ربابه نوری یکشنبه ۱۴ اردیبهشت در نشست تخصصی پیشگیری از خودکشی که به همت جهاد دانشگاهی واحد البرز برگزار شد، ضمن تبیین اصول روانشناختی پدیده خودکشی اظهارکرد: ما باید آگاه باشیم که اغلب افرادی که اقدام به خودکشی میکنند در جستوجوی راهی برای پایان دادن به رنج روانی خودند، نه پایان زندگی. یکی از موانع مهم در مسیر کمک به افراد در معرض خطر، برداشتهای عامیانه و غلط از موضوع خودکشی است. ما در جامعه با طیفی از باورهای نادرست مواجهیم که منجر به قضاوتهای سطحی و بیتفاوتی نسبت به نشانههای هشدار میشود.
این استاد دانشگاه ادامه داد: برخلاف تصور رایج، تصمیم به خودکشی الزاماً از روی برنامهریزی قبلی و خواست جدی برای مردن نیست. در بسیاری از موارد، فرد درگیر بحران شدید روانی، فقدان مهارت حل مسئله، فشار عاطفی یا اختلالات روانی مانند افسردگی است و ذهن او در آن لحظه دچار نوعی «تفکر تونلی» میشود؛ به این معنا که دنیا را سیاه و سفید میبیند و احساس میکند یا باید فوراً مشکلش حل شود یا تنها راه باقیمانده، مرگ است.
وی توضیح داد: خودکشی در بسیاری از موارد، محصول یک لحظه ناگهانیِ تصمیمگیری در شرایط پریشانی روانی است. فردی که ممکن است ماهها به خودکشی فکر کرده باشد؛ گاهی در یک آن، به دلیل یک رویداد یا فشار حاد روانی، اقدام به خودکشی میکند. اما نکته مهم این است که این اقدام اغلب همراه با تردید، دوگانگی و امید پنهان به نجات است.
باور «خودکشی نمایشی» غلط و خطرناک است
نوری با تأکید بر خطرناک بودن اصطلاحاتی مانند «خودکشی نمایشی»، تصریح کرد: ما بههیچوجه نباید کسی را که از خودکشی صحبت میکند؛ نادیده بگیریم یا به سخره بگیریم. کسی که درباره خودکشی حرف میزند درواقع دارد به زبان خودش کمک میطلبد. اگر بهجای توجه و همدلی، با قضاوت و تمسخر مواجه شود، احتمال خطر بسیار بیشتر خواهد شد.
وی با اشاره به تجربههای بالینی در حوزه درمان مراجعان دارای افکار خودکشی، افزود: بسیاری از کسانی که پس از اقدام به خودکشی نجات یافتهاند، میگویند در همان لحظهها، اگر کسی با آنها صحبت میکرد یا جدیشان میگرفت احتمالاً هرگز این کار را نمیکردند. این یعنی ما بعنوان اطرافیان، دوستان، همکاران و حتی رهگذران، میتوانیم نقش نجاتبخش داشته باشیم؛ البته اگر آموزش دیده باشیم و با زبان روانشناسی آشنا باشیم.
الگوی «بتا»؛ الگویی ساده برای مداخله عمومی
عضو هیئت علمی دانشگاه خوارزمی با معرفی الگوی ساده و عملی «بتا» برای مواجهه با نشانههای هشدار خودکشی در اطرافیان، گفت: این مدل شامل سه مرحله است: بپرس، ترغیب کن و ارجاع بده. اگر فردی در جمع خانوادگی، دوستانه یا محیط کاری از خودکشی صحبت کرد یا نشانههایی از ناامیدی شدید نشان داد، قدم اول این است که با او وارد گفتوگو شویم و بصورت واضح و بدون قضاوت بپرسیم که آیا به خودکشی فکر کرده یا نه. این پرسش نهتنها خطر اقدام را بیشتر نمیکند، بلکه احساس شنیده شدن و درک شدن به فرد میدهد.
این استاد دانشگاه تصریح کرد: باید او را تشویق کنیم تا بیشتر حرف بزند و احساساتش را بیان کند و در نهایت، مهمترین کار ارجاع به متخصص است؛ حتی اگر خودمان متخصص نباشیم.
نوری گفت: در مواردی که فرد در خطر است اما امکان مراجعه فوری به روانپزشک یا مشاور وجود ندارد؛ خطوط اورژانس روانی و اجتماعی قابل دسترسند. خط ۱۴۸۰ (مشاوره بهزیستی)، ۱۲۳ (اورژانس اجتماعی) و ۱۱۵ (اورژانس پزشکی) میتوانند در لحظه بحران وارد عمل شوند. کارشناسان آموزشدیده در این مراکز بصورت رایگان، تلفنی و ۲۴ ساعته آماده مداخله و ارجاع تخصصی هستند.
وی افزود: گاهی افراد حتی بدون دادن آدرس یا شماره تماس دقیق،