مسعود رهبری - معاون پیشین فرهنگی و اجتماعی سازمان منطقه آزاد کیش - در گفتوگو با ایسنا، درباره اهمیت اختصاص یک روز در تقویم به یک شهر، اظهار کرد: شهرها صرفا مجموعهای از ساختمانها، خیابانها و سازههای فیزیکی نیستند، بلکه زندهاند و بیش از کالبد و معماری، انسانها تار و پود آن را شکل میدهند. انسان نیز موجودی برخوردار از عاطفه، حافظه و احساس است و زمانی که در یک مکان سکونت میکند، ممکن است رابطهاش با آن مکان از تأمین نیازهای اولیه فراتر برود و به پیوندی هویتی، اجتماعی و فرهنگی تبدیل شود.
او با بیان اینکه میان سکونت در یک مکان و احساس تعلق به آن تفاوت وجود دارد، افزود: گاهی انسان در مکانی زندگی میکند، اما رابطهاش با آن صرفا به معنای تأمین نیازهایی مانند آب، غذا و سرپناه است. شهر از جایی آغاز میشود که انسان نسبت به خیابانها، میدانها، نامها و حتی آینده آن مکان احساس تعلق پیدا میکند و میگوید بخشی از هویت من به این شهر گره خورده است.
رهبری با اشاره به اینکه نامگذاری روزی به نام یک شهر میتواند در تقویت و تثبیت چنین هویتی نقش داشته باشد، گفت: تعیین یک روز برای شهرها با این هدف انجام میشود که هویت شکلگرفته در میان ساکنان آن مکان به تصویر کشیده و تقویت شود یا اگر این هویت هنوز در حال شکلگیری است، به تحقق و تحکیم آن کمک کند.
اهمیت تاریخی و ژئوپلیتیکی کیش
او در ادامه با اشاره به پیشینه تاریخی جزیره کیش، اظهار کرد: کیش، چه در گذشته و چه در دوره معاصر، همواره موقعیتی ویژه داشته و یکی از نقاط مهم در مسیرهای ارتباطی و تجاری منطقه بوده است. این جزیره به دلیل برخورداری از منابع آب شیرین، در مسیر تاریخی راه ابریشم دریایی اهمیت داشت؛ از سوی دیگر، موقعیت ژئوپلیتیکی کیش و امکان اشراف بر پهنه گستردهای از آبهای خلیج فارس نیز بر اهمیت آن افزوده بود.
این کارشناس فرهنگی با بیان اینکه چنین موقعیتی همواره به شکلگیری یک جامعه محلی با ویژگیهای فرهنگی و اجتماعی خاص در کیش منجر شده است، ادامه داد: جامعه بومی کیش از نظر آدابورسوم، آیینها و فرهنگ، قرابتهای زیادی با ساکنان مناطق ساحلی شمال و جنوب خلیج فارس داشته است؛ با این حال، کیشی که امروز درباره آن صحبت میکنیم، تنها به این پیشینه تاریخی محدود نمیشود، بلکه از دهه ۴۰ به بعد، با شکلگیری تحولات جدید، به مکانی مهاجرپذیر و گردشگرپذیر تبدیل شده و جامعه محلی تازهای در آن شکل گرفته است؛ جامعهای متشکل از گروههای مختلف با خردههویتهای فرهنگی و اجتماعی که از نقاط گوناگون کشور به این جزیره آمدهاند.
هویت شهری در جزیره به مرور ساخته میشود
رهبری با اشاره به تفاوت روند شکلگیری هویت شهری در کیش با شهرهایی مانند اصفهان، تبریز و شیراز، گفت: در بسیاری از شهرهای تاریخی، پیوند میان مردم و مکان طی نسلهای متوالی شکل گرفته است. ساکنان این شهرها پیشینه خانوادگی و تاریخی در آنجا دارند؛ بنابراین، احساس تعلق به آن مکان در طول زمان و بهصورت تاریخی شکل گرفته است. اما در کیش، بهجز جامعه بومی و قدیمی جزیره، چنین پیوندی برای بخش زیادی از ساکنان جدید وجود ندارد و هویت مشترک شهری باید بهتدریج ساخته شود.
او تأکید کرد: اتفاقا در چنین شرایطی، حرکتهای نمادینی مانند تعیین یک روز به نام شهر اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ چراکه فردی که از تبریز، اصفهان، مشهد یا دیگر نقاط کشور به کیش آمده، باید بهتدریج از مرحله سکونت در این جزیره عبور کند و خود را بخشی از جامعه کیش بداند.
