یکشنبه ۱ آذر ۱۴۰۵ | ۲۱:۵۷
منبع: نمایندگی اصفهان
علی دهباشی: جهان داستانی «علی خدایی» با اصفهان گره خورده است

علی دهباشی: جهان داستانی «علی خدایی» با اصفهان گره خورده است

اصفهان (ایسنا) - مدیرمسئول و سردبیر مجله بخارا گفت: علی خدایی از نسلی است که راه داستان‌نویسی مدرن ایران را ادامه داده و جهان داستانی او با اصفهان گره خورده است؛ شهری که عشق او به آن را می‌توان در آثار و داستان‌هایش دید.

علی دهباشی شامگاه یکشنبه یک آذر در نهصدونود و پنجمین برنامه مجله فرهنگی‌هنری «شب بخارا» که به مناسبت روز اصفهان، اول آذرماه، به علی خدایی، نویسنده اصفهانی، اختصاص داشت، اظهار کرد: بسیار خوشحالم که آنچه در ۱۰۰ سال پیش، پایه داستان‌نویسی مدرن ایران گذاشته شد، به نسل‌های بعد رسیده است و آقای خدایی نمونه‌ای از نسلی است که راهی را که جوادزاده آغاز کرد، ادامه داده است.

وی افزود: جوادزاده عاشق اصفهان بود و این عشق را می‌توان در آثار و داستان‌های او دید. خوشحالم که این سلسله داستان‌نویسان را به جهان ادبی داستان‌نویسی ایران معرفی کنیم. هوشنگ گلشیری و دیگر نویسندگانی که نخستین تجربه‌های خود را در عرصه داستان‌نویسی در نشریات اصفهان منتشر کردند، گواهی بر این ادعا هستند.

مدیر مسئول و سردبیر مجله فرهنگی هنری شب بخارا با اشاره به سال تولد علی خدایی و پیوند او با اصفهان گفت: علی خدایی متولد ۱۳۳۷ است و علاقه‌ای که به اصفهان دارد، شهری است که جهان داستانی او با آن گره خورده است. او نزدیک به سه دهه در کوچه‌ها، خیابان‌ها و محله‌های اصفهان پرسه زده تا اصفهان خودش را بیابد و پیدا کند. برای هر گوشه‌ای از این شهر، داستانی در ذهن و زندگی او شکل گرفته است.

دهباشی درباره آثار خدایی بیان کرد: از آثار او می‌توان به نخستین کتابش، «از میان شیشه، از میان...» و مجموعه داستان «تمام زمستان مرا گرم کن» اشاره کرد که برنده جایزه بنیاد گلشیری شد و انجمن منتقدان و نویسندگان مطبوعات نیز آن را به‌عنوان بهترین مجموعه داستان دهه ۸۰ انتخاب کرد.

وی اضافه کرد: «آذر» در سال ۱۳۸۹ نیز از سوی منتقدان مطبوعات نامزد جایزه بهترین مجموعه داستان شد. «نزدیک داستان» مجموعه‌ای از داستان‌های اوست و «آدم‌های چهارباغ» نیز مجموعه داستانی است که در سال ۱۳۹۶ منتشر شد. «شب بگردیم» از دیگر مجموعه داستان‌های اوست که در سال ۱۴۰۳ منتشر شده است.

مدیر مسئول و سردبیر مجله فرهنگی هنری شب بخارا با اشاره به فعالیت‌های علی خدایی در حوزه داوری مسابقات داستان‌نویسی گفت: وی علاوه بر فعالیت در عرصه داستان‌نویسی، داور مسابقات متعدد داستان‌نویسی نیز بوده است. کسانی که کار داوری کرده‌اند، می‌دانند داوری چقدر کار مشکل و پیچیده‌ای است و تا به امروز درباره داوری‌های ایشان هیچ حرفی پشت سرشان زده نشده است؛ چراکه بسیار دقیق و بدون هیچ نوع تعارف و مجامله‌ای کار کرده‌اند.

