تنها زرشک بیدانه جهان در خراسان جنوبی تولید میشود؛ زرشکی که گاهی زخم خار مشکلاتش بیش از سودی است که میبرند اما عشق به تولید هیچگاه کشاورزان را از کار دور نمیکند؛ عشقی که اگر نبود حال به جای بوتههای زرشک که چندان سودی هم برای کشاورز ندارد، درختان دیگری رشد کرده بود.
به گزارش ایسنا،زرشک محصول استراتژیک خراسان جنوبی است. ۹۸ درصد از زرشک کشور در این منطقه تولید میشود. سطح زیر کشت زرشک در استان ۱۸ هزار و ۶۰۰ هکتار بوده است. پیشبینی میشود ۲۲ هزار و ۳۰ تن زرشک بی دانه خشک از قطب تولید این محصول در جهان برداشت شود. صادرات محصولات استراتژیک این منطقه میتواند نقش بسزایی در توسعه اقتصاد آن داشته باشد.
اکنون زرشک در بارگاهها اندوخته شده و نه تنها زرشک کار نمیتواند آن را با قیمت حداقلی بفروشد که حتی کشورهای دیگری که سالهای گذشته خریدارش بودند، اکنون این زرشک با این کیفیت را قبول ندارند و این زخمی بر دل کشاورز زرشک شده است.
حقیقت این است که زندگی برای کشاورز زرشک کار سخت میگذرد؛ آنقدر سخت که حتی خود دستی در قیمت گذاری ندارد و یا حتی نمیتواند هزینه کارگرانش را از آن تامین کند. زرشکی که در دنیا بینظیر است نباید حال و روزش این باشد.
چرا کنترل و تعیین قیمت در دست خودمان نباشد؟
حسین براتی، کشاورز و عضو کنسرسیوم زرشک خراسان جنوبی به ایسنا گفت: زرشکها از سالی که کرونا شیوع پیدا کرد بازار مناسبی ندارد و در انبارهایمان خاک میخورد.
وی با بیان اینکه سال گذشته مصوباتی برای خرید زرشک و فراوری انجام شد اما متأسفانه تا کنون خروجی مطلوبی نداشته است، افزود: حمایتی از کشاورزان در حوزه تولید محصول ارگانیک و با کیفیت نشده است.
براتی پرسید: چرا ما زرشک بیدانه جهان را تولید کنیم اما دیگر استانها و یا دیگر کشورها برای ما تعیین کنندده قیمت باشند؛ چرا ما خود قیمت را براساس هزینهها و تورم سالانه تعیین نکنیم؟
صادرات صفر
احسان بیکی، عضو کنسرسیوم زرشک و نماینده کمیسیون کشاورزی اتاق بازرگانی نیز اظهار کرد: حجم صادرات زرشک کشور در مقابل میزان تولید استان تقریبا صفر است و این یک مشکل بزرگ است که ما نتوانستهایم رضایت کشورها را جلب کنیم.
وی افزود: با توجه به شرایط کم آبی کشاورزان از سمت تولید محصولات زراعی به سمت محصولات باغی روی آورده اند و سطح زیر کشت زرشک افزایش پیدا کرده و در سالهای آینده تولید به شدت افزایش خواهد داشت در حالی که هنوز زرشکهای سالهای گذشته بر روی دست کشاورز مانده است پس چرا برنامه نداریم؟.
وی با اشاره به اینکه ساخت مجموعههای جدید فراوری زرشک اشتباهی بزرگ است، بیان کرد: بهتر است ابتدا واحدهای موجود را احیا و محصولاتشان را بروز رسانی کنیم.
بیکی با بیان اینکه در بیرجند بیش از ۳۰ واحد بسته بندی زرشک داریم اما تمام واحدها تعطیل هستند، تصریح کرد: ایجاد تشکلی قوی مرهم بسیاری از مشکلات خواهد بود.
نماینده کمیسیون کشاورزی اتاق با بیان اینکه اکنون حدود ۱۵۰۰ تن زرشک از سال ۹۸ در سردخانهها موجود است، افزود: همکاری و هماهنگی بین بخشهای خصوصی و دولت ضروری است.
پیش نیاز بین المللی شدن زرشک
سبحان مصطفایی، نماینده خوشه زرشک و عناب خراسان جنوبی نیز چندی پیش در جلسه مشترک کمیته کارشناسی شورای گفتگو و کنسرسیوم زرشک استان که در اتاق بازرگانی بیرجند برگزار شد، بیان کرد: برنامه ما در خوشه خشکبار با هماهنگی سازمان صمت، فرآوری است و سازمانها و متولیان استان توانمندی خود به خصوص در زمینه بودجه را برای حل مشکلات صادرات و فراوری زرشک پای کار بیاورند.
وی با بیان اینکه در حال حاضر بهرهوری مشکل استان نیست، بیان کرد: بارها مشکلات صادرات، قیمت، برندینگ و فراوری زرشک در جلسات مطرح شده است، اما برنامه ریزی لازم وجود ندارد.
وی با بیان اینکه مشکل فروش میزان تولید فعلی زرشک استان را داریم و افزایش بهره وری مشکلات را افزایش خواهد داد، اظهار کرد: فراوری در اولویت است و اگر بتوانیم بخشی از زرشک استان را فراوری کنیم این حجم از مشکلات را نخواهیم داشت.