چرا ۲۰ آبان باید روز کیش باشد؟
رهبری در ادامه درباره خاستگاه ایده نامگذاری روز کیش و چگونگی انتخاب ۲۰ آبان به این مناسبت توضیح داد و گفت: در شکلگیری این ایده، کیش تا حد زیادی مدیون دکتر انصاریلاری، مدیرعامل پیشین سازمان منطقه آزاد کیش است. او حدود ۱۴ ماه در این سمت فعالیت کرد و یکی از یادگارها و دستاوردهای مهم دوره مدیریتی او، پیگیری موضوع تعیین روز کیش بود.
این کارشناس فرهنگی با بیان اینکه برای انتخاب روز کیش، مجموعهای از شاخصها و ملاحظات مورد بررسی قرار گرفت، اظهار کرد: یکی از معیارها، تناسب تاریخ انتخابشده با شرایط اقلیمی جزیره بود و معیار دیگر، توجه به الگوی سفر و گردشگری در کیش. از آبانماه معمولا موج سفر به جزیره آغاز میشود و تا اواخر اسفندماه روندی افزایشی دارد؛ این روند در تعطیلات نوروز به اوج میرسد.
او در تشریح دیگر ملاحظات انتخاب این تاریخ ادامه داد: در حالی که در بسیاری از مناطق چهار فصل کشور، فروردینماه با تغییر رنگ طبیعت، طراوت هوا و آغاز فصل تازه همراه است، در کیش نیز از آبانماه، بهویژه در نیمه دوم این ماه، شرایط دریا و رنگ آب بهتدریج تغییر میکند و جزیره جلوه متفاوتی پیدا میکند.

رهبری در ادامه به یکی دیگر از دلایل انتخاب آبانماه اشاره کرد و گفت: این ماه از نظر تاریخی نیز با زندگی و تجربه زیسته بومیان جزیره پیوند داشته است. در گذشته، ساکنان بومی کیش در انتظار بارشهای آسمانی بودند که معمولا از آبانماه آغاز میشد. این بارشهای گاهوبیگاه و رگباری برای کشتیرانی، طبیعت جزیره و بهویژه تغذیه منابع آب زیرزمینی که یکی از سرمایههای طبیعی کیش به شمار میرود، اهمیت زیادی داشت. به همین دلیل، آبانماه در حافظه تاریخی و زیستی مردم قدیمی جزیره نیز جایگاه ویژهای داشته است.
معاون پیشین فرهنگی و اجتماعی سازمان منطقه آزاد کیش درباره علت انتخاب روز بیستم آبان نیز توضیح داد: در بررسیها به این نتیجه رسیدیم که نیمه دوم آبان برای این مناسبت مناسبتر است؛ چراکه از این زمان موج سفرها به کیش جدیتر میشود. بخشی از ساکنان نیز که در فصل تابستان از جزیره خارج شده بودند به جزیره بازگشتهاند و کسبوکارها از رکود نسبی تابستان فاصله گرفته و فعالیتهای اقتصادی، گردشگری و اجتماعی کیش به روال و شتاب مناسب خود بازمیگردد.
رهبری با اشاره به وجه نمادین عدد ۲۰ در فرهنگ عمومی نیز اظهار کرد: در نهایت، روز بیستم انتخاب شد؛ چراکه عدد ۲۰ در ذهنیت تاریخی و فرهنگی ما نماد کمال، تمامیت و بهترین بودن است. به این ترتیب، با در نظر گرفتن مجموعه عوامل اقلیمی، تاریخی، گردشگری و نمادین، بیستم آبانماه بهعنوان روز کیش انتخاب شد.
تصمیمگیری درباره کیش از دهه ۷۰ جدی گرفته شد
او در ادامه، با اشاره به تحولات کیش پس از انقلاب و شکلگیری جامعه جدید این جزیره، اظهار کرد: از دهه ۷۰ به بعد، تصمیمگیری درباره آینده کیش بهعنوان منطقهای مستعد برای گردشگری داخلی جدیتر شد. در دهه ۶۰، به دلیل شرایط جنگ و مشخص نبودن رویکرد مدیریتی کشور نسبت به این جزیره، کیش تا حدی در وضعیت بلاتکلیفی قرار داشت. اما از دهه ۷۰ به بعد، با مشخص شدن رویکرد گردشگری، برگزاری رویدادها، آیینها، جشنها و جشنوارههای مختلف با هدف جذب گردشگر در دستور کار قرار گرفت و هر سال برنامهها و طرحهای متعددی با همین رویکرد طراحی و اجرا شد.
ضرورت توجه به جامعه ساکن در جزیره
رهبری با بیان اینکه در این میان، توجه به جامعه ساکن کیش تا حدی مغفول مانده بود، افزود: در کنار همه برنامههایی که با محوریت گردشگر برگزار میشد، گویی موضوع یک جامعه تقریبا ۵۰ هزار نفری که زندگی و آینده خود را به این جزیره پیوند زده بودند، فراموش شده بود. این افراد همان کسانی هستند که در مقاطع مختلف به کیش آمدند، در آنجا زندگی خود را بنا کردند و در شکلگیری و توسعه این جزیره نقش داشتند.
