چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵ | ۱۱:۰۳
بی‌احترامی به برج آزادی و سکوتی که نگران‌کننده است

گفت‌وگوی ایسنا با اسکندر مختاری

بی‌احترامی به برج آزادی و سکوتی که نگران‌کننده است

اسکندر مختاری، با انتقاد از استقرار سازه‌ها و برگزاری رویدادهای مختلف در عرصه و حریم برج آزادی، این اقدامات را بی‌احترامی به یکی از مهم‌ترین نمادهای شهری و ملی ایران دانست و گفت: این بنا علاوه‌بر ارزش‌های معماری و تاریخی، حامل خاطرات و عواطف جمعی مردم است و نباید با مداخلات پی‌درپی، شأن و جایگاه آن نادیده گرفته شود. سکوت و نبود تذکر و برخورد، از همه این مسائل نگران‌کننده‌تر است.

به گزارش ایسنا، برج آزادی، فراتر از یک سازه معماری در غرب تهران، در طول نزدیک به پنج دهه به بخشی از حافظه جمعی و هویت شهری پایتخت تبدیل شده است؛ نمادی که مردم در بزنگاه‌های تاریخی و اجتماعی، بارها پیرامون آن گرد آمده‌اند و به آن معنایی فراتر از کارکرد اولیه‌اش بخشیده‌اند. با این حال، برگزاری رویدادهای مختلف، استقرار سازه‌های موقت، نصب تجهیزات و مداخلات پی‌درپی در عرصه و حریم این بنا، بار دیگر پرسش‌هایی را درباره حدود استفاده از این فضای نمادین و ضرورت صیانت از شأن و هویت آن مطرح کرده است؛ پرسش‌هایی که تنها به آسیب‌های کالبدی محدود نمی‌شوند و ابعاد فرهنگی، تاریخی و اجتماعی این اثر را نیز دربرمی‌گیرند.

 تازه‌ترین مورد، نصب کانتینرها، سازه‌های فلزی و پیکره‌ای شبیه ربات در عرصه و حریم برج آزادی، در قالب رویداد «ایران پیشرو»، که بار دیگر نحوه استفاده از فضای پیرامونی این بنای تاریخی و حدود مداخلات در آن را به بحث گذاشته است‌، و مهم‌تر از همه، مسئولیت حفاظت و نگهداری از آن را زیر سوال می‌برد. 

تکرار چنین اقداماتی، علاوه‌بر طرح پرسش‌هایی درباره پیامدهای احتمالی آن‌ها برای کالبد و منظر این میراث فرهنگی ایران، نگرانی‌هایی را نیز ایجاد کرده که شأن و جایگاه نمادی که به بخشی از هویت شهری و ملی ایران تبدیل شده، تا چه اندازه مورد توجه قرار می‌گیرد؟

برج آزادی که در حدود سال ۱۳۵۰ گشایش یافت، در تاریخ ۲۶ اسفند ۱۳۵۳ و در زمانیکه این مجموعه در تقسیم بندی مناطق شهرداری در منطقه یک پایتخت قرار داشت، با شمارهٔ ثبت ۱۰۰۸ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد و مسئولیت حفاظت از آن، علاوه بر شهرداری و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، متوجه دستگاه متولی میراث فرهنگی نیز است. 

بر همین اساس، ایسنا برای پیگیری وضعیت کنونی برج آزادی و روشن شدن موضع متولیان میراث فرهنگی درباره مداخلات انجام‌شده در عرصه و حریم این بنای ملی، با علی طلوعی، مدیرکل میراث فرهنگی استان تهران، تماس گرفت. او در ابتدا از موضوع ابراز بی‌اطلاعی کرد و پس از درخواست برای بررسی جزئیات و ارائه توضیحات، قرار شد پاسخ خود را اعلام کند؛ با این حال، تا زمان انتشار این گزارش به رغم پیگیری‌های مکرر، توضیحی از سوی او به ایسنا ارائه نشده است.

ایسنا همچنین این موضوع را با اسکندر مختاری، پژوهشگر میراث معماری و شهرسازی و چهره ماندگار میراث فرهنگی به بررسی گذاشت، که او در این گفت‌وگو با انتقاد از برگزاری رویدادهای مختلف و استقرار  کانتینرها و نماد فلزی مربوط به رویداد «ایران پیشرو» در عرصه برج آزادی، این اقدامات را نوعی بی‌احترامی به یکی از مهم‌ترین نمادهای شهری تهران و ایران دانست و اظهار کرد: تصور می‌کنم اتفاقاتی که در اطراف برج آزادی رخ می‌دهد، بی‌احترامی به یک نماد شهری است؛ نمادی که مردم نام آزادی را بر آن گذاشتند و تجمعات فراوانی پیرامون آن برگزار شده است.

