به گزارش ایسنا، دانشگاهها بهعنوان یکی از مهمترین خاستگاههای تولید علم و دانش شناخته میشوند، اما این دانش تا چه اندازه توانسته از فضای کلاسها و آزمایشگاهها فراتر برود و در خدمت تولید، صنعت و حل مسائل جامعه قرار گیرد؟
در شرایطی که فاصله میان آموزش دانشگاهی و نیازهای واقعی بازار و صنعت همچنان یکی از چالشهای نظام آموزش عالی کشور محسوب میشود، مراکز رشد میتوانند حلقه اتصال این دو بخش باشند. این حلقه میتواند ایدههای دانشگاهی را به سمت تولید محصول، تجاریسازی و خلق ثروت هدایت کند.
سالهای زیادی است که مراکز رشد در دانشگاهها راهاندازی شدهاند و تا امروز از دل همین مراکز شرکتهای استارتاپی مهمی هم پا گرفتهاند، اما واقعیت این است که با پیچیدهتر شدن شرایط اقتصادی دنیا و نقش پررنگ علم و فناوری در این حوزه، دیگر تکیه صرف به این مراکز پاسخگوی نیازهای جامعه و بازار نیست. بر همین اساس مدتی است که در وزارت علوم زمزمههایی از راهاندازی مراکز رشد نوین به گوش میرسد.
وزارت علوم با این نگاه که ساختار سنتی مراکز رشد دیگر پاسخگوی نیازهای جدید زیستبوم فناوری و نوآوری نیست، مسیر تازهای را برای بازطراحی این مراکز آغاز کرده است. محمدنبی شهیکیتاش، معاون فناوری و نوآوری وزیر علوم ۲۷ اردیبهشت ماه امسال، از آغاز فعالیت ۲۰ مرکز رشد نوین در ۲۰ دانشگاه منتخب کشور خبر داد. این طرح از ابتدای سال ۱۴۰۵ اجرایی شده و قرار است با تکیه بر نوآوری باز، شبکهسازی هوشمند و خدمات تخصصی، مأموریت مراکز رشد را بازتعریف کند. به گفته شهیکیتاش، مراکز رشد نباید صرفاً به محلی برای استقرار شرکتهای فناور محدود بمانند، بلکه باید به ساختارهایی اثرگذار در توسعه فناوری، تجاریسازی دانش و ایجاد ارتباط مؤثر میان دانشگاه، صنعت و بازار تبدیل شوند.
نکته مهم درباره تصمیم جدید وزارت علوم آن است که این مراکز قرار است بر اساس تفاهمنامهای که بین وزارت علوم، دانشگاهها، پارکهای علم و فناوری استانها و صندوقهای پژوهش و فناوری منعقد شده، اجرایی شود. همچنین عملکرد مراکز نیز بهصورت مستمر ارزیابی میشود و پس از سه ماه فعالیت، ۱۰ مرکز برتر از میان ۲۰ مرکز انتخابشده به مرحله بعد راه پیدا خواهند کرد. از طرف دیگر ایجاد مدارس اشتغال و کسبوکار، دفاتر انتقال فناوری (TTO)، شبکههای منتورینگ و کوچینگ و سازوکارهای تسهیل جذب سرمایه از جمله خدماتی است که برای این مراکز پیشبینی شده است. در مرحله نخست نیز اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی و ماشینآلات صنعتی در اولویت جذب و حمایت از طرحهای فناورانه قرار گرفتهاند.
پایان نگاه جزیرهای به ظرفیتهای دانشگاهی
اگر بخواهیم نگاهی کلانتر به زمین بازی فناوری و نوآوری کشور داشته باشیم، تغییر مأموریت مراکز رشد را باید در چارچوب نگاه وزارت علوم به تحول ساختاری دانشگاهها مورد ارزیابی قرار داد. این نگاه بر ضرورت عبور از فعالیتهای پراکنده در حوزه فناوری و نوآوری تأکید دارد. پیش از این شهیکیتاش با انتقاد از تعدد نهادهای موازی در دانشگاهها، از مراکز کارآفرینی، مراکز نوآوری، مراکز رشد، پردیسهای فناوری و پارکهای علم و فناوری بهعنوان مجموعههایی یاد میکند که قرار بود دانشگاه را به سمت نسل سوم و چهارم سوق دهند، اما در عمل هر یک به جزیرهای مستقل تبدیل شدهاند.