دهباشی افزود: علی خدایی در بخش داوری، با جایزه بنیاد گلشیری، انجمن منتقدان و نویسندگان مطبوعات و نشریات و مجلات مختلف همکاری داشته است. «زنده‌رود» از نشریات مهم ادبی است که در اصفهان منتشر می‌شود و «همشهری داستان»، «ناداستان»، «مجله مدرن» و بسیاری از نشریات دیگر نیز از جمله نشریاتی هستند که می‌توان به آن‌ها اشاره کرد.

علی خدایی اصفهان را به حافظه ادبی شهر تبدیل کرده است

 سیاوش گلشیری، نویسنده در ادامه این برنامه اظهار کرد: در داستان‌های علی خدایی، مکان صرفاً یک فضای شهری نیست، بلکه با آدم‌ها بازآفرینی می‌شود و به فضایی اجتماعی و انسانی بدل می‌شود. «آدم‌های چهارباغ» نمونه‌ای از این رویکرد است؛ مجموعه‌ای از داستان‌های کوتاه به‌هم‌پیوسته که در فضای چهارباغ شکل می‌گیرد و نشان می‌دهد این مکان به واسطه آدم‌هایش ساخته و پرداخته می‌شود.

وی افزود: در آثار خدایی، شهر گذشته را در زمان حال زنده می‌کند و نوعی زمان‌مکان شکل می‌گیرد؛ به‌گونه‌ای که زمان در مکان رسوب می‌کند و لایه‌های مختلف خاطره در آن انباشته می‌شود. وقتی در چهارباغ یا سی‌وسه‌پل امروز قدم می‌زنیم، همزمان در گذشته آن نیز حضور داریم و زمان به مکان گره می‌خورد.

این نویسنده ادامه داد: یک خانه قدیمی در داستان‌های خدایی فقط یک خانه معمولی نیست، بلکه حامل خاطرات چندین نسل است؛ میدان نقش جهان گذشته و حال یک شهر را به هم متصل می‌کند و یک کافه نیز می‌تواند محل خاطرات آدم‌هایی باشد که در زمان‌های مختلف به آن رفت‌وآمد داشته‌اند. این شگرد در بسیاری از داستان‌های خدایی، به‌ویژه در کتاب «آذر»، دیده می‌شود؛ به‌طوری که یک مکان شهری همزمان چند زمان را در خود حمل می‌کند؛ زمان کودکی شخصیت، جوانی، تغییرات شهر و حتی زمان آدم‌هایی که دیگر حضور ندارند.

گلشیری با اشاره به رابطه شهر و حافظه در آثار علی خدایی تصریح کرد: گذشته در داستان‌های او از طریق مکان در زمان حال حضور پیدا می‌کند و شهر به فضایی تبدیل می‌شود که خاطرات فردی و جمعی در آن همزمان زنده هستند. در ادبیات شهری، حافظه می‌تواند شکل مکانی پیدا کند؛ بخشی از آن خاطرات فردی شخصیت‌ها از مکان‌های شهر و بخشی دیگر خاطرات جمعی گروهی از مردم، یک نسل یا ساکنان یک محل است. در داستان‌های شهری، این دو نوع حافظه درهم‌تنیده می‌شوند.

وی خاطرنشان کرد: برای یک شخصیت، یک مکان می‌تواند معنایی کاملاً شخصی داشته باشد، اما همزمان بخشی از تاریخ اجتماعی شهر را نیز بازتاب دهد. برای نمونه، جیمز جویس در «اولیس»، دوبلین را با خاطرات فردی، تاریخ سیاسی و تجربه‌های روزمره ساکنانش درهم می‌آمیزد؛ بنابراین دوبلین جویس هم شهری به‌یادآورده‌شده است و هم اثری که خود به حافظه جمعی شکل می‌دهد. این رویکرد را در داستان‌های علی خدایی نیز می‌توان بررسی و مقایسه کرد.

این نویسنده ادامه داد: داستان‌های خدایی فقط خاطرات آدم‌های اصفهان را ثبت نمی‌کنند، بلکه خود به بخشی از حافظه ادبی اصفهان تبدیل می‌شوند. او آدم‌هایی را روایت می‌کند که اگر داستان‌هایشان نوشته نمی‌شد، شاید بخشی از حافظه شهر برای همیشه از میان می‌رفت. به این ترتیب، حافظه در آثار خدایی در سویه‌های مختلف شهری، عاطفی و ادبی خود را نشان می‌دهد؛ «چهارباغ» حافظه جمعی و اجتماعی شهر را بازنمایی می‌کند، «هتل جهان» حافظه تاریخی یک مکان و «خانه» حافظه عاطفی خانواده را.

