به گزارش ایسنا، دولت با هدف حفظ قدرت خرید مردم و کاهش فشار اقتصادی خانوارها، اجرای طرح جدید کالابرگ الکترونیکی حمایتی را از ۱۷ دی ماه آغاز کرد. این طرح که با همکاری مجلس شورای اسلامی تهیه و تدوین شده، از اواسط دیماه ۱۴۰۴ بهصورت رسمی عملیاتی شده است. دولت اعلام کرده که این طرح با هدف تقویت قدرت خرید آحاد جامعه، تثبیت وضعیت معیشتی شهروندان و کمک به تامین هزینههای ضروری خانوارها طراحی شده و ماهیتی مستمر دارد و قرار نیست جایگزین یارانه نقدی شود.
طبق اعلام رسمی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، اعتبار کالابرگ به حساب سرپرستان خانوار از اواسط دیماه ۱۴۰۴ واریز شد و از همان زمان امکان استفاده برای خرید کالاهای اساسی فراهم شده است.
شیوه اجرا و نحوه تخصیص اعتبار
در قالب این طرح، اعتباری معادل حدوداً یک میلیون تومان به ازای هر فرد به حساب مشمولان واریز میشود که سرپرست خانوار میتوانند ماهانه با استفاده از آن کالاهای اساسی را خریداری کنند. برای مثال، در یک خانواده چهار نفره، مجموع اعتبار ماهانه حدود ۴ میلیون تومان خواهد بود. ارزیابیها نشان میدهد که این اعتبار برای خرید ۱۱ قلم کالای اساسی شامل برنج، روغن، لبنیات، مرغ، تخممرغ، ماکارونی و … در نظر گرفته شده؛ بنابراین خانوارها میتوانند از این مبلغ در فروشگاههای معتبر و طرف قرارداد بهرهمند شوند هر چند که بر اساس مشاهدات میدانی خبرنگار ایسنا، استفاده از این کالابرگها تنها محدود به فروشگاههای بزرگ و معرفی شده نیست و در بسیاری از قصابیها، فروشگاههای کوچک و محلی، سوپرمارکتها و ...نیز فروش کالابرگ انجام میشود و همچنین بر اساس گزارش وزارت رفاه، تقریباً همه مردم ایرانی ساکن کشور فارغ از اینکه پیشتر یارانه نقدی دریافت میکردهاند یا نه، مشمول دریافت کالابرگ الکترونیک شدهاند و تنها برخی موارد استثنا مانند دهکهای بالای درآمدی ممکن است از شمول خارج باشند.
اعتبار کالابرگ به چه کارتی واریز میشود؟
بر اساس اعلام وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، برای دریافت و استفاده از کالابرگ الکترونیکی، هیچ کارت جدیدی صادر نشده و اعتبار تخصیصی این طرح روی همان کارت بانکی سرپرست خانوار واریز میشود. مطابق توضیحات مسئولان، این اعتبار بهصورت مجزا از یارانه نقدی در حساب سرپرست خانوار تعریف شده و قابل برداشت نقدی نیست؛ بلکه صرفاً برای خرید اقلام مشمول طرح در فروشگاههای طرف قرارداد قابل استفاده است.
سرپرستان خانوار میتوانند با همان کارت بانکی یارانهای و از طریق دستگاههای کارتخوان متصل به شبکه شاپرک، اقدام به خرید کالاهای اساسی مشمول کالابرگ کنند. در زمان خرید، اعتبار کالابرگ بهصورت خودکار از مبلغ خرید کسر میشود و نیازی به انجام فرایند جداگانه یا ثبتنام جدید وجود ندارد.
روایتهای متفاوت از یک طرح واحد
با آغاز اجرای طرح کالابرگ الکترونیکی و فعال شدن اعتبار خرید کالاهای اساسی برای خانوارها، بررسیهای میدانی خبرنگار ایسنا از فروشگاههای بزرگ و کوچک سطح شهر نشان میدهد که نحوه اجرای این طرح در عمل، یکسان نیست و شهروندان تجربههای متفاوتی از خرید با کالابرگ دارند؛ تجربههایی که گاه با محدودیت، ابهام و رویههای متفاوت فروشگاهی همراه شده است.
محدودیت در فروشگاههای بزرگ؛ «بیش از این نمیشود»
این بررسیها حاکی از آن است که در برخی فروشگاههای زنجیرهای و بزرگ، محدودیتهایی برای تعداد اقلام قابل خرید با کالابرگ اعمال میشود؛ بهگونهای که به گفته شهروندان، امکان خرید متناسب با نیاز واقعی خانوار فراهم نیست. در هفته گذشته این محدودیت تعداد تنها در روغن و آن هم به دلیل آغاز موج جدید تولید بود تا بازار به تعادل برسد، اما امروز بر اساس مشاهدات میدانی در ( ۳۰ دی ماه) و اعلام مردم، این محدودیت تعداد خرید و برندهای موجود در فروشگاهها به بسیاری از اقلام دیگر نیز سرایت کرده است.