وی با بیان اینکه حل مشکلات استان در گرو این است که سازمانها به طور شفاف تواناییهای خود را روی میز بگذارند، گفت: هیئت تجاری از ارمنستان اواخر مهرماه به استان دعوت شده و این اشتیاق را داشتند که زرشک را از نزدیک در استان ببینند تا ساختار حمل و نقل آن را پیش بینی کنند، امت ما این ظرفیتها را نمیبینیم؛ باور کنیم پیش نیاز بینالمللی شدن زرشک این است که محصولی با کیفیت و استانداردهای کشورهای هدف برای ارائه داشته باشیم.
دولت زرشک را نمیبیند
وحید ضیائیان احمدی، مدیر تعاون روستایی خراسان جنوبی گفت: طبق آمار جهاد کشاورزی استان، امسال متوسط برداشت زرشک ۲۲ هزار تن زرشک خشک معادل ۱۱۰ هزار تن زرشکتر بوده، که این اعداد بر اساس محاسبه میزان برداشت در هکتار بوده است.
وی اظهار کرد: صنعت زرشک همانند یک شمشیر دولبه است و اولین لبه این تیزی برنده به سمت ماست، یعنی مشکل ما است و باید نسبت به حل آن تدابیری اندیشیده و سپس به حالت اجرایی درآید.
وی ادامه داد: باوجود اینکه ۹۵ درصد زرشک کشور را استان خراسان جنوبی تامین میکند و فقط دربرگیرنده یک استان است، دولت کمتر در این حوزه ورود پیدا میکند.
ضیائیان احمدی افزود: ۳۲ محصول در کشور وجود دارد که دولت در صورت نیاز حمایت میکند که زرشک جزو محصولاتی که خرید حمایتی یا تضمینی میشوند، نیست، اما لبه دیگر این شمشیر، میزان عرضه و تقاضا در سیستم بازار است که همین عرضه و تقاضا نیازمند ورود بخشهای مختلف و بررسی جنبههای موجود در بازار است.
وی تصریح کرد: ایجاد تعامل و هماهنگی بین عوامل و ارگانهایی که مرتبط با این محصول هستند سبب کنترل بازار و توسعه این بخش میشود، اما با وجود دوندگیهای متعدد هنوز تعاملی صورت نگرفته است.
قیمت پرنوسان
وی با اشاره به اینکه قیمت این محصول پر خاصیت در بازار دچار نوسانات است، تصریح کرد: دخالت سودجویانی که منافع شخصی خود را معیار بر منافع عام میدانند و با دخالت در این حوزه سبب بی ثباتی، تشویش در قیمتها میشوند، و همین افراد با خریداری قیمت پایین محصول از کشاورزان، سبب ایجاد مشکل شدهاند.
ضیائیان احمدی بیان کرد: علاوه بر اینها محاسبهها نشان میدهد که هزینه دخل و خرج ها با هم همخوانی ندارد، همین موضوع کشاورزان زرشککار استان را نیز در برگرفته و رضایت مندی مورد نظر حاصل نشده است.
وی با گلایه مندی از عدم تعامل ادامه داد: امسال شهرداری تهران که متولی میوه و تره بار میادین تهران است، قیمت گذاری زرشک را پایین تر قرار داده و بین ۲۰ تا ۲۱ هزار تومان برای مصرفکننده در نظر گرفته است، آن هم در صورتی که از ابتدا تا کنون بین ۱۷ تا ۱۸ هزار تومان محاسبه شده که نشان از عدم تعامل بین دستگاهها دارد و اینکه تجار منافع کوتاه مدت خود را به منافع بلندمدت ترجیح میدهند.
وی افزود: کشاورزان و تولیدکنندگان خرده مالک به محض اینکه محصول شان به مرحله برداشت میرسد، میخواهند آن را بفروشند تا بدهیهای خود را پرداخت کنند و تنظیم این محصول در بازار را مشکلتر میکند، و اینجاست که نبود همکاری و هماهنگی بیداد میکند.
مدیر تعاون روستایی خراسان جنوبی با بیان اینکه سال گذشته در میادین میوه تره بار تهران، برای عرضه محصول، غرفه گرفتیم، اما به دلیل مشکلات و نبود غرفههای آماده سودهی زیر صفر را به آمارمان اضافه کرد، افزود: امسال با کسب تجربه بیشتر، با خود عرضه کننده میادین هماهنگ، زرشک را از کشاورزی خریداری و به صورت دان و شانهای عرضه کردیم.
وی اظهار کرد: یک مرکز اصلی در بجد بیرجند دایر است و ما این روزها توانایی داریم روزی ۱۰ تن را آماده و به صورت شاخه ارسال کنیم؛ برای دانه زرشک هم در شیراز، با ایجاد همکاری بین دستگاههای مرتبط، دان را با قیمت ۱۸ هزار تومان که حدود ۲۰ هزار تومان عرضه میکنیم و خرید از کشاورزان ۸۵۰۰ تومان رسیده است؛ هر چند قیمتها نوسان دارد.
با استانداردهای جهانی مطابق نیستیم
ضیائیان احمدی ادامه داد: در سال ۱۳۹۹ با تهیه بروشورها و کتابچههایی اقدام به معرفی زرشک کرده و آن را با دو زبان فارسی و انگلیسی به تمام نمایندگیهای خارج از کشور ارسال کردیم که نتیجه آن جذب خریداران خارجی بود، اما به دلیل وجود سموم و آلوده بودن محصول زرشک، محمولهها در مرزها معدوم و خسارت زیادی وارد شد. با توجه به اینکه در ایران نمونه گیری انجام شد، اما به دلیل تفاوت استانداردها و وجود سم و مواد معدنی نتایج خوبی به دست نیامد که این نیز همت مسئولان را میطلبد تا با جایگزین کردم سمهای مفید، محصولات سالمی