گلشیری با اشاره به سه جهان در آثار علی خدایی گفت: داستان‌ها و جستارهای خدایی گرد سه جهان شکل می‌گیرند؛ جهان شخصی نویسنده، جهان خانواده و جهان اصفهان. این سه چنان درهم تنیده‌اند که نمی‌توان آنها را از یکدیگر جدا کرد.

وی افزود: امشب که شب اصفهان است، از خدایی پرسیدم از چه بنویسم؟ گفت: «خودم، خودم و اصفهان.» شاید کمی با او شوخی کردم، اما همین جمله نشان می‌دهد که علی خدایی دیگر از اصفهان جدایی‌ناپذیر است؛ اصفهان خود اوست و خدایی، اصفهان.

این نویسنده گفت: اگر بخواهم چیزی به این تعبیر اضافه کنم، برای من علی خدایی یادآور درخت‌های کرانه جنوبی زاینده‌رود، کمی آن‌سوتر از سی‌وسه‌پل و درست مقابل هتل کوثر است؛ درخت‌هایی با دنیاهای همیشه‌سبز، تنه‌های قطور، شاخه‌های گسترده و تاج‌های بزرگ که می‌دانم آن‌ها را بسیار دوست دارد و درباره‌شان نیز نوشته است؛ به‌خصوص در اردیبهشت و خرداد، زمانی که درخت‌ها با گل‌های سفید حجیم، همچون جام‌هایی معطر، فضای اطراف را از بوی خود پر می‌کنند.

اصفهان بزرگ‌ترین شخصیت داستان‌های علی خدایی است

ناهید طباطبایی، نویسنده و مولف در ادامه این برنامه با اشاره به آشنایی خود با علی خدایی و آثار او اظهار کرد: نخستین بار در سال‌های جوانی، داستان «بدری مستر» را خواندم؛ داستانی که پر از تصویرهای ناب، غم و شادی و بدون ادعا بود و تصویر بدری در کنار حوض سیمانی، با لباس پولکی، چنان در ذهنم ماند که سال‌ها بعد، وقتی در جشنواره ادبی اصفهان با علی خدایی آشنا شدم، ذوق داشتم نویسنده آن داستان را از نزدیک ببینم.

وی افزود: بعدها همکاری ما در داوری جایزه‌های مختلف و مجلات ادامه پیدا کرد و من علی خدایی را به‌عنوان نویسنده‌ای محبوب، دوستی صادق، فروتن، آگاه، خوش‌سلیقه و مهربان شناختم؛ اما مهم‌تر از همه، او شفیق است و به انسان، زندگی و دوستی با شفقت نگاه می‌کند و این شفقت در روزگار ما کمیاب است.

این نویسنده با اشاره به ویژگی آثار خدایی اظهار کرد: او داستان کوتاه را بهترین گونه ادبی می‌داند و من نیز با این نگاه موافقم. علی خدایی شاعر و نقاش لحظات زندگی، خاطره‌ها و رویاهای آدم‌های معمولی است و این عناصر را چنان با هم ترکیب می‌کند که در ذهن مخاطب می‌مانند.

طباطبایی ادامه داد: در داستان‌های خدایی، آدم‌ها سرشار از شور زندگی‌اند، از لذت‌های ساده به شوق می‌آیند و قدر داشته‌هایشان را می‌دانند. شخصیت‌های او سیاه یا حتی خاکستری نیستند؛ سفید و زلال‌اند. زنان نیز در داستان‌های او جایگاه مهمی دارند؛ زنانی که یکدیگر را حمایت می‌کنند و در کنار مردان، کودکان و حتی حیوانات، نقش محافظ و پناه را بر عهده دارند.

