اقدامات اخیر رییس جمهور روسیه در خاورمیانه برای تقویت دولت بشار اسد در سوریه از طریق استقرار جنگنده، تجهیزات و نیروی انسانی و تقویت پایگاههای نیروهای هوایی، دریایی و زمینی و توافق هفته گذشته با ایران، عراق و سوریه در زمینه همکاری اطلاعاتی و اداری میتواند در جهت تلاشهای روسیه برای مقابله با فشارهای منفی روی صنعت انرژی حیاتی این کشور باشد.
به گزارش ایسنا به نقل از پایگاه خبری اویل پرایس، انرژی اساس و شالوده اقتصاد، دولت و نظام سیاسی روسیه را تشکیل میدهد. ولادیمیر پوتین رییس جمهور روسیه بارها بر نقشی که ثروت معدنی این کشور به ویژه نفت و گاز طبیعی باید برای روسیه و حفظ رشد اقتصادی، ارتقای توسعه صنعتی، رقابت با اقتصادهای توسعه یافته، مدرن سازی ارتش و صنعت نظامی ایفا کند، تاکید کرده است.
حتی یک نگاه سطحی به چشمانداز اقتصادی جهانی صندوق بینالمللی پول در مورد روسیه نشان میدهد که از سال 1992 تاکنون ارتباط تنگاتنگی بین رشد تولید ناخالص داخلی روسیه از یک سو و تولید، صادرات و قیمتگذاری نفت و گاز از سوی دیگر وجود داشته است.
گزارش صندوق بینالمللی پول در سال 2015 که سوم اوت منتشر شد حاکی است که صادرات نفت و گاز طبیعی 65 درصد صادرات روسیه، 52 درصد بودجه دولت فدرال و 14.5 درصد تولید ناخالص داخلی این کشور در سال 2014 را تشکیل داده است.
اگرچه نفت و گاز طبیعی برای روسیه مهم و حیاتی است، نفت خام و گاز طبیعی روسیه برای همسایگان این کشور در منطقه اورآسیا نیز سرنوشتساز و حائز اهمیت است. روسیه در سال 2014 حدود 30 درصد گاز طبیعی اروپا(146 میلیارد و 600 میلیون مترمکعب) و در سال 2013 حدود 25 درصد نفت این قاره(3.5 میلیون بشکه در روز) را تامین کرد.نفت و گاز طبیعی روسیه همچنین برای همسایگان این کشور در آسیا و آسیای میانه حائز اهمیت است.
علاوه بر نفت و گاز که روسیه را به یک کشور مهم تبدیل میکند، زیرساختهای گسترده زمینی این کشور برای توزیع انرژی در منطقه اورآسیا بسیار مهم هستند. تاتیانا میترووا - رییس دپارتمان نفت و گاز موسسه تحقیقات انرژی در آکادمی علوم روسیه میگوید: روسیه یک زیرساخت بین قارهای بینظیر در مرکز منطقه اورآسیا (150 هزار کیلومتر خط لوله) در اختیار دارد که این کشور را به ستون بازار عظیم گاز اورآسیا (شامل اروپا، شمال آفریقا، کشورهای مستقل مشترکالمنافع، منطقه دریای خزر و شمال شرقی آسیا) تبدیل میکند. کنترل روی داراییهای حمل و نقل این منطقه در کنار ذخایر عظیم گاز روسیه را به یک عنصر کلیدی در این بازار جدید تبدیل میکند.
شبکه زمینی توزیع نفت این کشور نسبت به شبکه گاز کوچکتر، اما حائز اهمیت است. خط لوله 4000 کیلومتری دروژبا روزانه حدود یک میلیون بشکه نفت خام به اروپا منتقل میکند که حدود 30 درصد کل نفت انتقالی به این قاره را تشکیل میدهد. در شرق دور شرکت روسنفت در سال 2014 مقدار 22 میلیون و 600 هزار تن نفت خام را از طریق خط لوله شرق سیبری در اقیانوس آرام(ESPO) به چین صادر کرد.
