شاعران و سخنوران زیادی در دورههای مختلف به دلیل ارادت خاص به اهلبیت(ع) زبان به وصف حماسه بزرگ عاشورا گشودند. ارادت شاعران و سخنوران در خصوص موضوع عاشورا و به تصویر کشیدن این قیام از زوایای متفاوت باعث خلق آثار ارزشمندی در این رابطه شد که شعر عاشورا با قدمتی هزار ساله حاصل این ارادت است.
با توجه به علاقه شاعران و سخنوران به انتقال رسالت عاشورا میبینیم که از نیمه دوم قرن چهارم شعر عاشورایی در ادب فارسی به ظهور رسیده و شاعران زیادی برای موضوع عاشورا و حادثه کربلا دست به سرودن غزل، دو بیتی، ترکیببند و ... زدهاند.
یکی از شاعران فارسی زبان که شعری در خصوص اهلبیت(ع) و حادثه کربلا سروده است « شرفالشعرا امیر بدرالدین قوامی خباز رازی» است.
قوامی از شاعران شیعی قرن ۶ است که مداح قوامالملک یمین الدین طغرایی بوده و تخلصش را نیز از نام او گرفته است. این شاعر از دسته شاعرانی است که در اشعار خود صراحتا شیعه دوازده امامی بودن خود را نشان داده است.
قوامی در بین شاعران شیعه مذهب معروف بود و در میان آثارش ستایش اهلبیت(ع) و مرثیه آنان دیده میشود. قوامی از افرادی بود که اشعاری در فضایل اهلبیت(ع) را در کوچه، بازار و محافل گوناگون با صدایی بلند برای مردم میخواند.
قصیده قوامی از اولین مراثی مستقل و بلند محسوب میشود که در عصر آغاز سوگواری رسمی در حکومت آلبویه سروده شده است. او در شعر بیشتر به ذکر مصائب کلی پرداخته و عظمت شان امام و عمق فاجعه کربلا را به خوبی به تصویر کشیده است.
اشعار قوامی غالبا بر مضامین اخلاقی و پند و موعظه استوار است و با خواندن قصیده معروفش میتوان به عاطفی بودن و برانگیزی احساسش در مورد واقع کربلا به خوبی پی برد.
دیوان اشعار قوامی توسط مرحوم میرجلالالدین حسینی ارموی تصحیح شده و به چاپ رسیده است.
متن شعر
روز دهم ز ماه محرم به کربلا ظلمی صریح رفت بر اولاد مصطفی
هرگز مباد روز چو عاشور در جهان کان روز بود قتل شهیدان به کربلا
آن تشنگان آل محمد اسیروار بر دشت کربلا به بلا گشته مبتلی
فرزند مصطفی و جگر گوشۀ رسول سر بر سر سنان و بدن بر سر ملا
عریان بمانده پردگیان سرای وحی مقتول گشته شاه سراپرده عبا
قتل حسین و بردگی اهل بیت او هست اعتبار و موعظۀ ما و غیر ما
دل در جهان مبند کزو جان نبردهاند پروردۀ پیمبر و فرزند پادشا
هرگه که یادم آید از آن سید شهید عیشم شود منغَّص و عمرم شود هبا
ای بس بلا و رنج که بر جان او رسید از جور و ظلم امت بیرحم و بیحیا
در آرزوی آب چنویی بداد جان لعنت بر این جهان بِنِفرینِ بی وفا!