به گفته وی، نبود ارتباط سیستماتیک میان این نهادها یکی از آسیبهای جدی نظام دانشگاهی است. چراکه دستیابی به دانشگاه نسل چهارم بدون یکپارچگی میان آموزش، پژوهش و فناوری امکانپذیر نیست. در همین راستا، وزارت علوم پروژه ادغام پنج نهاد موازی در قالب یک دفتر بزرگ همکاریهای صنعتی و انتقال فناوری را نیز آغاز کرده است.
معاون فناوری وزیر علوم با اشاره به وجود ۲۹۵ مرکز رشد در کشور، وضعیت بخشی از این مراکز را نامطلوب ارزیابی کرده و معتقد است تعدادی از آنها نیازمند تغییرات اساسی یا حتی انحلال هستند. در مقابل، مراکز رشد نسل جدید میتوانند جریان تازهای در زیستبوم فناوری دانشگاهها ایجاد کنند.
دانشگاه؛ نقطه آغاز زنجیره نوآوری و تولید
این تغییر رویکرد در نگاه مدیران دانشگاهی نیز اهمیت ویژهای دارد. در دانشگاه بیرجند، مدیران و فعالان حوزه فناوری، مراکز رشد نوین را فرصتی برای هدایت استعدادهای دانشگاهی، تغییر شیوه آموزش و نزدیکتر شدن فعالیتهای علمی به نیازهای جامعه و صنعت میدانند. به گونهای که احمد خامسان، رئیس دانشگاه بیرجند، معتقد است مراکز رشد نوین میتوانند حلقه مفقوده اتصال دانشجویان و استادان به بازار و تولید باشند. به گفته او، هدف این مراکز آن است که دانشجویان و استادان بتوانند دانش خود را به مهارت و در نهایت به خلق ثروت تبدیل کنند.
سیدعلیرضا ذوالفقاری، سرپرست پارک علم و فناوری خراسان جنوبی نیز دانشگاهها را ورودی اصلی استخر نوآوری هر استان میداند و بر نقش آنها در تغذیه صحیح و پایدار زیستبوم نوآوری تأکید میکند. از این منظر، اهمیت مراکز رشد تنها به حمایت از چند شرکت نوپا محدود نیست، بلکه این مراکز میتوانند مسیر ورود ایدهها و استعدادهای دانشگاهی به شبکه گستردهتری از بازیگران فناوری و صنعت را هموار کنند.
وقتی آموزش بهتنهایی کافی نیست
با وجود این ظرفیتها، فاصله میان شیوههای سنتی آموزش و الزامات نوآوری و کارآفرینی همچنان یکی از موانع جدی در مسیر تحول دانشگاهها است. مرضیه ثاقبجو، معاون پژوهش، فناوری و نوآوری دانشگاه بیرجند، با اشاره به شیوههای رایج آموزش میگوید استادان و دانشجویان همچنان عمدتاً در چارچوب سنتی کلاس درس و با محوریت آموزش و پژوهش فعالیت میکنند؛ در حالی که مراکز رشد نوین این پیام را دارند که دانشگاهها باید در ساختار آموزش خود نیز بازنگری اساسی انجام دهند.
به گفته وی، ارتباط محدود دانشجویان با فضای خارج از دانشگاه و ضعف در پرورش ایدهپردازی از جمله کمبودهای موجود است و آنچه در کلاسهای درس آموزش داده میشود، لزوماً دانشجو را برای تبدیل ایده به محصول آماده نمیکند.
احسان زنگنه، رئیس مرکز رشد واحدهای فناور دانشگاه بیرجند نیز معتقد است آموزش بهتنهایی کافی نیست. او با اشاره به اینکه برخی ایدهها با وجود برخورداری از ظرفیت فنی، در مرحله بازاریابی با مشکل مواجه میشوند، بر ضرورت برگزاری رویدادهای فناورانه تأکید میکند؛ رویدادهایی که به باور او میتوانند ضمن ایجاد پویایی میان دانشجویان، زمینه شکلگیری ایدههای مرتبط با نیازهای واقعی جامعه و صنعت را فراهم کنند.