دولت روسیه همچنان به دنبال توسعه زیرساخت توزیع گاز طبیعی به اروپا با پروژههای خط لولهای پیشنهادی متنوع شامل (نورد استریم 2، ترکیش استریم 2، 3 و 4، خط لوله جنوب اروپا) و همچنین توسعه زیرساختها به سمت چین با دو پروژه خط لولهای بزرگ به نامهای خط لوله "قدرت سیبری" از شرق سیبری و خط لوله آلتای از غرب سیبری برای عرضه نفت به چین است.
در طول چند سال گذشته تهدیدها علیه صنعت انرژی روسیه چند برابر و تشدید شده است. این تهدیدها یک تهدید علیه موجودیت صنعت انرژی این کشور و اقتصاد روسیه هستند.
درآمدهایی که روسیه میتواند از صادرات نفت و گاز طبیعی به دست آورد با یک فشار شدید روبرو شدهاند. تصمیم عربستان برای تعیین قیمت نفت توسط بازار و دنبال کردن سهم بازار به کاهش شدید قیمت نفت خام و فرآوردههای نفتی منجر شده است. این تصمیم همچنین روی قیمت گاز طبیعی صادراتی تاثیر منفی گذاشته چرا که براساس قراردادهای بلندمدت گاز روسیه قیمت گاز طبیعی به طور کلی یا نسبی براساس قیمت نفت تعیین میشود. تغییر اروپا به الگوهای قیمتگذاری گاز طبیعی هیبریدی همچنین قیمتگذاری گاز طبیعی را تحت فشار گذاشته است.
شرکت گازپروم که روی صادرات گاز این کشور به وسیله خط لوله سلطه دارد، اعلام کرد: کاهش مقدار صادرات گاز طبیعی روسیه بر این مشکلات درآمدی افزوده است.
بنابراین چندان تعجبآور نیست که گزارش صندوق بینالمللی پول کاهش شدید درآمد صادرات نفت روسیه را در سال 2015 و 2016 نسبت به سال 2014 و کاهش درآمد صادرات گاز طبیعی را پیشبینی کرده است.
از آنجا که این پیشبینیهای صندوق بینالمللی پول بر اساس نفت 60 دلار و یک سنتی و نفت 65 دلار و هشت سنتی در سالهای 2015 و 2016 هستند، درآمدهای صادرات نفت پایینتر از پیشبینیهای بدبینانه صندوق بینالمللی پول خواهد بود، چرا که پیشبینی میشود قیمت نفت خام در سال 2016 کمتر از 60 دلار باقی بماند.
اداره اطلاعات انرژی آمریکا نفت برنت را در سالهای 2015 و 2016 به ترتیب 54 دلار و هفت سنت و 58 دلار و57 سنت پیشبینی کرده است.
تصمیمات آمریکا و اتحادیه اروپا برای اعمال تحریمها علیه روسیه پس از حمله این کشور به منطقه کریمه اوکراین و الحاق غیررسمی شرق اوکراین فشار بیشتری را روی صنعت انرژی روسیه وارد کرده است. این تحریمها شامل ممنوعیت سرمایهگذاری برای تجهیزات کلیدی و فناوریهای پروژههای مهم انرژی در این کشور هستند.
شرکت فناوری روسی"نواتک" و شرکای آن شامل توتال و شرکت ملی نفت چین هنوز 15 میلیارد دلار از 27 میلیارد دلار مورد نیاز برای تامین بودجه کارخانه ال ان جی "یمال" را تامین نکردهاند. دنیس خرامف - معاون وزیر منابع طبیعی روسیه چند روز پیش در یک کنفرانس در شرق دور روسیه اعلام کرد: روسنفت و گازپروم به دلیل تحریمها و قیمت پایین نفت دو تا سه سال از برخی پروژههای حفاری فراساحلی عقب هستند.
