوستن به زنجانرود، از استان خارج میشود و پس از عبور از استانهای دیگر، از محدوده شهرستان طارم دوباره وارد زنجان شده و در ادامه به سمت استان گیلان جریان مییابد.
صنعتیمنفرد با اشاره به وضعیت تأمین آب در استان، اظهار کرد: میزان برداشت از منابع آب زیرزمینی حدود یک میلیارد مترمکعب است و از حدود ۲۰ هزار حلقه چاه موجود در استان، ۱۶ هزار حلقه دارای مجوز و چهار هزار حلقه فاقد پروانه بهرهبرداری هستند.
او ادامه داد: حدود ۸۱ درصد برداشت از منابع آب زیرزمینی در بخش کشاورزی انجام میشود و سهم صنعت و خدمات نیز در مجموع حدود ۶.۵ درصد و سهم شرب حدود ۳.۷ درصد است.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای زنجان با بیان اینکه مجموع مصارف سالانه آب استان از منابع سطحی و زیرزمینی حدود یک میلیارد و ۷۲۹ میلیون مترمکعب برآورد شده است، گفت: در حال حاضر حدود ۹۰ درصد آب شرب استان از منابع زیرزمینی تأمین میشود و این میزان وابستگی، نگرانیهایی درباره پایداری تأمین آب در سالهای آینده ایجاد کرده است.
وی با اشاره به وضعیت منابع آب زیرزمینی استان، بیان کرد: طی یک دوره ۲۴ ساله، متوسط افت سطح آبخوانها سالانه حدود ۷۳ سانتیمتر بوده و حجم مخازن آب زیرزمینی نیز حدود سه میلیارد مترمکعب کاهش یافته است.
صنعتیمنفرد با اشاره به وضعیت تأمین آب شهر زنجان، افزود: حدود ۱۰ سال پیش، آب شرب شهر از طریق ۱۸ حلقه چاه با آبدهی مجموع حدود ۱۰۰۰ لیتر در ثانیه تأمین میشد، اما اکنون تعداد چاهها به حدود ۷۹ تا ۸۰ حلقه رسیده و مجموع آبدهی آنها به حدود ۸۶۰ لیتر در ثانیه کاهش یافته است.
او با اشاره به سد تهم بهعنوان تنها منبع تأمین آب سطحی شهر زنجان، گفت: این سد با ظرفیت مخزن ۸۴ میلیون مترمکعب، در زمان ارائه گزارش حدود ۱۸ میلیون مترمکعب آب ذخیره داشت. ورودی این سد در سال گذشته حدود ۲۱ میلیون مترمکعب بود و اگر این میزان ورودی محقق نمیشد، تأمین آب شرب شهر زنجان با تنش مواجه میشد.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای زنجان با اشاره به اقدامات انجام شده برای مدیریت منابع آب زیرزمینی، اظهار کرد: تشکیل گروههای حفاظت و نظارت بر منابع آب، انسداد چاههای غیرمجاز، نصب کنتور روی چاههای دارای پروانه، اصلاح و تعدیل پروانههای بهرهبرداری، توقیف دستگاههای حفاری غیرمجاز و حفاظت از طرحهای تغذیه مصنوعی از جمله اقدامات در حال اجرا است.
وی افزود: طی حدود ۱۰ سال گذشته، از محل این اقدامات نزدیک به ۴۰۰ میلیون مترمکعب صرفهجویی انجام شده است؛ با این حال، افزایش تقاضا و تداوم کسری مخزن نشان میدهد که مدیریت مصرف و اجرای طرحهای تأمین آب باید همزمان دنبال شود.
صنعتیمنفرد با اشاره به پدیده فرونشست زمین در استان، گفت: شهرستان خرمدره از مناطق دارای بیشترین میزان فرونشست در استان است و نرخ آن حدود ۱۳ سانتیمتر در سال گزارش شده است.
او در ادامه به طرحهای سدسازی استان اشاره کرد و گفت: سد مشمّا روی رودخانه قزلاوزن، در فاصله حدود ۱۱۶ کیلومتری زنجان، با ظرفیت مخزن ۳۵۰ میلیون مترمکعب و ارتفاع حدود ۱۱۱ متر در دست اجرا است. تأمین ۳۲.۵ میلیون مترمکعب آب شرب شهر زنجان و ایفای نقش رسوبگیر برای افزایش عمر مفید سدهای پاییندست، از اهداف این طرح است.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای زنجان سد بلوبین در شهرستان ایجرود را از دیگر طرحهای استان معرفی کرد و افزود: این سد با ظرفیت مخزن ۳۰ میلیون مترمکعب برای تأمین آب شرب شهرهای منطقه پیشبینی شده و قرار است سالانه سهونیم میلیون مترمکعب آب تأمین کند. خط انتقال آب این طرح نیز به طول ۴۶ کیلومتر برای آبرسانی به شهرهای حلب و زرینآباد در نظر گرفته شده است.
وی همچنین درباره سد مراش در شهرستان ماهنشان، گفت: این سد با ظرفیت مخزن ۴۰ میلیون مترمکعب برای تأمین آب شرب شهرها و روستاهای منطقه پیشبینی شده و خط انتقال آن نیز تأمین آب ۲۹ روستا را هدفگذاری کرده است.
صنعتیمنفرد با اشاره به سد تالوار نیز اظهار کرد: این سد در شهرستان بیجار استان کردستان، توسط شرکت آب منطقهای زنجان احداث شده و در حال حاضر آب شرب شهر همدان را تأمین میکند. همچنین طرح آبرسانی از این سد برای تأمین آب ۲۲۲ روستا و پنج شهر در شهرستان خدابنده در حال اجرا است.
انتهای پیام