در دنیایی که شتاب زندگی، هیاهوی رسانه‌ای و فشارهای معیشتی ذهن انسان را به‌طور مداوم درگیر کرده است، نیاز به توقف آگاهانه و بازاندیشی در مسیر زندگی بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود. اعتکاف، به‌ویژه در ایام‌البیض ماه رجب، پاسخی معنوی به همین نیاز فطری است؛ فرصتی برای فاصله‌گرفتن از روزمرگی و نزدیک‌شدن به حقیقتی فراتر از مشغله‌های مادی.

ایام‌البیض، نه صرفاً یک بازه زمانی مذهبی، بلکه بستری برای تربیت روح، تقویت اراده اخلاقی و بازسازی نسبت انسان با خدا، خود و جامعه است. استقبال گسترده جوانان و اقشار مختلف از این آیین، نشان می‌دهد اعتکاف همچنان زبانی زنده و قابل فهم برای انسان امروز دارد و توانسته پیوند سنت‌های دینی با نیازهای معاصر را حفظ کند.

اعتکاف؛ تمرین آزادی در دل محدودیت‌ها

حجت‌الاسلام والمسلمین مرتضی محمدزاده، مدرس حوزه و دانشگاه در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به فلسفه اعتکاف گفت: اعتکاف در ظاهر به معنای ماندن در مسجد و محدودکردن ارتباطات بیرونی است، اما در حقیقت نوعی «آزادی درونی» را برای انسان رقم می‌زند که از قید وابستگی‌ها و تعلقات ناپایدار رها می‌شود.

وی تصریح کرد: اعتکاف، انسان را از پراکندگی ذهنی نجات می‌دهد و تمرکز دوباره بر اصل زندگی یعنی بندگی خدا را ممکن می‌سازد؛ امری که در زندگی روزمره کمتر مجال تحقق پیدا می‌کند.

به گفته این مدرس حوزه و دانشگاه، ایام‌البیض به‌دلیل جایگاه ویژه در ماه رجب، زمینه آمادگی روحی برای ورود به شعبان و رمضان را فراهم می‌کند.

محمدزاده با تأکید بر بُعد تربیتی اعتکاف افزود: حضور چندروزه در فضای مسجد، انسان را با یک نظم معنوی مواجه می‌کند؛ نظمی که در آن زمان، گفتار، نگاه و حتی سکوت معنا پیدا می‌کند و فرد به بازسازی درونی خود می‌پردازد.

وی ادامه داد: اعتکاف تنها یک عبادت فردی نیست، بلکه مدرسه‌ای فشرده برای تمرین اخلاق، صبر، کنترل نفس و تقویت اراده است؛ ویژگی‌هایی که آثار آن پس از پایان اعتکاف نیز در رفتار اجتماعی فرد باقی می‌ماند.

به گفته این کارشناس دینی، اگر اعتکاف به‌درستی تبیین شود، می‌تواند نقش مهمی در کاهش آسیب‌های اخلاقی و افزایش آرامش روانی جامعه ایفا کند، چراکه انسان معتکف با نگاهی اصلاح‌شده به زندگی بازمی‌گردد.

از خلوت فردی تا مسئولیت اجتماعی

راضیه رحمانیان، یک پژوهشگر علوم دینی و اجتماعی نیز در گفت‌وگو با ایسنا، اعتکاف را پلی میان معنویت فردی و مسئولیت اجتماعی توصیف کرد و گفت: برخلاف تصور رایج، اعتکاف به معنای کناره‌گیری از جامعه نیست، بلکه بازسازی درونی برای حضور مسئولانه‌تر در اجتماع است.

وی با اشاره به حضور پررنگ نوجوانان و جوانان در مراسم اعتکاف اظهار کرد: این استقبال نشان می‌دهد نسل جدید به‌دنبال معنا، هویت و آرامش است و اعتکاف توانسته پاسخی معتبر و اصیل به این جست‌وجو ارائه دهد؛ پاسخی که نه تحمیلی است و نه شعاری.

این پژوهشگر دینی افزود: اعتکاف، نوعی بازتعریف رابطه انسان با زمان است؛ فرد می‌آموزد که ارزش زندگی تنها در بهره‌وری مادی خلاصه نمی‌شود و گاهی توقف، سکوت و تأمل می‌تواند مسیر آینده را شفاف‌تر کند.

وی ادامه داد: تجربه جمعی اعتکاف، سرمایه اجتماعی تولید می‌کند؛ چراکه افراد با سلایق و طبقات مختلف، حول یک ارزش مشترک کنار هم قرار می‌گیرند و حس همدلی و اعتماد تقویت می‌شود.

به گفته رحمانیان، اگر نهادهای فرهنگی بتوانند پیام‌های اعتکاف را به زبان روز ترجمه کنند، این آیین می‌تواند به یکی از مؤثرترین ابزارهای تقویت اخلاق عمومی و انسجام اجتماعی تبدیل شود.

به گزارش ایسنا، اعتکاف در ایام‌البیض، فراتر از یک آیین عبادی محدود به مسجد، تجربه‌ای عمیق از بازگشت به خویشتن الهی و بازسازی رابطه انسان با جهان پیرامون است. این سنت ریشه‌دار، هم‌زمان پاسخگوی نیازهای روحی فرد و ضرورت‌های اخلاقی جامعه است.

در شرایطی که انسان معاصر بیش از هر زمان دیگری با بحران معنا مواجه است، اعتکاف می‌تواند نقطه تعادل میان زندگی مادی و معنوی باشد؛ فرصتی برای بازاندیشی، اصلاح مسیر و آغاز دوباره. شاید راز ماندگاری اعتکاف نیز در همین باشد که با وجود سادگی ظاهری، پاسخ‌هایی عمیق به پرسش‌های بنیادین انسان ارائه می‌دهد.

انتهای پیام