وی خاطرنشان کرد: در داستان‌های خدایی، گذشته فقط بازگشت به گذشته نیست، بلکه در زندگی امروز و شخصیت‌ها جریان دارد و بر آنها اثر می‌گذارد. مکان نیز صرفاً محل وقوع حوادث نیست و هویت دارد؛ تا جایی که می‌توان گفت اصفهان بزرگ‌ترین شخصیت داستان‌های علی خدایی است.

این نویسنده با اشاره به شیوه داستان‌پردازی خدایی گفت: او در اصفهان سراغ آدم‌های معمولی می‌رود؛ آدم‌هایی که شاید در نگاه نخست زندگی پرحادثه‌ای نداشته باشند، اما جزئیات زندگی‌شان سرشار از ظرفیت‌های داستانی است. پیرنگ داستان‌های او گاهی کم‌حادثه و گاه گسسته است و راوی ممکن است زاویه دید خود را تغییر دهد و مخاطب را با مجموعه‌ای از لحظه‌ها، خاطرات و تصاویر روبرو کند.

طباطبایی افزود: در آثار خدایی، جزئیات اهمیت زیادی دارند و اشیا، صداها، خیابان‌ها، خانه‌ها و دیگر عناصر محیطی حضوری پررنگ و معنادار پیدا می‌کنند. خودش گفته است از فیلم‌های فدریکو فلینی لذت می‌برد و دوست دارد داستان‌هایش حال‌وهوایی شبیه «آمارکورد» داشته باشند؛ تکه‌هایی از خاطره و زندگی.

وی با اشاره به شخصیت‌های زن در داستان‌های خدایی بیان کرد: زنان داستان‌های او، به‌ویژه زنان سالمند، حافظه تاریخ هستند؛ زنانی زحمتکش که حامل تجربه‌اند و میان شخصیت واقعی و شخصیت آرمانی‌شده، همان «فرشته خانگی»، پیوند ایجاد می‌کنند. خودش نیز گفته است زنانی را که در داستان‌هایش بیشتر دوست دارد، زنان پیر هستند.

این مولف و نویسنده  با نام بردن از برخی شخصیت‌های محبوب خود در داستان‌های خدایی گفت: من «بدری»، «فنیا»، «آژاکس» و بیش از همه «عادله دواچی» را دوست دارم؛ عادله‌ای زحمتکش، خیال‌باف، کدبانو و رؤیاپرداز که همه‌چیز را تمیز می‌کند، همه را سیر می‌کند، مشکل‌گشاست و برای همه خیر می‌خواهد.

طباطبایی ادامه داد: علی خدایی فرهنگ‌ها و مذاهب مختلف را به‌خوبی می‌شناسد و با فرهنگ اقلیت‌ها آشناست و اعیاد، سنت‌ها و رفتارهای آنها را با دقت و جزئیات در داستان‌هایش به تصویر می‌کشد.

وی در ادامه با یادکرد از زاون قوکاسیان، منتقد و پژوهشگر فقید سینما، گفت: می‌خواهم از دوست جوانی علی خدایی یاد کنم؛ کسی که بی‌شک لذت سینما را با او تجربه کرده است؛ زاون عزیز،مهربان و مردی که معمار بخش بزرگی از فرهنگ معاصر اصفهان بود و همه دوستش داشتند و دارند.

این نویسنده افزود: از علی خدایی و آذر، از زاون و عادله و فنیا و از اصفهان می‌گویم؛ اصفهانی که در جهان داستانی علی خدایی، هیچ‌کس در آن نمی‌میرد.

 علی خدایی حافظه اصفهان را به داستان تبدیل کرده است

آرش صادق‌بیگی، نویسنده معاصر، در ادامه این برنامه اظهار کرد: در افسانه‌ها آمده است که در نخستین روز آذرماه، اصفهان باران شلاقی می‌زند سواری بر اسب که دنبی از اژدها دارد و کمانی در دست که نماد قوس اصفهان است این  باران حتی پیکره سر در بازار قیصریه را می‌شوید. در ذهن من این‌گونه می‌گذرد که درست در آن زمان الهه‌های آسمان، خدایی برای این شهر منصوب کرده‌اند که نام کوچک او علی است و همسر مهربانی به نام آذر نیز به او داده‌اند. علی خدایی به حافظه خدایان دستبرد زده و چیزی از ذهنش پاک نمی‌شود.

