نوروز ۱۴۰۵ و بازار عید آن برای همیشه در گوشه ذهن مردم ایران باقی خواهد ماند. روزهایی که اگرچه سایه شوم جنگ بر سر شهرهای ایران سنگینی می‌کند، اما هنوز مردم در حال خرید سبزه و ماهی قرمز و لباس نو برای بچه‌ها هستند و زندگی در بطن شرایط جنگی ادامه دارد.

بازار مشهد که اواسط اسفندماه هرسال علاوه بر همشهریان میزبان زائران امام رضا بود. امسال در واپسین روزهای سال نو با استقبال کمتری مواجه است اما هنوز زنده و استوار به فعالیت خود ادامه می‌دهد. 

شاید شلوغی خیابان‌ها و بازار به اندازه سال‌های قبل و شرایط عادی گذشته نباشد، اما جنب و جوش‌ روزهای پایان سال در سطح شهر نمایان است. در آخرین روزهای سال ۱۴۰۴ سری به بازارهای شب سال نو مشهد زدیم تا بیشتر از وضعیت آنان جویا شویم.

اولین مقصد ما در آستانه نوروز، بازار گوشت، مرغ و ماهی بود، جایی که انتظار می‌رفت هیاهوی عیدانه را با خود داشته باشد. اما آنچه دیدیم، ترکیبی بود از شلوغی ظاهری و نگرانی پنهان. ازدحام مردم، عمدتا پدران و مادرانی بودند که تلاش می‌کردند بخشی از نیازهای اساسی سفره‌های عیدشان را تامین کنند، گویی می‌خواستند با این خریدها، بر تنش‌های ناشی از جنگ و فشار اقتصادی سرپوش بگذارند. 

در چهره‌ها، به جای نشاط معمول عید، نوعی حسرت و اجبار موج می‌زد، انگار عید نوروز بیش از آنکه جشن باشد، وظیفه‌ای است که باید به هر قیمتی انجام شود.

مائده یزدانی، یکی از شهروندان مشهدی در گفت‌وگو با ایسنا و در پاسخ به دلیل حضورش در بازار با وجود این شرایط، می‌گوید: نزدیک عید است، دل آدم می‌خواهد حداقل یک گوشت یا مرغ خوب بخرد. نمی‌شود که سال را بدون این‌ها تحویل کرد. باید شاد بود و به زندگی ادامه داد.

تنها سرمایه فروشندگان در رکود است
 
در میان مغازه‌ها، یکی از فروشگاه‌های گوشت و پروتئینی به شکلی غیرمنتظره شلوغ بود. صف مشتریان تا بیرون مغازه کشیده شده بود و این ما را نیز به کنجکاوی واداشت. وقتی به داخل مغازه رفتیم، مشتریان در حال تعریف و تمجید از تازگی و کیفیت محصولات بودند و مهم‌تر از همه، از قیمت‌های منصفانه حرف می‌زدند.  

صاحب مغازه، علی نجاتی، مردی میانسال با چهره‌ای آفتاب‌سوخته، در حالی که با دقت و حوصله سفارشات را آماده می‌کرد، در گفت‌وگو با ایسنا می‌گوید: خودتان شاهدید که چقدر مردم زیر فشار هستند. جنگ و تورم، همه چیز دست به دست هم داده است. من نیز به عنوان یک کاسب، وظیفه خودم می‌دانم که کمترین سود را از مردم دریافت کنم.

او در ادامه صحبت‌هایش قیمت‌های بازار گوشت را اینطور بیان می‌کند: قیمت گوشت گوسفندی از ۷۹۹ هزارتومان تا ۱ میلیون و ۶۷۸ هزار تومان، گوشت چرخ‌کرده از کیلویی ۶۰۰ تا ۹۹۵ هزار تومان و گوشت گوساله از ۹۹۰ هزار تومان تا یک میلیون و ۴۵۰ هزار تومان در بازار است. این‌ قیمت‌ها در پایین‌ترین حالت ممکن به مردم عرضه می‌شود. بیشتر مردم دیگر توان خرید بالا را ندارند، خریدهایشان با کالابرگ انجام می‌شود. ما فروشندگان نیز در تلاش هستیم که علاوه بر کمک به مردم، مشتریان خود را از دست ندهیم تا مردم بتوانند خرید کوچک عیدانه داشته باشند. باید به یکدیگر کمک کنیم تا استرس جنگ از مردم گرفته و روحیه و حال خوب به جامعه تزریق شود. این خریدها، برای خیلی‌ از مردم حکم همان شادی را دارد. 

