قطبالدین صادقی در گفتوگو با ایسنا، موسیقی و روایتهای منظوم کردی را از جلوههای برجسته هویت فرهنگی این منطقه دانست و اظهار کرد: سنتهای موسیقایی کردستان از نظر ساختار، محتوا و کارکردهای فرهنگی و معنوی جایگاه ویژهای دارند و گونههایی همچون هوره، حیران، لاوک، سیاهچمانه و چپله، هرکدام بیانگر بخشی از تنوع و غنای این میراث هستند.
وی با اشاره به اهمیت «بیت» یا «چریکه» افزود: بیت در فرهنگ کردی نوعی روایت منظوم است و بیتخوان در گذشته هنرمندی چندوجهی به شمار میرفت که همزمان نقش شاعر، خواننده، نوازنده، بازیگر و داستانگو را بر عهده داشت. این روایتها از عناصر حماسی، تغزلی و عرفانی برخوردارند و شخصیتپردازی، نشانههای اسطورهای و نمادهای کهن در آنها جایگاه مهمی دارند.
این پژوهشگر هنرهای نمایشی با بیان اینکه بخش قابل توجهی از این آثار هنوز بهدرستی مستند و معرفی نشدهاند، تصریح کرد: لازم است روایتهای منظوم و سنتهای موسیقایی از نظر محتوا، ساختار اجرایی، ویژگیهای موسیقایی، شخصیتپردازی و شیوه روایت، با روشهای علمی بررسی و دستهبندی شوند تا شناخت دقیقتری از ظرفیتهای آنها به دست آید.
صادقی همچنین با اشاره به تنوع آیینهای بومی کردستان گفت: آیینهایی مانند بوکهبارانه، مراسم مرتبط با مراحل زندگی و آیین پیر شالیار، ظرفیتهای پژوهشی فراوانی دارند. برای نمونه، دفنوازی، حرکت گروهی در حلقههای دایرهای و ذکر در آیین پیر شالیار، از جلوههایی هستند که میتوان آنها را از منظر نمادشناسی و باورهای تاریخی مطالعه کرد.
وی نمایشهای سنتی «کوسه» را نیز از نمونههای ارزشمند میراث نمایشی منطقه برشمرد و افزود: این نمایشها با استقبال از بهار و طلب برکت و باروری پیوند دارند. در برخی شکلهای اجرای آن، شخصیتهایی با پوشش ویژه به خانههای مردم میروند و آمدن بهار را نوید میدهند و در شکلهای دیگر، گروههایی همراه با نوازندگان دهل، آیینهایی را برای طلب فراوانی نعمت و باروری دامها اجرا میکنند.
این کارگردان تئاتر در ادامه با تأکید بر ضرورت ثبت این آیینها خاطرنشان کرد: بخشی از سنتهای بومی با تغییر سبک زندگی، گسترش شهرنشینی و دگرگونی ساختار اقتصادی و اجتماعی، کارکردهای گذشته خود را از دست دادهاند. از این رو، ثبت میدانی آنها با عکس، فیلم، گزارشهای مکتوب و پژوهشهای منظم ضروری است تا این داشتهها در گذر زمان به فراموشی سپرده نشوند.
صادقی با بیان اینکه تداوم میراث فرهنگی به معنای تکرار شکلهای گذشته نیست، اظهار کرد: باید ضمن حفظ اصالت و ویژگیهای بنیادین این آثار، زمینه بازآفرینی آنها در قالبهای اجرایی جدید فراهم شود. موسیقی بومی برای حضور مؤثر در فضای فرهنگی امروز به تنظیمهای حرفهای، ارکسترهای توانمند و همکاری هنرمندان متخصص نیاز دارد و فعالیتهای پراکنده و غیرحرفهای بهتنهایی پاسخگوی نیازهای این حوزه نیست.
وی، آیینهای کهن را پشتوانهای برای خلق آثار نمایشی معاصر دانست و گفت: بخش مهمی از تئاتر تجربی جهان با بازگشت به آیینها و شکلهای نمایشی گذشته، از ظرفیتهای نمادین، موسیقایی و حرکتی آنها برای تولید آثار جدید بهره میگیرد. آیینها به دلیل ریشه داشتن در زندگی و باورهای جمعی مردم، سرشار از عناصر دراماتیک هستند و میتوانند زمینه شکلگیری آثار هنری تازه را فراهم کنند.
این نمایشنامهنویس با اشاره به تجربه کارگردانی نمایش «آرش» نوشته بهرام بیضایی بیان کرد: در طراحی فضای اجرایی این اثر از عناصر فرهنگ زورخانه، معماری، ابزارها و موسیقی حماسی استفاده کردم. برای نمونه، بهجای کمان آرش از وسیلهای مانند کباده بهره گرفتم و با استفاده نمادین از ابزارهای زورخانه و حرکت بازیگران و سنگها، تلاش کردم عناصر یک فرهنگ آیینی را در خدمت بیان مفاهیم اسطورهای نمایش قرار دهم.
صادقی در ادامه بر ضرورت ایجاد مراکز تخصصی برای پژوهش و پاسداری از میراث ناملموس تأکید کرد و افزود: بخش زیادی از فعالیتهای این حوزه به تلاشهای فردی و پراکنده پژوهشگران و علاقهمندان متکی است؛ در حالی که گستردگی این میراث، برنامهریزی سازمانیافته و مستمر را ضروری میکند.
وی با اشاره به نقش وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی و دانشگاهها در این زمینه گفت: مراکز تخصصی باید سه مأموریت اصلی را دنبال کنند؛ نخست، پژوهش علمی و انتشار یافتهها؛ دوم، فراهم کردن زمینه تجربههای عملی و آفرینش آثار هنری بر پایه نتایج پژوهشها و سوم، استمرار و سازمانیافتگی فعالیتها.
این استاد دانشگاه در ادامه با تأکید بر اینکه میراث فرهنگی نباید در کتابخانهها و اسناد پژوهشی محصور بماند، خاطرنشان کرد: تولید نمایش، فیلم، مجموعههای تلویزیونی و دیگر آثار فرهنگی و هنری میتواند این گنجینه را به زندگی مردم و بهویژه نسل جوان پیوند دهد. فرهنگ شفاهی نیز به دلیل تغییر شیوههای زندگی در معرض فراموشی قرار دارد و باید برای ثبت و انتقال آن برنامهریزی جدی انجام شود.
صادقی در پایان تأکید کرد: اگر میراث فرهنگی کردستان با شناخت علمی و نگاه خلاقانه به آثار هنری معاصر تبدیل شود، علاوه بر تداوم آن در میان نسلهای آینده، زمینه معرفی این ظرفیتها در سطح ملی و بینالمللی نیز فراهم خواهد شد.
انتهای پیام