وی افزود: نخستین موهبتی که به علی خدایی داده شده، بهره‌گیری از جزئیاتی است که تا سرحد دلبستگی به آنها توجه دارد. در کتاب «نزدیک داستان»، خاطرات ته‌نشین‌شده دوران کودکی او را می‌بینیم؛ از مغازه آقابابا و قنادی گلستان گرفته تا شیرینی‌هایی که در کودکی در ویترین می‌خورده است. این جزئیات، زبان تراش‌خورده و بالنده نویسنده‌ای را نشان می‌دهد که می‌تواند گذشته را دوباره برای مخاطب زنده کند.

این نویسنده معاصر  ادامه داد: خدایی در نوجوانی ساکن طبقه سوم خانه‌ای در خیابان ویلا بوده و هنوز هر بار به تهران می‌آید، یکی از عادت‌هایش این است که از کنار کلیسا در خیابان کریم‌خان پیاده حرکت کند و متر به متر گذشته را در ذهنش احضار کند. چنین جزئی‌نگری بعدها در اصفهان نیز ادامه پیدا می‌کند؛ شهری که حافظه تاریخی گسترده‌ای دارد، اما قرار است با توشه ذهنی او وارد رقابت شود.

صادق بیگی تصریح کرد: شهرها برای زنده ماندن بیش از هر چیز به آدم‌هایی مانند علی خدایی نیاز دارند؛ آدم‌هایی که چیزهایی را می‌بینند که دیگران نیز دیده‌اند، اما به‌سادگی از کنارشان گذشته‌اند. سال ۱۳۸۷ افتخار داشتم جایزه‌ای را از دست او بگیرم. آن زمان، خودش را «سرایدار اصفهان» معرفی کرد و من به او گفتم: «شما چشم نصف جهانید.»

وی با اشاره به کتاب «سینگورینگ» گفت: سال‌ها بعد در این کتاب، خانه خدایی و زندگی او در باغ‌زیار را توصیف می‌کند؛ خانه‌ای سازمانی با درختان توت، کاج، ختمی و برگ‌بو که شاخه‌هایشان تا کنار در آمده‌اند. این توصیف‌های واقعی با ایماژهای شاعرانه اما زلال، از شگردهای علی خدایی است. او فقط سرایدار نصف جهان نیست؛ صنعتگر کلمات است و با کیمیاگری به مکان‌ها هویت می‌بخشد.

این نویسنده  افزود: خانه، شهر و خیابان در آثار خدایی مانند پرده‌ای هستند که او می‌تواند بر گوشه‌گوشه آن قلم‌مو بکشد و از میان شیشه و مه، به خاطرات خاکسترشده آدم‌ها رنگ تازه بدهد.

صادق بیگی با اشاره به خاطرات خدایی از فعالیت پزشکی و مواجهه او با مردم اصفهان بیان کرد: در بیمارستان خورشید، وقتی درباره خاطراتش با اصغر عبداللهی و دیگر آدم‌های اصفهان صحبت می‌کرد، روشن می‌شد که نزدیک به ۴۰ سال با آدم‌ها و زندگی آنها مواجه بوده است. حتی خاطرات سال‌های جنگ و بیمارانی که به سالک مبتلا بودند، برای او تبدیل به روایت و بخشی از حافظه شهر شده است.

وی  ادامه داد: در کتاب «نزدیک داستان» همین همدلی را با محمد حقوقی نیز می‌بینیم؛ یکی از ستون‌های اصلی ادبیات اصفهان. خدایی آدم‌ها را فقط به‌عنوان شخصیت داستانی نمی‌بیند، بلکه زندگی، رفتار، لهجه، خاطرات و جزئیات حضورشان را ثبت می‌کند.

این نویسنده معاصر «نزدیک داستان» را مجموعه‌ای از زندگی‌نگاره‌های علی خدایی درباره شهرها، خیابان‌ها، سفرها، آدم‌ها و مکان‌ها دانست و گفت: هر فصل این کتاب، انگار نقشه‌ای از شهری است که خیابان‌هایش با ذره‌ذره خاطره و تجربه ساخته شده‌اند. او برای پیدا کردن نشانه‌های گذشته، در خیابان‌ها پرسه می‌زند و حتی سراغ مکان‌هایی می‌رود که دیگر از رونق افتاده یا تقریباً ناپدید شده‌اند.