این کارشناس فرهنگی با تأکید بر اینکه روز کیش نباید صرفا مناسبتی برای برگزاری جشن و جذب گردشگر باشد، گفت: روز کیش در درجه نخست ناظر بر خود جزیره و جامعهای است که در آن زندگی میکند. در این روز، افراد با هر پیشینه قومی، زبانی، سیاسی و مذهبی، فارغ از ریشهها و تعلقات پیشین خود، به نقطه مشترکی توجه میکنند؛ اینکه برای مدتی طولانی در این جزیره سکونت کرده و زندگی و آینده خود را با آن پیوند زدهاند. کیش به ساکنانش امکانات و فرصتهایی داده و روز کیش فرصتی است تا آنها نیز به این فکر کنند که چه چیزی میتوانند به این جزیره بدهند و چگونه میتوانند در آینده آن سهیم باشند.
چرا روز کیش به یک واقعه تاریخی گره نخورد؟
رهبری در ادامه با تأکید بر اینکه انتخاب روز کیش لزوما بر مبنای یک رویداد تاریخی صورت نگرفته است، اظهار کرد: اساسا نگاه ما به این موضوع، نگاه به آینده بود، نه گذشته. در برخی شهرها به دلیل برخورداری از پیشینه تاریخی و حافظه جمعی گسترده، انتخاب یک روز با استناد به رویدادی تاریخی انجام میشود؛ اما قرار نبود روز کیش حتما به نقطهای از گذشته پیوند بخورد. هدف این بود که این مناسبت به ساختن آیندهای مشترک با نام کیش کمک کند.
او فزود: از این منظر، هیچ دلیلی محکمتر و قانعکنندهتر از این نیست که یک جامعه محلی ۵۰ تا ۶۰ هزار نفری به توافق برسد که بیستم آبان، روز آنهاست. همین توافق و پذیرش جمعی، خود یکی از مهمترین عوامل هویتبخشی به جامعه کیش است. اینکه حتما به دنبال اتفاقی در گذشته باشیم تا روز شهر را به آن پیوند بزنیم، لزوما ضرورت ندارد؛ ممکن است چنین رویکردی در شهرهای دیگر مناسب باشد، اما کیش با توجه به شرایط و ویژگیهای اجتماعی خود، میتواند روزی را بر مبنای توافق ساکنانش تعریف کند.
این کارشناس فرهنگی با اشاره به اینکه گاهی برای مناسبتهای شهری روایتهای تاریخی نیز مطرح میشود، گفت: البته میتوان روایتهای مختلفی درباره پیشینه یک مناسبت مطرح کرد، اما اصل موضوع این است که مردم یک جزیره روزی را بهعنوان روز مشترک خود پذیرفتهاند. البته بر اساس آنچه در برخی منابع مشخص است، سعدی به کیش سفر کرده، اما نمیتوان گفت تاریخ این سفر ۲۰ آبان بوده است.
از مصوبه شورای شهر تا توقف در مسیر تقویم رسمی
رهبری در پاسخ به این پرسش که چرا با گذشت چندین سال از تعیین روز کیش، این مناسبت هنوز در تقویم رسمی کشور ثبت نشده است، توضیح داد: رسمیتبخشیدن به یک مناسبت، معمولا مستلزم طی چند مرحله اداری است. در گام نخست، آن مناسبت در سطح منطقهای به تصویب میرسد و سپس برای برخورداری از جایگاه فرامنطقهای و ورود به تقویم رسمی کشور، باید مراحل دیگری را پشت سر بگذارد.
او با اشاره به اینکه مناسبتهای مصوب نیز لزوما همگی در تقویم رسمی کشور درج نمیشوند، افزود: تا جایی که اطلاع دارم، برخی رویدادها و مناسبتها در شورای فرهنگ عمومی کشور به تصویب میرسند، اما در تقویم عمومی جای نمیگیرند. برای مثال، ممکن است مناسبتهایی در حوزه پزشکی تصویب شود، اما درج آنها در تقویمهای تخصصی و انتشارات مرتبط با همان حوزهها صورت بگیرد؛ به این معنا که اگر مجموعهای وابسته به جامعه پزشکی تقویمی ویژه مخاطبان خود منتشر کند، این مناسبتها در آن تقویم درج میشوند.
