به گزارش ایسنا، سالمندی فقط با تغییرات جسمی همراه نیست، بلکه جنبههای روانی و اجتماعی زندگی را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. کاهش ارتباطات اجتماعی، بازنشستگی، از دست دادن نزدیکان یا روبهرو شدن با بیماریهای مزمن میتواند احساس رضایت از زندگی را کاهش دهد. به همین دلیل، پژوهشگران در سالهای اخیر تلاش کردهاند عواملی را شناسایی کنند که به سالمندان کمک میکنند با این تغییرات بهتر کنار بیایند و همچنان احساس کنند زندگیشان ارزشمند و رضایتبخش است. کیفیت زندگی مفهومی گسترده است و علاوه بر سلامت جسم، احساس آرامش، رضایت از زندگی، ارتباط با دیگران و برداشت فرد از شرایط خود را نیز دربرمیگیرد.
معنویت ممکن است برای افراد مختلف معنای یکسانی نداشته باشد. دینداری معمولاً به ارتباط فرد با یک دین، باورها و آیینهای مذهبی اشاره دارد، در حالی که معنویت میتواند به احساس ارتباط با چیزی بزرگتر از خود، یافتن معنا در زندگی یا داشتن باورهایی فراتر از امور روزمره مربوط باشد. برخی افراد این باورها را بخشی عادی و همیشگی از زندگی خود میدانند، اما بعضی دیگر فقط هنگام روبهرو شدن با مشکلات و بحرانها به آنها پناه میبرند. بررسی تفاوت این دو نوع ارتباط با باورهای دینی و معنوی میتواند نشان دهد کدام شیوه بیشتر با رضایت از زندگی سالمندان همراه است.
پژوهشگرانی از دانشگاه پادووا در ایتالیا، با بررسی مجموعهای از مطالعات پیشین درباره ارتباط کیفیت زندگی سالمندان با معنویت و دینداری، تحقیقی را در این زمینه انجام دادهاند. آنان با ترکیب دادههای مطالعات مختلف تلاش کردند تصویری کلیتر از این ارتباط به دست آورند و بررسی کنند که عواملی مانند محل زندگی و شیوه ارتباط افراد با باورهای معنوی چه نقشی در این میان دارند. این نوع بررسی که «فراتحلیل» نامیده میشود، نتایج چندین پژوهش را در کنار هم قرار میدهد تا الگوی مشترک میان آنها روشنتر شود.
پژوهشگران برای انجام کار خود، منابع علمی موجود را جستوجو کردند و مطالعاتی را برگزیدند که افراد بالای ۶۰ سال را بررسی کرده بودند. این مطالعات باید اطلاعاتی درباره تجربه شرکتکنندگان از توجه به معنویت و همچنین میزان رضایت آنان از زندگی یا احساسشان درباره کیفیت زندگی ارائه میکردند. در نهایت، ۲۱ مطالعه معیارهای لازم را داشتند و دادههای آنها برای فراتحلیل استخراج شد. مجموع شرکتکنندگان این مطالعات بیش از ۵۶۰۰ سالمند بود. پژوهشگران سپس نتایج را با یکدیگر مقایسه کردند تا میزان ارتباط میان باورهای ماورایی و معنوی و رضایت از زندگی مشخص شود. آنان همچنین بررسی کردند که آیا جنسیت، محل زندگی یا نوع استفاده افراد از ایمان، بر این ارتباط اثر میگذارد یا نه.
نتایج نشان دادند سالمندانی که توجه به معنویت بیشتری داشتند، بهطور کلی رضایت بیشتری از زندگی خود گزارش کردند. به بیان ساده، افرادی که احساس میکردند با چیزی بزرگتر از خود ارتباط دارند یا باورهای معنوی پررنگتری داشتند، معمولاً نگاه مثبتتری به زندگی داشتند و کیفیت زندگی خود را بهتر ارزیابی میکردند. اندازه این ارتباط متوسط بود، اما در مطالعات مختلف به اندازهای پایدار دیده شد که نمیتوان آن را کاملاً تصادفی دانست. در این بررسی، تفاوت قابل توجهی میان زنان و مردان از نظر میزان این فایده مشاهده نشد؛ یعنی ارتباط میان معنویت، دینداری و رضایت از زندگی در هر دو گروه وجود داشت.
محل زندگی شرکتکنندگان نقش مهمی در شدت این ارتباط داشت. بیشتر پژوهشهای بررسیشده در کشورهای قاره آمریکا یا آسیا انجام شده بودند. اثر مثبت باور به معنویت بر رضایت از زندگی در کشورهای آسیایی بسیار بیشتر از کشورهای آمریکایی بود. مطالعات مربوط به قاره آمریکا در ایالات متحده و برزیل انجام شده بود و مطالعات آسیایی نیز به ایران، پاکستان و هند مربوط میشد. پژوهشگران احتمال دادهاند که تفاوتهای فرهنگی و سیاسی، از جمله میزان حضور معنویت در جامعه و قوانین کشورها، ممکن است در این تفاوت نقش داشته باشد.
یکی از مهمترین یافتهها به شیوه استفاده سالمندان از باورهای معنوی مربوط بود. سالمندانی که ایمان و معنویت را بخشی عادی و همیشگی از زندگی خود میدانستند، افزایش بسیار بیشتری در رضایت از زندگی نشان دادند. در مقابل، کسانی که فقط هنگام روبهرو شدن با مشکلات به معنویت روی میآوردند، از این مزیت کمتری برخوردار بودند. این نتیجه نشان میدهد که برای برخی افراد، ایمان زمانی بیشترین ارتباط را با کیفیت زندگی دارد که در سراسر زندگی حضور داشته باشد، نه اینکه فقط به عنوان راهی برای مقابله با بحران مورد استفاده قرار گیرد.
البته این یافتهها به این معنا نیست که توجه به معنویت بهتنهایی همه مشکلات سالمندان را حل میکند یا برای همه افراد اثر یکسانی دارد. کیفیت زندگی به عوامل زیادی مانند سلامت جسمی، وضعیت اقتصادی، روابط خانوادگی، حمایت اجتماعی و دسترسی به خدمات درمانی وابسته است. با این حال، باورهای معنوی میتوانند برای برخی سالمندان منبعی از معنا، امید و احساس تعلق باشند. همچنین ممکن است فعالیتهای معنوی فرصت بیشتری برای ارتباط اجتماعی فراهم کنند و از احساس تنهایی بکاهند.
اهمیت این یافتهها که در نشریه دسترسی آزاد PLOS Aging and Health منتشر شدهاند، در آن است که روشن میکنند برنامههای حمایت از سالمندان میتوانند، در صورت تمایل خود افراد، به جنبههای معنوی و ماورایی زندگی آنان نیز توجه کنند. چنین توجهی باید با احترام به تفاوت باورها و فرهنگهای گوناگون انجام شود و نباید چنین موضوعی به همه سالمندان تحمیل شود. نتیجه کلی پژوهش این است که زندگی معنوی میتواند در کنار مراقبتهای جسمی، حمایت روانی و ارتباطات اجتماعی، جایگاهی در حمایت از سالمندی سالم داشته باشد.
انتهای پیام