صادق بیگی با اشاره به داستان «گاراژ هند» اظهار کرد: خدایی در خیابان شاپور به دنبال نشانه‌ای از بنگاه‌های دولتی و تجاری گذشته می‌گردد و سرانجام به گاراژی می‌رسد که بر سردر آن «گاراژ هند، ۱۳۱۱» نوشته شده است؛ مکانی که بعدها به صافکاری، باتری‌سازی و مکانیکی تبدیل شده بود. او با پرس‌وجو، آدم‌ها و خاطرات فراموش‌شده آن مکان را پیدا می‌کند.

وی با اشاره به روایت علی عمری و خوراک هندی در همین داستان افزود: یک پاراگراف از این روایت کافی است تا نشان دهد چگونه یک نویسنده باتجربه می‌تواند با شور روایتگری، یک زندگی و یک دوره از تاریخ را دوباره برای مخاطب بیافریند؛ حتی رنگ گوشت شکار، شیوه پخت و خاطرات آدم‌هایی که دیگر حضور ندارند، در روایت او به بخشی از حافظه شهر تبدیل می‌شود.

این نویسنده معاصر همچنین با اشاره به نوشته «تا خروس بخواند» گفت: این متن درباره آداب شب یلدا، غذاها، آجیل، سفره و حافظ‌خوانی خانواده خدایی است؛ متنی سرشار از جزئیات زندگی. حتی زمانی که برادرش رضا را از دست داده بود، حواسش به زندگی بود و تلاش می‌کرد متن شب یلدا را به دست خانواده‌اش برساند.

وی درباره مجموعه «آدم‌های چهارباغ» گفت: حالا که دوباره این کتاب را می‌خوانم، احساس می‌کنم خدایی به فرمان تاریخ پرسه می‌زند؛ انگار کائنات به او گفته‌اند به حرف والتر بنیامین گوش بده و یک «فلانور» باش؛ هر روز از شفاخانه خورشید تا چهارباغ عباسی و سی‌وسه‌پل قدم بزن، شهر را تماشا کن و حافظه آدم‌ها را شکار کن.

این نویسنده خاطرنشان کرد: نتیجه این پرسه‌زنی و جست‌وجو، روایت آدم‌هایی است که شاید کسی آنها را نشناسد و ثبت مکان‌هایی است که متروکه شده یا از رونق افتاده‌اند؛ از «هتل جهان» و «عادله دواچی» و «احمد سیبی» تا آقا رضا باربر، دکتر ونیکوف و دوقلوهای هایراپتیان. علی خدایی با این روایت‌ها، آدم‌ها و مکان‌هایی را که در معرض فراموشی‌اند، به حافظه ادبی اصفهان بازمی‌گرداند.

هر اصفهانی یک اصفهان برای خودش دارد 

نویسنده آدمهای چهارباغ گفت: من برای خودم یک اصفهان پیدا کردم و به این نتیجه رسیدم که هر اصفهانی یک اصفهان برای خودش دارد؛ به همین دلیل وقتی از اصفهان خودم صحبت می‌کنم، طبیعی است که با اصفهان دیگران تفاوت داشته باشد. 

علی خدایی اظهار کرد: از اینکه در این برنامه حضور دارم و این روز را می‌بینم که مردم تا این اندازه به اصفهان توجه کرده‌اند، بسیار خوشحالم. امروز صبح وقتی اینستاگرام را دیدم، برای نخستین‌بار این‌همه تصویر از اصفهان دیدم که برای من شبیه عید نوروز بود و این روز را برای خودم عید دانستم و به دوستانم تبریک گفتم؛ چون سال‌های قبل چنین توجه گسترده‌ای به روز اصفهان ندیده بودم. 