آن روزها که بود در آن شوم جایگاه مانده چو مرغ در قفس از خوف بی رجا
با هر کسی همی به تلطّف حدیث کرد آن سید کریم نکو خلق خوش لقا
تا آن شبی که روز دگر بود قتل او می دادشان نوید و همی گفتشان ثنا
گویند کاین قدر شب عاشور گفته بود آمد شب وداع چو تاریک شد هوا
روز دگر چنان که شنیدی، مصاف کرد حاضر شده ز پیش و پس اعدا و اولیا
بر تن زره کشیده و بر دل گره زده رویش ز غَبن تافته پشتش ز غم دو تا
از آسمانِ دولت او ماه گشته گم وز آفتابِ صورت او گم شده ضیا
در بوستان چهره و شاخ زبان او از گل برفته رنگ و ز بلبل شده نوا
خونش چکیده از سر شمشیر بر زمین یاقوت درفشانده ز مینا به کهربا
از بهر شربتی به برِ لشکر یزید بر«مَن یَزید» داشته جان گران بها
لب خشک از آتش دل و رخ ز آب دیدهتر دل با خدای برده و تن داده در قضا
بگرفته روی آب سپاه یزید شوم بی آب چشم و سینه پر از آتش هوا
از نیزهها چو بیشه شده حربگاهشان ایشان درو خروشان چون شیر و اژدها
بر آهوان خوب مسلط سگان زشت بر عدلْ ظلمْ چیره شده، بر بقا فنا
اینها در آب تشنه و ایشان به خونشان از مهر سیر گشته و از کینه ناشتا
بر قهر خاندان نبوت کشیده تیغ تا چون کنندشان به جفا سر ز تن جدا
آهخته تیغ بر پسر شیر کردگار آن باغیانِ باقی شمشیر مرتضا
ایشان قوی ز آلت و ساز و سلاح و اسب و اینها ضعیف و تشنه و بیبرگ و بینوا
میر و امام شرع حسین علی که بود خورشید آسمان ِهدی شاه اوصیا
از چپّ و راست حمله همی کرد چون پدر تا بود در تنش نَفَسی و رگی به جا
خویش و تبار او شده از پیش او شهید فرد و وحید مانده در آن موضع بلا
افتاده غلغلِ ملکوت اندر آسمان برداشته حجابِ افق امرِ کبریا
بر خُلد منقطع شده انفاس حورعین بر عرش مضطرب شده ارواح انبیا
خورشید و ماه تیره و تاریک بر فلک آرامش زمین شده چون جنبش سما
زهرا و مصطفی و علی سوخته ز درد ماتم سرای ساخته بر سدره منتها
در پیش مصطفی شده زهرای تنگدل گویان که چیست درد حسین مرا دوا
تا کی ز امت تو به ما رنجها رسد؟ دانم که ای پدر ندهی تو بدین رضا
فرزند من که هست تو را آشنای جان در خون همی کند به مصاف اندر آشنا
از تشنگی روانش بیصبر و بیشکیب گرمای کربلا شده بیحدّ و منتها
او در میان آن همه تیغ و سنان و تیر دانی همی که جان و جگر خون شود مرا
زنده نمانده هیچ کس از دوستان او در دست دشمنانْش چرا کردهای رها؟
یک ره بنال پیش خداوند دادگر تا از شفاعت تو کند حاجتم روا
گفتا رسول باش که جان شریف او زان قتلگاه زود خرامد بر شما
ایشان درین که کرد حسین علی سلام جدش جواب داد و پدر گفت مرحبا
زهرا ز جای جست و به رویش در اوفتاد گفت ای عزیز ما، تو کجایی و ما کجا
چون رستی از مصاف و چه کردند با تو قوم؟ مادر در انتظار تو، دیر آمدی چرا؟
کار چو تو بزرگ نه کاری بوَد حقیر قتل چو تو شهید نه قتلی بود خطا
فرزند آن کسی که ز ایزد برای اوست در باغِ وحی جلوۀ طاوس «هَل اَتی»
در خانۀ نبوت و عصمت برای تو سادات را جمال شد اسلام را بها
شاهِ امامْ نسلِ پیمبرْنسب تویی کشته به تیغ قهر تو را لشکر جفا
آب فرات بر تو ببستند ناکسان آمیختند خون تو با خاک کربلا
بر جان تو گشاده کمین دشمنان کین با تو نمانده هیچ کس از دوست و آشنا
نه هیچ مهربان که تولا کند به تو نه هیچ سنگدل که محابا کند تو را
سینه دریده، حلق بریده، فکنده دست غلتان به خون و خاک، سر از تن شده جدا
بر سینۀ عزیز تو بر، اسب تاخته ای هم چو مصطفی ز همه عالم اصطفا
اندام تو چگونه بود زیر نعل اسب کز روی لعل تو نزدی گَرد گُل صبا؟
رخت و بُنه به غارت و فرزند و زن اسیر در دست آن جماعت پر زَرق و کیمیا
اولاد و آل تو متحیر شده ز بیم وز آه سردشان متغیر شده هوا
انتهای پیام
