به گزارش ایسنا، مهدی فیروزان، بنیانگذار شهر کتاب و فیدیبو، مدیرعامل پیشین انتشارات سروش و دبیر پیشین فرهنگستان زبان و ادب فارسی، در مراسم بیستوهفتمین جایزه ترویج علم با اشاره به نقش علم در کاهش ترس و دشمنی میان جوامع گفت: مدتهاست این دغدغه را دارم که چرا تحریم علیه ایران آغاز شد. پس از گفتوگوهای متعدد با دوستان و متفکران به این نتیجه رسیدم که این موضوع یکطرفه نیست و نمیتوان تصور کرد که ما صددرصد مظلوم و طرف مقابل صددرصد ظالم است. به نظر من، یکی از ریشههای این وضعیت، جهل ما نسبت به دیگری است.
وی ادامه داد: جهل نسبت به دیگری باعث نگرانی و ترس میشود و اگر این ترس با کسب شناخت و دانش نسبت به آن دیگری درمان نشود، به دشمنی تبدیل خواهد شد. همیشه ناآگاهی باعث میشود درباره یک موضوع بر اساس تصورات خودمان قضاوت کنیم، نه بر اساس واقعیتها.
علم، چراغی برای روشن کردن تاریکی جهل
فیروزان با تشبیه جهل به تاریکی و علم به نور گفت: در کودکی وقتی وارد فضای تاریکی میشدیم، با ترس و نگرانی قدم برمیداشتیم و تصور میکردیم ممکن است در آنجا اتفاق ترسناکی رخ دهد؛ اما وقتی چراغ را روشن میکردیم، میدیدیم آن فضا میتواند پر از کتاب، زیبایی و اصالت باشد. از همینجا میتوان فهمید که علم مانند نور است و جهل مانند تاریکی.
وی افزود: تقریباً همه سنتها علم را معادل نور و جهل را معادل تاریکی دانستهاند. وقتی چراغ علم را روشن میکنید، بسیاری از پدیدههای ترسناک و نگرانکننده دیگر ترسناک به نظر نمیرسند و بخشی از نگرانیها و زمینههای دشمنی از بین میرود. بنابراین، در شکلگیری دشمنیهای متقابل، هر دو طرف مسئولیت دارند که نسبت به یکدیگر شناخت و علم پیدا کنند.
بنیانگذار شهر کتاب با اشاره به نقاشیهای غارهای باستانی فرانسه و لرستان اظهار کرد: یکی از نخستین نقاشیهای بشر در غارهای فرانسه به حدود ۳۷ هزار سال پیش بازمیگردد؛ زمانی که انسان هنوز خط را اختراع نکرده بود، اما نقاشیهای بسیار زیبایی خلق میکرد. در غارهای لرستان نیز نقاشیهایی با قدمت حدود ۹ هزار سال وجود دارد که حیواناتی مانند گاو و شیر را با زیبایی و ظرافت به تصویر کشیدهاند.
وی ادامه داد: یکی از نظریههایی که درباره این نقاشیها مطرح میشود، این است که بخشی از آنها برای انتقال دانش و اطلاعات به دیگران و کمک به بقای انسان بوده است. انسانها برای بقا نیاز داشتند موجودات خطرناک اطراف خود را بشناسند و این شناخت را به دیگران منتقل کنند. در واقع، تلاش میکردند مجهول را معلوم کنند تا بتوانند زنده بمانند.
جهل عمومی به قدرت و افراطگرایی کمک میکند
فیروزان با اشاره به تجربه تاریخی قرون وسطی گفت: اگر در قرون وسطی با برخی نظریههای علمی مقابله میشد، یکی از دلایل آن این بود که معلوم شدن هر مجهولی میتوانست از قدرت تاریکی بکاهد. کسانی که تلاش میکردند مجهولات را معلوم کنند، در واقع در مسیر کمرنگ کردن تاریکی و سلطه جهل حرکت میکردند.
وی با تأکید بر اهمیت عمومیسازی علم افزود: عمومی کردن علم فقط ریشه در نیاز و فطرت انسان ندارد، بلکه یک ضرورت کاربردی، اقتصادی و اجتماعی برای زندگی ماست. در دوره قرون وسطی، هر کسی که میتوانست زبان دانشمندان را به زبان مردم نزدیک کند و نظریهها را به زبان قابل فهم عمومی ارائه دهد، در برابر قدرتی قرار میگرفت که از تداوم جهل سود میبرد.
این فعال فرهنگی با اشاره به ارتباط ناآگاهی و افراطگرایی اظهار کرد: حتی امروز نیز جهل نسبت به حقایق میتواند به بروز افراطگرایی و پدیدههایی مانند داعش منجر شود. به میزانی که برای شناخت حقیقت و کسب علم تلاش کنیم، از دشمنی و خشونت فاصله میگیریم.
فیروزان با اشاره به تجربه ارتباط خود با نسل جوان فعال در حوزه فناوری و برنامهنویسی گفت: مدتی است با جوانان فعال در حوزه استارتاپها در ارتباط هستم. زمانی برنامهنویسان در سنین بالاتری فعالیت خود را آغاز میکردند، اما امروز با نوجوانان ۱۵ سالهای مواجه هستیم که کدنویسی میکنند. این اتفاق نشان میدهد علم تا چه اندازه در حال عمومی شدن است.