وی با اشاره به خاطرات خود از اصفهان افزود: من دو بار در سال‌های کودکی و نوجوانی به اصفهان آمدم؛ یک بار در سال ۱۳۴۶ و بار دیگر در سال ۱۳۵۲. در سال ۱۳۵۲ حدود یک سال در اصفهان بودیم و تصویری که از آن دوران در ذهنم مانده، زندگی در باغ زرشک، کارخانه‌ای در کنار خانه و صدای سوت آن است. پدرم برای نقشه‌برداری جاده اصفهان ـ ذوب‌آهن به این شهر آمده بود و من نیز در مدرسه حکیم سنایی درس خواندم. 

این نویسنده ادامه داد: یکی از شانس‌های بزرگ زندگی من این بود که معلم اولم در مدرسه حکیم سنایی، آقای موسوی بود که امروز نیز در این جمع حضور دارند. در امتحان ثلث اول، یکی از موضوع‌ها نوشتن درباره این بود که «چه کار کنیم تا انسان سالمی باشیم». من متنی نوشتم و هفته بعد که ایشان نمره‌ها را می‌خواند، پرسید «علی خدایی کیه؟» وقتی خودم را معرفی کردم، گفت فکر می‌کردم آدمی مثل صادق هدایت لاغر باشد، اما تو خیلی چاقی و در عین حال، خیلی قشنگ نوشته‌ای. 

خدایی گفت: آقای موسوی در تمام سال‌های بعد نیز من را رها نکرد. هر وقت مدرسه تعطیل می‌شد و از مدرسه حکیم سنایی یا بعدها از مدرسه بهشت بیرون می‌آمدند، با هم تا خیابان ملک می‌رفتیم و من برایشان داستان تعریف می‌کردم؛ حتی وقتی داستان‌های بدی می‌نوشتم، آنها را می‌خواندند و تشویقم می‌کردند. 

وی افزود: بعد از انقلاب، دفتر مطالعات فرهنگی در میدان انقلاب راه افتاد و یک روز آقای موسوی دستم را گرفت و من را به آنجا برد و با هوشنگ گلشیری آشنا کرد. برای من اتفاق بسیار مهمی بود. گلشیری داستانم را خواند و گفت داستان دیگری بنویس. دو داستان دیگر نوشتم و در داستان سوم، وقتی داستان را خوانده بود، به من گفت «تبریک می‌گویم، تو نویسنده شدی.» این اتفاق زندگی من را دگرگون کرد. 

این نویسنده با اشاره به تأثیر اصفهان بر شکل‌گیری جهان داستانی‌اش بیان کرد: من در اصفهان زندگی کردم و این شانس را داشتم که مدرسه‌ام پشت میدان نقش جهان باشد. بعدها که به دانشگاه رفتم، بیشتر کارم در بیمارستان خورشید بود و هر روز از میدان نقش جهان عبور می‌کردم. با صداهای مختلف، مغازه‌ها، فروشنده‌ها و آدم‌های میدان آشنا شدم و کم‌کم بازار را کشف کردم. 

خدایی ادامه داد: بعد از آن سفرنامه‌ شاردن را کشف کردم و این کشف، نگاه من را به اصفهان تغییر داد. با چشم نویسندگان و سفرنامه‌نویسان به میدان نگاه می‌کردم و چیزهای تازه‌ای می‌دیدم. وقتی شب‌ها در میدان و اطراف آن قدم می‌زدم و تاریکی همه‌جا را می‌گرفت، با خودم فکر می‌کردم حتماً در دوره صفویه نیز همین بوها و صداها وجود داشته است؛ بنابراین احساس می‌کردم در همان دوره قدم می‌زنم. 

وی با اشاره به تأثیر نویسندگانی مانند محمدعلی جمال‌زاده و صادق هدایت بر نگاهش به اصفهان گفت: جمال‌زاده وقتی در دوره‌ای به اصفهان برگشت و از کوه صفه به شهر نگاه کرد، از اینکه زاینده‌رود آب نداشت، غمگین شد. او بعد در چهارباغ قدم زد و به پل خواجو رفت و روی نیمکتی نشست که آثار سال‌ها قلیان کشیدن روی آن باقی مانده بود. من هر بار که به پل خواجو می‌روم، با چشم جمال‌زاده به دنبال آن نیمکت می‌گردم. بعد با چشم صادق هدایت به آتشگاه نگاه می‌کنم و سبزی، کشاورزی و کشتزارهای اطراف را می‌بینم. 