در حالی که در فروشگاههای بزرگ این محدودیت تعداد و انتخاب نوع کالا و برند وجود دارد، در فروشگاهها و خردهفروشیها این محدودیتها وجود ندارد و مردم میتوانند با آن اعتبار حتی به خرید اقلام دیگر همچون آجیل، شکلات و ... نیز بپردازند.
یکی از شهروندان در گفتوگو با ایسنا گفت: « با اینکه اعتبار کالابرگ برای خانواده چهار نفره داریم، اما فقط اجازه دادند یک کیسه برنج و یک بطری روغن برداریم. وقتی گفتیم نیازمون بیشتره، گفتند دستورالعمل فروشگاه همینه.»
شهروند دیگری نیز اظهار کرد: « میگویند هر خرید فقط شامل تعداد مشخص از کالاها میشود و بیشتر از آن ثبت نخواهد شده، حتی اگه اعتبارش در کارت باشد.»
الزام به داشتن کارت بانکی با موجودی نقدی
برخی خریداران اعلام کردند که در تعدادی از فروشگاهها، داشتن یک کارت بانکی با موجودی حداقل ۱۵۰ هزار تومان شرط استفاده از کالابرگ اعلام شده است. به گفته این افراد، فروشندگان اعلام کردهاند که بدون وجود مبلغی نقدی در کارت بانکی، امکان انجام تراکنش کالابرگ وجود ندارد؛ موضوعی که برای برخی خانوارها، بهویژه دهکهای کمدرآمد، چالشبرانگیز شده است.
فیشهای چندمرحلهای و پرداختهای خرد
برخی شهروندان نیز همچنین از پرداخت مبالغی بین ۵ تا ۱۰ هزار تومان برای دریافت فیش خرید خبر میدهند. بر اساس این روایتها، در برخی فروشگاهها ابتدا فیشی صادر میشود، سپس خریدار با همان فیش اقدام به دریافت کالا میکنند و در نهایت هنگام تسویهحساب، فیش مهرشده به صندوق تحویل داده میشود.
یکی از مراجعهکنندگان میگوید: «گفتند اول باید یک مبلغ جزئی بدهید تا فیش صادر شود، بعد با آن فیش کالا را برداشته و در نهایت فیش را تحویل صندوق دهید. خودمان هم دقیق متوجه نشدیم که چرا به این صورت است.»
تفاوت جدی با فروشگاههای کوچک
همچنین در مقابل، بررسیها نشان میدهد که در فروشگاههای کوچکتر و محلی، روند استفاده از کالابرگ سادهتر و منعطفتر است. در این فروشگاهها، اغلب خبری از محدودیت تعداد اقلام یا فرایندهای چندمرحلهای نیست و پرداخت بهصورت مستقیم انجام میشود. برخی فروشندگان محلی اعلام کردهاند که سختگیریهای فروشگاههای بزرگ را ندارند و تلاش میکنند اعتبار کالابرگ را مطابق نیاز واقعی خانوارها اعمال کنند.
آنچه که در میان مشاهدات وجود دارد این است که در برخی کالاها همچون گوشت و برنج که قیمت ثابتی به روی کالا درج نمیشود، در فروشگاههای متفاوت، با اختلاف قیمتهای چشمگیری به فروش میرسند که گویا سقف قیمتی ندارند. در این میان درست است که بحث آزادسازی نرخ مطرح است، اما نباید نظارتی بر نحوه قیمتگذاریها باشد؟
اعتبار در اختیار فروشگاه؛ خرید تدریجی کالا
در بخش دیگری از مشاهدات، با فروشگاههایی مواجه شدیم که کل مبلغ اعتبار کالابرگ خانوار را یکجا محاسبه و فیش آن را مهر میکردند؛ بهطوری که اعتبار نزد فروشگاه باقی میماند و خانوار میتوانست بهصورت تدریجی و در چند نوبت، مایحتاج خود را از همان فروشگاه تهیه کند. اگرچه برخی شهروندان این روش را راهکاری برای مدیریت خرید میدانند، اما برخی دیگر نسبت به شفافیت این شیوه و در اختیار ماندن اعتبار نزد فروشگاهها ابراز تردید دارند.
با توجه به مشاهدات صورت گرفته می توان دریافت که اجرای طرح کالابرگ در سطح فروشگاهها با رویههای متفاوتی همراه است؛ تفاوتهایی که از نگاه شهروندان، نیازمند شفافسازی، یکسانسازی دستورالعملها و نظارت دقیقتر از سوی دستگاههای مسئول است. علاوه بر شفافسازی نحوه فعالیت نیاز است که بر نحوه قیمتگذاری ها نیز نظارتی شود تا هزینه این کالابرگ واریزی به خانوار کارآمدی خود را داشته باشد.
انتهای پیام
نظرات