سرمایه؛ حلقه مفقوده توسعه ایدهها
در کنار آموزش و ارتباط با بازار، تأمین مالی نیز از موانع پیش روی هستههای فناور و شرکتهای نوپا به شمار میرود؛ چرا که بسیاری از ایدهها در محیط دانشگاه شکل میگیرند، اما برای عبور از مرحله اولیه و رسیدن به تولید، به منابع مالی نیاز دارند. در همین راستا محمدرضا آقاابراهیمی، رئیس صندوق پژوهش و فناوری غیردولتی استان خراسان جنوبی، با اشاره به ظرفیت فکری دانشجویان میگوید: دانشجویان خوشفکری داریم که متأسفانه منابع مالی کافی در اختیارشان نیست و اولین قدم نیز تأمین همین نیاز است.
تسهیل جذب سرمایه و تأمین مالی هستههای فناور از جمله مأموریتهایی است که در الگوی جدید مراکز رشد مورد توجه قرار گرفته است. شهیکیتاش نیز با تأکید بر ضرورت جذب سرمایه بخش خصوصی، گفته بود: توسعه پارکهای علم و فناوری بدون ورود منابع غیردولتی امکانپذیر نخواهد بود. او با اشاره به ظرفیتهای صنعتی کرمانشاه، از نیاز این استان به ورود ۵۲ همت سرمایه خصوصی سخن گفته و آمادگی معاونت فناوری وزارت علوم را برای حمایت مالی و اجرایی از برنامههای توسعه فناوری دانشگاه رازی اعلام کرده است.
صنعت؛ مقصد نهایی ایدههای دانشگاهی
با همه اینها، شاید مهمترین تفاوت مراکز رشد نوین با الگوهای پیشین را باید در تغییر نقطه تمرکز آنها جستوجو کرد؛ تغییری که بهجای محدود شدن به حمایت از شرکتهای مستقر در دانشگاه، نیازهای صنعت و اولویتهای اقتصادی هر منطقه را در مرکز توجه قرار میدهد.
مرتضی قایدی، رئیس گروه نوآوری، فناوری و کارآفرینی و ارتباط با صنعت و جامعه دانشگاه بیرجند، این موضوع را از ویژگیهای اصلی مراکز رشد نوین میداند. به گفته او، اصالت این مراکز در توجه به صنعت و اولویتهای صنعتی است. نکته قابل توجه اینکه او معتقد است با جذب شرکتهای فناور، اولویتهای صنعتی منطقه شناسایی شود و در فعالیت این شرکتها مورد استفاده قرار گیرد؛ اتفاقی که میتواند ارتباطی مستمر میان دانشگاه و صنعت ایجاد کند و زمینه تعریف طرحهای پژوهشی را از دل فعالیت همین شرکتها فراهم آورد.
به گزارش ایسنا، اینکه در چنین الگویی، دانشگاه تنها تولیدکننده پژوهش و صنعت مصرفکننده نتایج آن نیست، بلکه نیازهای صنعت نیز به نقطه آغاز شکلگیری ایدهها و پروژههای پژوهشی تبدیل میشود. به این ترتیب، شرکتهای مستقر در مراکز رشد میتوانند مسائل واقعی بنگاههای اقتصادی را به زبان فناوری و پژوهش ترجمه کنند و دانشگاه را در حل چالشهای صنعتی سهیم سازند. در نهایت، مراکز رشد نوین قرار است حلقهای میان دانشگاه، صنعت و بازار باشند؛ حلقهای که در آن دانشجو فرصت تجربه عملی پیدا میکند، استاد از ظرفیت علمی خود برای پاسخ به مسائل واقعی بهره میگیرد، صنعت به راهکارهای فناورانه دسترسی پیدا میکند و سرمایه به سمت ایدههای دارای ظرفیت اقتصادی هدایت میشود.
با این حال، موفقیت این طرح صرفاً به راهاندازی مراکز جدید وابسته نیست. آنچه اثربخشی این تغییر مسیر را مشخص میکند، تحقق ارتباط واقعی میان بازیگران زیستبوم نوآوری، دسترسی هستههای فناور به سرمایه و بازار و توانایی دانشگاهها در تغییر رویکردهای آموزشی و پژوهشی است؛ مسیری که میتواند مراکز رشد را از فضاهایی برای استقرار شرکتها به پیشرانان پیوند دانشگاه با صنعت و اقتصاد کشور تبدیل کند.
انتهای پیام