تحریمها همچنین مانع فعالیت گازپروم برای توسعه میادین چایاندینسکوی و کویکتینسکوی در شرق سیبری شده که روسیه قصد دارد از آنها تحت یک قرارداد سه ساله 400 میلیارد دلاری که در سال 2014 امضا شد به چین گاز طبیعی عرضه کند.
اتحادیه اروپا پس از حمله روسیه به کریمه و شرق اوکراین، هماکنون برای کاهش وابستگی به گاز طبیعی روسیه و مجبور کردن گازپروم به پذیرش مقررات رقابتی اتحادیه اروپا مصممتر شده است. اروپا به دنبال جایگزین کردن گاز طبیعی روسیه با منابع دیگر از جمله ال ان جی آمریکا و گاز ایران به صورت خط لوله یا ال ان جی است. کمیسیون اروپا، نهاد اجرایی اتحادیه اروپا، با اشاره به ظرفیت موجود مازاد خط لولهای گازپروم در اروپا و تقاضای ناکافی آینده برای گاز طبیعی روسیه، با پیشنهاد گازپروم مبنی بر پروژه خط لوله گاز طبیعی نورد استریم 2 با ظرفیت سالانه 55 میلیارد مترمکعب مخالفت کرده است.
همچنین کمیسیون اتحادیه اروپا در ماه آوریل گازپروم را به نقض قوانین ضداعتماد اتحادیه اروپا برای اقدامات ضدرقابتی و قیمتگذاری ناعادلانه در مرکز و شرق اروپا متهم کرد. اگر این شرکت گناهکار شناخته شود، با جریمه قابل توجه یک میلیارد دلاری مواجه خواهد شد. حتی اگر گازپروم آنطور که انتظار میرود، از جریمه اجتناب کند و موفق به حل و فصل این موضوع با اتحادیه اروپا شود سهم بازار این شرکت در اروپا و سیستم قیمتگذاری آن در آینده تحت فشار قرار خواهد گرفت.
ظهور آمریکا و کانادا به عنوان تولیدکنندگان قدرتمند نفت خام، ان جی ال و گاز طبیعی نیز یک نگرانی عمده برای اقتصاد روسیه است. این امر آمریکا را از یک بازار برای نفت و گاز طبیعی روسیه (به صورت ال ان جی) به یک رقیب جهانی تبدیل کرده است. اگر همانگونه که محتمل به نظر میرسد ممنوعیت صادرات نفت آمریکا برداشته شود نفت خام این کشور با نفت روسیه در چند بازار کلیدی رقابت خواهد کرد.
این امر همچنین عرضهکنندگان خارجی را به پیدا کردن بازارهای دیگر برای تمام یا بخشی از صادراتی که پیشتر به آمریکا صورت میگرفت مجبور خواهد کرد. این موضوع در نتیجه باعث تشدید رقابت میان این کشورهای صادرکننده نفت برای سهم بازار خواهد شد. در زمینه گاز طبیعی رشد انفجاری عرضه در آمریکا توجیه اقتصادی گازپروم برای پروژه LNG بالتیک را از بین برده و آمریکا را به یک رقیب احتمالی بزرگ LNG در کشورهای واردکننده تبدیل کرده و توان این شرکت برای تاکید روی قراردادهای بلندمدت قیمتگذاری براساس قیمت نفت را کاهش داده است.
اقدامات روسیه در خاورمیانه میتواند به این کشور کمک کند که به تاثیرگذاری این تهدیدها روی صنعت انرژی روسیه بپردازد. این اقدامات احتمالا جذابیت منابع نفت و گاز روسیه در مقایسه با نفت عربستان و متحدان عربی آن در خلیج فارس را افزایش خواهد داد.
در انتخاب منابع نفت و گاز طبیعی امنیت یک