این نویسنده افزود: نویسندگان و سفرنامه‌هایی که درباره اصفهان خواندم، من را عاشق این شهر کردند و به این نتیجه رساندند که هر اصفهانی یک اصفهان برای خودش دارد. یکی دیگر از کسانی که در این علاقه تأثیر گذاشت، خانم «آنِ ماری» بود که در سال ۱۹۵۶ به اصفهان آمد و عکس‌هایی گرفت که برای من بسیار ارزشمندند؛ از جمله تصویری از دختران قالیباف، سی‌وسه‌پل و رودخانه که دیگر تکرار نشده است.

خدایی با اشاره به فعالیت ادبی خود و پیوندش با مجله «زنده‌رود» گفت: در دوره‌ای که به نوشتن رسیدم، این افتخار را داشتم که آقای گلشیری در کتابش از من به‌عنوان «آخرین فرد جنگ اصفهان» یاد کرد. بعد، این جریان به فصلنامه «زنده‌رود» رسید؛ مجله‌ای که حدود ۳۰ سال به‌طور پیوسته منتشر شد و بسیاری از نویسندگان و دوستان ما در آن حضور داشتند. 

وی با اشاره به برخی نوشته‌های خود درباره اصفهان اظهار کرد: یک سال که رودخانه در تابستان برای مدت کوتاهی باز شده بود، هر شب به سی‌وسه‌پل می‌رفتم و چند خطی می‌نوشتم. در یکی از نوشته‌ها، مسافری را روایت کردم که نیمه‌شب به اصفهان رسیده بود و از راننده خواسته بود او را به یک جای خوب ببرد. راننده گفته بود: «اصفهان همه‌جایش خوب است» و او را به سی‌وسه‌پل برد. 

این نویسنده ادامه داد: در ذهن من، پنجشنبه‌شب‌های اصفهان، چمن بوستان‌ها و هندوانه‌هایی که روی چمن‌ها پاره می‌شوند، بخشی از تصویر شهرند. حتی درختان، حوض‌ها، مهتاب، باغ‌های هشت‌بهشت، زردآلو و گیلاس و دالان‌های پل خواجو برای من بخشی از حافظه اصفهان هستند. 

خدایی درباره شکل‌گیری کتاب و «هتل جهان» نیز گفت: همیشه فکر می‌کردم چگونه می‌توانم تمام اصفهان را در یک اثر جا بدهم و به این نتیجه رسیدم که هتل جهان می‌تواند این کار را انجام دهد. در اصفهان قدیم، شغل‌هایی وجود داشت که به‌تدریج با لوله‌کشی و تغییر سبک زندگی از میان رفتند؛ از جمله زنانی که بچه‌ها را برای شست‌وشو کنار آب می‌بردند. من یکی از این زنان را وارد داستان کردم و او در هتل جهان به‌عنوان رخت‌شوی مشغول به کار شد. 

وی افزود: از طریق این شخصیت، آدم‌های مختلف اصفهان وارد داستان شدند؛ از هنرمندان و پزشکان تا آدم‌های عادی که هرکدام قصه‌ای داشتند. «عادله دواچی» در واقع تبدیل شد به کسی که آدم‌های اصفهان را می‌شناسد و قصه‌های آنها را برای ما تعریف می‌کند. 

این نویسنده گفت: من وظیفه خودم را در قبال اصفهان این می‌دانم که آدم‌ها، مکان‌ها و خاطراتی را که ممکن است از بین بروند، ثبت کنم. اصفهان برای من فقط یک شهر نیست؛ مجموعه‌ای از آدم‌ها، صداها، بوها، مکان‌ها، خاطرات و روایت‌هایی است که باید آنها را نگه داشت و برای بعد باقی گذاشت. 

در پایان این برنامه نیز در میان جمعیت دوستداران و طرفداران علی خدایی، از تندیس امضا این نویسنده رونمایی شد. 

انتهای پیام

آخرین اخبار استان‌ها