پاسخ آقای نجاتی، فراتر از یک فروشنده ساده بود؛ وی وضعیت اقتصادی جامعه و فشارهای روانی ناشی از جنگ را درک کرده و سعی داشت با کاهش سود شخصی، در حد توان خود، بار سنگینی را از دوش مشتریان بردارد. این رویکرد، مصداق بارز انصاف در کسب و کار در شرایط بحرانی است.

ماهی‌فروشی در میانه‌ رقابت بقا  

کمی آن‌طرف‌تر، یک ماهی‌فروشی بزرگ با ظاهری پر زرق و برق و فروشنده‌ای که با صدای بلند مشتریان را فرا می‌خواند، دیده می‌شود: بفرمایید آقا! تازه آوردیم! بهترین ماهی بازار!، اما پشت این ظاهر پرهیاهو، داستانی متفاوت نهفته است.

احمد علیزاده، فروشنده ماهی، با لبخندی تلخ به گفت‌وگو به ما پیوست و می‌گوید: پارسال این موقع، مغازه ما از مشتری لبریز بود، از دم در مغازه صف کشیده شده بود اما امسال؟ با اینکه چیزی تا عید نمانده، وضعیت زمین تا آسمان فرق می‌کند. مردم می‌خرند، ولی یه دهم پارسال! یعنی در واقع، فقط برای رفع تکلیف. بیشتر خریدها با کالابرگ انجام می‌شود. ما فقط می‌فروشیم که از ضرر بیشتر جلوگیری کنیم و جواز کسب باطل نشود.

او ادامه می‌دهد: اینجا دیگه بحث فروش نیست، مسئله بقاست. هرکس قیمت کمتری بدهد، سفارش می‌گیرد. مثلا گوشت مرغ در بازار از ۲۹۹ تا ۳۰۸ هزار تومان بسته به نوع آن به فروش می‌رسد. گوشت ماهی که قیمت آن نسبت به پارسال که کمی بیشتر شده است، مجبور هستیم با سود بسیار کمتر به فروش برسانیم. رقابت در بازار بر سر این است که کدام فروشنده می‌تواند جنس خود را ارزان‌تر و با کیفیت بهتر عرضه کند. هرکس به هر نوعی در تلاش است که شرایط را پشت سر بگذارد. 

صحبت‌های آقای علیزاده، تلخی واقعی بازار را آشکار ساخت. در حالی که ظاهر بازار شاید پرجنب‌وجوش به نظر برسد، اما واقعیت اقتصادی حاکم، رکود عمیق در قدرت خرید مردم و رقابت تنگاتنگ فروشندگان برای بقا است. عید نوروز، در این شرایط، بیشتر به معنای استقامت است تا جشن و سرور.

بازار گل و سفره هفت‌سین؛ رویارویی سنت با استقامت

از بازار گوشت و ماهی، به سمت بازار گل و گیاه(بازار گل فتح آباد مشهد) حرکت کردیم. بازاری که در روزهای پایانی سال، همواره نبض عید را در خود زنده نگه می‌دارد. با نزدیک شدن به نوروز، این بازار دو هفته مانده به عید، سرشار از شور و زندگی می‌شود و امسال نیز، با ورود به آن، شاهد سیل جمعیت بودیم. در دستان مردم، بسته‌های گل، سبزه، ماهی‌های تنگ بلورین و تزئینات سفره هفت‌سین دیده می‌شد. گویی هیاهوی جنگ و فشارهای اقتصادی، در این هیاهوی عید، برای لحظاتی به فراموشی سپرده شده بود.

در میان غرفه‌های رنگارنگ، صحنه‌ای جلب توجه کرد: دو پسر نوجوان به همراه خواهر کوچکشان، در کنار فروش ماهی، سبزه و سنجد ایستاده بودند. استقبال مردم از آن‌ها خوب بود و این فضای شاد، نشان از تاب‌آوری روحی جامعه در دل سختی‌ها داشت.

با قدم گذاشتن در دل مغازه‌ها، قیمت‌ها را جویا شدیم. ماهی‌های سفره هفت‌سین، بسته به اندازه، از ۶ عدد ۵۰ هزار تومان تا دانه‌ای ۳۰ هزار تومان متغیر بود. ماهی‌های رنگی نیز دانه‌ای ۲۵ تا ۵۰ هزار تومان قیمت داشتند. فروشندگان ابراز امیدواری می‌کردند که فروش به سطح سال گذشته برسد.

