مرضیه عزیزیمعین، روانشناس در گفتوگو با ایسنا، با اشاره به مرز میان مسئولیتپذیری و دلیلتراشی و مفهوم «بخشایش خود»، اظهار کرد: این مفهوم با تبرئهکردن خود یا ارائه توجیهات و دلیلهای ساختگی کاملا متفاوت است. بخشایش خود یعنی فرد با تمام وجود بپذیرد که انتخابش اشتباه بوده است؛ برای مثال بگوید «میدانم نباید این رشته یا این شغل را انتخاب میکردم». در این حالت، فرد مسئولیت اجتماعی و پیامدهای عمل خود را میپذیرد، اما بهجای غرقشدن در پشیمانی، از آن خاطره برای یادگیری استفاده میکند؛ مثلا متوجه میشود که روش مطالعه گذشتهاش برای کسب رتبه خوب مناسب نبوده است.
این روانشناس افزود: در فرآیند رواندرمانی، هدف این است که به فرد کمک کنیم از محکومکردن خود دست بردارد. حتی اگر فرد مقصر باشد، باید به او یادآوری کرد که آن تصمیم، براساس سطح آگاهیاش در آن زمان بوده است. او نباید با خود بگوید «من چقدر در گذشته اشتباه کردم» یا «من آدم غیرقابل اصلاحی هستم». فرد باید از جایگاه یک قربانی از اشتباهات گذشته، به جایگاهی برسد که در آن بتواند با تکیه بر آگاهی امروز، به خود کمک کرده و از تکرار خطاها جلوگیری کند.
عزیزیمعین در ادامه به پیامدهای مثبت و مراحل رسیدن به «خودبخشندگی سالم» اشاره کرد و گفت: مداخلات رواندرمانی میتوانند به فرد کمک کنند تا علاوه بر بخشیدن خود، پیامدهای مثبت این کار را نیز درک کند.
چهار رکن اصلی در «خودبخشندگی سالم»
وی با بیان اینکه خودبخشندگی سالم به چهار رکن اصلی تقسیم میشود، اظهار کرد: پذیرش مسئولیت یعنی پذیرفتن پیامدها بدون سرزنش مستمر خود، یادگیری از خاطرات به معنای استخراج درسهای کاربردی از تجربههای گذشته، جبران و اصلاح یعنی تلاش برای تغییر در زمان حال، مثلا تغییر روش مطالعه برای موفقیت در آزمونهای آینده، تلاش بیشتر برای جبران شکستهای مالی یا بهبود ارتباط عاطفی با خانواده و در نهایت توقف خودسرزنشگری مزمن یعنی رهاکردن چرخه بیان مداوم مشکلات و سرزنشهای بیپایان است.
به گفته این روانشناسt اینکه فرد گاهی به گذشته فکر کند نشانه بیماری نیست، اما زمانی که این درگیری بخش بزرگی از روز او را اشغال کند، زنگ خطر بهصدا در میآید.
وی ادامه داد: نشانههای هشداردهنده برای مراجعه به روانشناس زمانی است که فرد میگوید «میخواهم فکر نکنم، اما مدام به ذهنم میآید» یعنی کنترل خود را بر افکارش از دست داده است. همچنین اختلال در عملکردهای حیاتی که در آن درگیری ذهنی باعث بیخوابی، کاهش شدید تمرکز و افت چشمگیر در عملکرد شغلی، تحصیلی و روابط خانوادگی میشود نیازمند مراجعه به روانشناس است.
عزیزیمعین اضافه کرد: اجتناب گسترده یعنی فرد بهدلیل ترس از تکرار تجربههای تلخ گذشته، از موقعیتهای جدید فرار میکند؛ مثلا دیگر برای ازدواج اقدام نمیکند، در آزمونها شرکت نمیکند یا از رفتوآمد با دوستان و خانواده دوری میگزیند و ... تخریب روابط فعلی بهاین صورت است که فرد نمیتواند روابط سالمی را در زمان حال تجربه کند، چرا که خاطرات گذشته یا رفتارهای والدین در دوران کودکی بهعنوان فیلتر یا مانع در برابر برقراری ارتباط جدید عمل میکنند.
این روانشناس با تاکید بر اینکه در بسیاری از موارد، درگیری با گذشته تنها یک نشخوار فکری ساده نیست، گفت: وقتی خاطرات بهصورت افکار خودکار ناخواسته و مکرر همراه با واکنشهای هیجانی شدید بروز میکنند، حتما باید به متخصص مراجعه کرد. در این شرایط ممکن است ریشه اصلی ماجرا، اختلالاتی نظیر افسردگی، اضطراب یا PTSD (اختلال استرس پس از سانحه) باشد. در این مرحله، درمانگر بهجای تمرکز صرف بر خاطره، اختلال اصلی را هدف قرار میدهد تا با بهبود وضعیت روانی فرد، الگوی نشخوار فکری نیز بهتدریج اصلاح شود.
هدف رواندرمانی؛ پاککردن گذشته یا مدیریت آن؟
عزیزیمعین در پایان یادآور شد: هدف ما بهعنوان روانشناس، پاککردن گذشته نیست، چرا که فراموشی کامل ممکن نیست. هدف اصلی، کاهش اثرات منفی آن خاطرات بر زندگی روزمره است. فرد سالم کسی نیست که هیچ خاطره تلخی ندارد، بلکه کسی است که میتواند خاطره را به یاد آورد بدون آنکه اجازه دهد آن خاطره، کنترل زندگی و هیجاناتش را در دست بگیرد. ما در مسیر درمان به فرد کمک میکنیم تا ضمن پذیرش گذشته، بتواند با خیالی آسوده در زمان حال زندگی کند و نگران آیندهاش نباشد.
انتهای پیام