وی با تأکید بر ضرورت معرفی درست ایران به جهان اظهار کرد: یکی از وظایف ما این است که تلاش کنیم آنچه هستیم را به جهان معرفی کنیم تا جهل جهانی نسبت به ما به دشمنی تبدیل نشود. هر قدم علمی در ایران، یک گام به سمت کاهش خشونت نسبت به ایران است.
وی خاطر نشان کرد: اگر علم خود را به علم جهانی متصل نکنیم و در حوزه خودمان محدود بمانیم، روزبهروز بر نگرانیهای جهان نسبت به ما افزوده میشود. دو کلید مهمی که در شعار «صلح و توسعه» وجود دارد، دقیقاً همین دو مفهوم هستند. به میزانی که علم ما به علم جهانی پیوند بخورد و کاربردی شود، جهان دشمنی کمتری با ما خواهد داشت و ما نیز نسبت به جهان احساس دشمنی کمتری خواهیم کرد و کمتر به سمت رادیکالیسم میرویم.
علم و ایمان از آغاز با یکدیگر همراه بودهاند
فیروزان با اشاره به نسبت علم و ایمان گفت: اعتقاد من این است که علم و ایمان هر دو با هم متولد شدهاند. در سنتهای مختلف دینی نیز به شکلهای متفاوتی به این موضوع اشاره شده است؛ در اسلام از آموختن اسماء به انسان سخن گفته میشود و در سنتهای دیگر نیز شناخت و نامگذاری پدیدهها در روایت آفرینش انسان جایگاه دارد.
وی ادامه داد: در طول تاریخ دورهای پیش آمد که ایمان بر علم غلبه کرد و در قرون وسطی این نگاه شکل گرفت که دین تعیین میکند چه چیزی علم است. در واقع، دو برادری که با هم آغاز شده بودند، برای مدتی در تقابل قرار گرفتند؛ یکی حق دیگری را گرفت و دیگری سرانجام تلاش کرد حق خود را پس بگیرد.
فیروزان با اشاره به تغییر نگاهها در دوران معاصر گفت: امروز به نظر میرسد علم و ایمان دوباره در حال حرکت به سمت نوعی تعادل هستند و آن شدت تقابل میان دینداری و بیدینی که در قرن هجدهم و نوزدهم در اروپا وجود داشت، به همان شکل سابق نیست.
تاکید بر ضرورت نقد و گفتوگو در کنار تولید علم
فیروزان با اشاره به تجربه فعالیت فرهنگی و راهاندازی شهر کتاب گفت: تصور من این بود که برای رفع دشمنیها در داخل، برطرف کردن کدورتها و نزدیک کردن دلها به یکدیگر باید به تولید علم و معرفت بپردازم. از سوی دیگر، باید امکان عرضه و انتقال معرفت دیگران را نیز فراهم میکردم.
وی با اشاره به شکلگیری مجموعه شهر کتاب گفت: شهر کتاب با همین نگاه شکل گرفت و در کنار فعالیت انتشاراتی، امکان ترجمه و انتشار کتابهای تألیفی را فراهم کرد تا هم تولید دانش و معرفت و هم انتقال آن صورت بگیرد. البته به این نتیجه رسیدیم که این اقدامات کافی نیست و باید مسیرهای دیگری نیز برای عرضه دانش ایجاد کنیم؛ از جمله راهاندازی کتابفروشی و فعالیت در حوزه نشر موسیقی.
بنیانگذار شهر کتاب ادامه داد: در ادامه، واحدی شکل گرفت که هر هفته در آن نشستهای نقد کتاب و درسگفتارهایی درباره آثار کلاسیک ایران برگزار میشد. همچنین از ظرفیت شبکههای اجتماعی برای عرضه علم و دانش و کتاب استفاده کردیم.
وی با تأکید بر اینکه امکان تولید علم، دریافت دانش از دیگران و انتشار آن همواره وجود داشته است، گفت: نکتهای که میخواهم بهویژه به جوانترهایی که امروز وارد حوزه علم شدهاند بگویم این است که صرف تولید علم کافی نیست؛ این تولید علمی باید نقد شود و درباره آن گفتوگو صورت بگیرد. این گفتوگو فقط برای بهرهمندی خود تولیدکننده علم نیست، بلکه به دیگران نیز کمک میکند تا دستاوردهای او را بشناسند.
فیروزان با اشاره به اهمیت تشویق در فعالیتهای علمی اظهار کرد: تشویق در حوزه علم بسیار اثرگذار است. حتی در سنین بالا نیز تشویق به انسان انگیزه میدهد. جایزه نیز موجب قدردانی، دیده شدن تلاشها و ایجاد انگیزه برای تولید و توسعه بیشتر علم میشود.
وی در پایان با قدرانی از رئیس انجمن ترویج علم ایران و افرادی که طی سالهای گذشته در برگزاری این جایزه نقش داشتهاند، گفت: فکر میکنم همه ما، به هر اندازه و با هر سهمی که در ترویج، تولید و تبیین علم و رفع نگرانی و ترس از دیگری تلاش میکنیم، مانند فرشتگان نجاتی هستیم که برای این سرزمین عزیز و پیشرفت آن کوشش میکنیم.
انتهای پیام