این کارشناس فرهنگی با بیان اینکه نخستین گام برای ثبت روز کیش در همان سال تعیین این مناسبت برداشته شد، اظهار کرد: روز بیستم آبان با مصوبه شورای اسلامی شهر کیش تعیین شد و مدیرعامل وقت سازمان منطقه آزاد نیز با استناد به همین مصوبه، آن را اعلام کرد. بنابراین، روز کیش از نظر مبنای حقوقی و اداری در داخل منطقه جایگاه مشخص و محکمی دارد؛ اما برای ورود به تقویم رسمی کشور، باید فرایند دیگری طی شود.
رهبری ادامه داد: این فرایند تا حدود زیادی پیش رفته است؛ به این صورت که موضوع تعیین روز کیش به همراه دلایل و مستندات توجیهی آن باید به شورای فرهنگ عمومی کشور ارجاع شود تا در آن شورا نیز به تصویب برسد. پس از آن، مناسبت میتواند متناسب با جایگاه و نوع مصوبه، در یکی از بخشهای تقویم تخصصی یا در بهترین حالت، در میان مناسبتهای اصلی و عمومی کشور ثبت شود.
همچنان پیگیر ثبت روز در تقویم هستیم
او با اشاره به اینکه پیگیری این موضوع در دورههای مختلف معاونت فرهنگی و اجتماعی سازمان منطقه آزاد کیش ادامه داشته است، گفت: در دورهای که خودم معاون فرهنگی و اجتماعی بودم، یکی از همکاران مأمور پیگیری این موضوع بود و چندین بار به تهران رفت، مدارک و مستندات را ارائه کرد و دلایل ضرورت ثبت روز کیش را توضیح داد؛ با این حال، مرحله نهایی که تبدیل این موضوع به دستور جلسه شورای فرهنگ عمومی کشور، دفاع از آن در شورا و تصویب نهایی است، هنوز انجام نشده و این پرونده همچنان نیازمند پیگیری است.
این کارشناس فرهنگی درباره دلایل نهایینشدن این فرایند نیز اظهار کرد: تا جایی که من اطلاع دارم، دلیل مشخصی بهصورت مستند و مستقیم اعلام نشده است و آنچه در این زمینه میدانم، بیشتر بر اساس شنیدههاست. یکی از مواردی که مطرح شده، نبود پیوند میان روز کیش و یک واقعه تاریخی مشخص است؛ به این معنا که گفته میشود برای ثبت این مناسبت، باید رویدادی تاریخی بهعنوان مبنای انتخاب روز معرفی شود. البته ما از ابتدا تأکید داشتیم که نگاه به روز کیش، ناظر بر آینده و شکلگیری هویت مشترک ساکنان جزیره بوده و الزاما قرار نبوده است این روز به یک واقعه تاریخی گره بخورد.
تشکیل کارزاری برای ثبت روز کیش
رهبری در پایان با اشاره به شکلگیری کارزاری با عنوان «درخواست ثبت رسمی ۲۰ آبان بهعنوان «روز کیش» در تقویم ملی ایران»، توضیح داد: ساکنان جزیره با امضای این کارزار، خواسته خود را بهصورت جمعی مطرح میکنند. مردم کیش این روز را متعلق به خود میدانند و تمایل دارند نام آن را در تقویم رسمی کشور ببینند و مسئولانی که درباره ثبت مناسبتها تصمیم میگیرند، در کنار سایر دلایل و مستندات، باید با خواست جمعی ساکنان کیش نیز روبهرو شوند؛ خواستی که میتواند یکی از دلایل مهم برای بررسی و تصویب این مناسبت باشد.
به گزارش ایسنا، کارزار «درخواست ثبت رسمی ۲۰ آبان بهعنوان «روز کیش» در تقویم ملی ایران» از تاریخ ۲۰ آبان ماه سال جاری توسط بومیان جزیره کیش، کیشوندان، فعالان فرهنگی و اجتماعی، اصحاب رسانه و صاحبان کسبوکار جزیره کیش به ثبت رسیده است.
در بخشی از متن این کارزار آمده است: «ما امضاکنندگان این کارزار، شامل بومیان جزیره، کیشوندان و تمامی دوستداران کیش، بر این باوریم که ثبت رسمی ۲۰ آبان در تقویم کشور، اقدامی مؤثر در حفظ و معرفی میراث فرهنگی جزایر ایرانی خلیج فارس، تقویت هویت ملی، توسعه گردشگری فرهنگی و افزایش توجه به ظرفیتهای تاریخی، اجتماعی و اقتصادی کیش خواهد بود. از شورای عالی انقلاب فرهنگی و شورای فرهنگ عمومی کشور درخواست داریم با بررسی مستندات تاریخی، فرهنگی و سوابق برگزاری این مناسبت، اقدامات قانونی لازم را برای ثبت رسمی ۲۰ آبان بهعنوان «روز کیش» در تقویم جمهوری اسلامی ایران انجام دهند.»
انتهای پیام