او با اشاره به جایگاه اجتماعی برج آزادی در سال‌های پیش و پس از انقلاب اسلامی توضیح داد: دست‌کم از یک سال پیش از انقلاب تا امروز، یعنی در طول ۴۸ سال گذشته، بزرگ‌ترین تجمعات شهری در اطراف این نماد برگزار شده است. این بنا در ابتدا با هدف معرفی یک حکومت ساخته شد، اما بعدها به نماد مردم تبدیل شد. مردم این نماد را از آن خود کردند و همین موضوع به آن احترام و جایگاهی ویژه بخشید.

مختاری ادامه داد: برج آزادی به‌تدریج جایگاه خود را به‌عنوان یک عنصر شهری تثبیت کرد و به نماد تهران تبدیل شد. این بنا امروز نه‌تنها نماد پایتخت در خارج از ایران، بلکه نمادی از خود ایران است. بنابراین، اینکه مدام به این بنا مداخله شود، زیر آن رویداد برگزار کنند و رنگ‌ها و عناصر مختلفی به آن اضافه شود، برای من قابل درک نیست.

این پژوهشگر میراث فرهنگی با تأکید بر اینکه چنین اقداماتی فراتر از مداخلات کالبدی، نوعی بی‌اعتنایی به افکار عمومی است، گفت: به نظر من، این رفتار نوعی بی‌احترامی به افکار عمومی است. هر بنای تاریخی علاوه‌بر ارزش‌های کالبدی و هنری، ارزش‌های خاطره‌ای و عاطفی نیز دارد. چگونه ممکن است اثری که هم‌زمان ارزش معماری، شهری، تاریخی، اجتماعی و فرهنگی دارد، تا این اندازه مورد بی‌احترامی قرار گیرد؟

او برای توضیح این نوع برخورد با برج آزادی، آن را به رفتار نامناسب در برابر یک شخصیت علمی و فرهنگی برجسته تشبیه کرد و افزود: این وضعیت مانند آن است که فردی نزد یک دانشمند، فیلسوف یا شخصیتی محترم برود و در حضور او رفتاری نامتناسب انجام دهد، مثلاً پای خود را دراز کند یا حرکات نمایشی انجام دهد. پرسش این است که چنین رفتاری چه معنایی دارد؟ قطعا که عمدی است. 

مختاری با بیان اینکه این اقدامات را نمی‌توان صرفاً بی‌توجهی به ارزش‌های معماری برج آزادی دانست، اظهار کرد: این رفتارها نه‌تنها ارزش‌های برج آزادی را به‌عنوان یک نماد ملی نادیده می‌گیرند، بلکه حتی با ارزش‌هایی که مدعی تبلیغ آن هستند نیز در تعارض قرار دارند.

او در ادامه با اشاره به پیامدهای فیزیکی و حفاظتی این اقدامات گفت: مسئله فقط جنبه نمادین و معنایی ندارد؛ از نظر فیزیکی نیز این فعالیت‌ها می‌توانند برای بنا مشکل ایجاد کنند. رفت‌وآمد مکرر جرثقیل‌ها، بارگذاری تجهیزات سنگین و جابه‌جایی آن‌ها در اطراف برج، موضوعاتی نیستند که بتوان به‌سادگی از کنارشان گذشت.

این کارشناس میراث شهری با اشاره به ضرورت احترام به نمادهای تاریخی و شهری در دیگر کشورها افزود: در کشورهای اروپایی نمادهای شهری فراوانی وجود دارد که مورد احترام قرار می‌گیرند، اما ما حتی نمی‌توانیم حرمت همین یک نماد را حفظ کنیم.

مختاری با تأکید بر جایگاه منحصربه‌فرد برج آزادی در سیمای شهری تهران گفت: در این شهر چند نماد شهری داریم که مردم آن را به‌عنوان یک عنصر هویتی و نمادین بشناسند و برایش احترام قائل باشند؟ همین یک نماد را هم مدام با رفتارهای مختلف مواجه می‌کنیم؛ یکی از یک سمت در عرصه آم برنامه می‌گذارد، دیگری از سمت دیگر، بلندگوهای پرصدا نصب می‌کند یا ترقه و مواد آتش‌زا به کار می‌برند. این رفتارها باید حد و مرزی داشته باشد.

این معمار و پژوهشگر میراث فرهنگی در پایان با انتقاد از نبود برخورد جدی با چنین اقداماتی گفت: این نوع رفتار در واقع بی‌احترامی به خود افرادی است که آن را انجام می‌دهند، اما مسئله بدتر این است که هیچ‌کس جرأت نمی‌کند به آن‌ها بگوید این کار را نکنند. به نظر من، همین سکوت و نبود تذکر و برخورد، از همه این مسائل نگران‌کننده‌تر است.

انتهای پیام 

# فرهنگی و هنری

آخرین اخبار فرهنگی و هنری