قیمت سنبل‌ها نیز از ۳۰۰ تا ۴۰۰ هزار تومان بود و بسته‌های سماق و سنجد، هر کدام ۳۰ هزار تومان عرضه می‌شد. سبزه عدس از دانه‌ای ۲۵ هزار تومان برای اندازه‌های کوچک تا ۳۵ هزار تومان برای انواع بزرگتر و سبزه نارنج از ۲۵ هزار تومان تا ۱۵۰ هزار تومان برای نمونه‌های تزیین شده، قیمت‌گذاری شده است.

ظروف سفره هفت‌سین نیز در بازه‌ای از ۵۰۰ تومان تا یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان قرار دارد. در این میان، فریاد فروشندگان گل داوودی که دو بسته ۱۰۰ تومان را اعلام می‌کردند، توجه را جلب می‌کرد. 
با یکی از این فروشندگان گل و گیاه، زانیار احمدزاده، هم‌صحبت می‌شویم. او که خود گلخانه دارد و گل پرورش می‌دهد، با رویی گشاده در گفت‌وگو با ما می‌گوید: چون نزدیک عید نوروز است و همه مردم تمایل دارند که حال و هوای مردم خوب باشد. ما در تلاشیم که قیمت گل را با سود کمتری عرضه می‌کنیم. این کار باعث خوشحالی ابتدا خودمان و از طرفی دل مردم می‌شود. با این وضعیت جنگ و مشکلات اقتصادی، باید هوای همدیگه را داشته باشیم. دلم می‌خواد مردم را با این گل‌ها و با حاشیه سود کمتر، خوشحال کنم.

نگرش او بازتابی از روحیه همبستگی و همدلی در جامعه بود؛ تلاشی برای ایجاد شادی و نشاط در میان مردم، علیرغم تمام فشارها. پس از حدود یک ساعت گشت و گذار و گفت‌وگو با فروشندگان و خریداران، به سراغ آخرین مصاحبه در این بازار رفتیم. زهرا دبیری، فروشنده لوازم دکوری و آشپزخانه، با مقایسه وضعیت امسال و سال گذشته در گفت‌وگو با ما می‌گوید: بازار سال گذشته نسبت به امسال بسیار شلوغ‌تر بود.

 سال گذشته در این بازه زمانی، بقدری مغازه‌ها شلوغ بود که فروشندگان یکدیگر را به سختی پیدا می‌کردند اما امسال، این شلوغی فقط در چند روز پایانی سال دیده می‌شود و پیش از آن نیز حال و هوای عیدانه چندان حس نمی‌شد.

نکته مهم در صحبت‌های او، درباره تغییر الگوی خرید و تأثیر فشارهای اقتصادی بر زمان‌بندی خرید عید نوروز را روشن ساخت. انگار امسال، مردم خرید عیدانه خود را به روزهای آخر موکول کردند، شاید برای مدیریت بهتر بودجه یا شاید به دلیل کاهش شور و هیجان اولیه.

از بازار گل و گیاه فتح آباد مشهد خارج می‌شویم و عزم خود را جزم کردیم تا به سمت بازار پوشاک حرکت کنیم، جایی که انتظار می‌رفت تصویر روشن‌تری از وضعیت اقتصادی مردم در آستانه نوروز نمایان شود.

تلاقی استقامت مردمی و شور عیدانه

برخلاف تصور اولیه، بازار پوشاک نیز مملو از جمعیت بود. در دستان مردم، یک یا دو کیسه خرید و در دست کودکان، بادکنک‌های رنگی و خوراکی‌ها دیده می‌شود. با ورود به بازار و مشاهده سیل عظیم جمعیت که احتمالا پس از افطار نیز افزایش می‌یافت، در راهروهای پاساژها شروع به قدم زدن کردیم و با شهروندان و خریداران گفت‌وگو می‌کنیم.

داوود رحمانی، یکی از شهروندان اهل خراسان جنوبی، که به همراه خانواده برای تعطیلات نوروز به مشهد آمده بود، انگیزه خود را این‌گونه می‌گوید: از چند ماه قبل برنامه ریزی این سفر را داشتیم. وقتی متوجه شدیم که در مشهد همه چیز آرام است و مردم اینقدر برای آمدن عید اشتیاق دارند، ما هم آمدیم تا وسایل و لباس‌های عیدمان را بخریم. این باعث شد که امید زندگی را از دست ندهیم. هرچند هموطنان عزیزمان در نقاط دیگر کشور تحت تجاوز آمریکا و اسرائیل قرار گرفتند، اما این هیچ‌گاه باعث از دست دادن روحیه ما نمی‌شود. امیدوارم سال نو با پیروزی جمهوری اسلامی در این جنگ آغاز شود.

اما صحبت‌های آقای رحمانی، نمایانگر حس امیدواری و پایداری مردم در برابر ناملایمات بود؛ اشتیاق به زندگی و حفظ سنت‌ها، حتی در شرایطی که درگیری‌های بین‌المللی بر زندگی‌ها سایه افکنده است.

در ادامه گشت‌وگذارمان، به یک مغازه پوشاک زنانه رفتیم تا از قیمت‌ها و میزان فروش مطلع شویم. مرضیه حسن‌پور، فروشنده این مغازه، با اشاره به نزدیک شدن به شب سال نو دیدگاه جالبی را مطرح می‌کند: مردم همچنان به زندگی خود ادامه می‌دهد و باید این تفکر ادامه داشته باشد. مسائلی همانند جنگ و تورم، نباید مانع از زندگی شود. مردم در هر شرایطی، خودشان را نشان داده‌اند؛ در تظاهرات، در مقابله با اغتشاشات و در ایام عید. امروز شاهد فروش ماهی‌های قرمز در بازار بودم. این امر نشان می‌دهد که مردم عید را فراموش نکردند. مردم حواسشان به بچه‌ها، خودشان، زن و بچه‌ها و خانواده‌هایشان است و برای خرید حضور پیدا می‌کنند، هر کس بر اساس شرایط زندگی‌ خود خرید می‌کند. در این شرایط، بازار برقرار است و فروش‌ نخوابیده‌ است.

وی در ادامه می‌گوید: البته فروش مسلما نسبت به پارسال کمتر شده است. شرایط زندگی‌ها بسیار تغییر پیدا کرده است و همه چیز گران‌تر شده، خب طبیعتا سطح خرید نیز پایین‌تر می‌آید. قبلا اگر مردم سه دست لباس می‌خریدند، الان دیگر سه دست نمی‌خرند؛ اولویت را به بچه‌ها می‌دهند، سپس خانم خانواده و سپس مرد خانواده خرید می‌کند. دیگر مثل قبل مردم دست و دلبازانه خرید نمی‌کنند. 

خانم حسن‌پور درباره قیمت‌ها نیز توضیح می‌دهد: پوشاک در بازار با قیمت و تخفیفات خوبی عرضه می‌شود. به عنوان نمونه، یک تی‌شرت مردانه ۱۵۰ هزار تومان، شلوار مردانه ۶۰۰ هزار تومان و… است. 

مشاهدات و صحبت‌های خانم حسن‌پور، تصویر دقیقی از واقعیت چندوجهی بازار پوشاک ارائه داد. از یک سو، اشتیاق مردم برای خرید و حفظ سنت نوروز مشهود است و از سوی دیگر، کاهش قدرت خرید و اولویت‌بندی در هزینه‌ها به شدت احساس می‌شود. مردم با وجود تمام مشکلات، تلاش می‌کنند تا حد توان خود، به سنت‌ها پایبند بمانند و شور و نشاط عید را به خانه‌هایشان بیاورند.

کالا به وفور در بازار پیدا می‌شود. از تره‌بار و میوه شب عید گرفته تا برنج و مرغ و گوشت، از لباس بچه و بزرگ تا کیف و کفش و شوینده و نه تنها فروشگاه‌ها و مغازه‌ها کالاهای مورد نیاز مردم را عرضه می‌کنند، بلکه بساط دستفروشان نیز به راه است.

اگرچه قدرت خرید مردم به اندازه قبل نیست و بسیاری از خانواده‌ها خریدهای سبک‌تری انجام می‌دهند، اما هرکس تلاش می‌کند به اندازه وسع خود سهمی از بازار شب عید داشته باشد، یا حداقل چیزی برای بچه‌ها که ذوق بیشتری برای نوروز دارند، بخرد.

البته مدیران استان و شهرستان مشهد نیز در تلاش هستند که خللی در چرخه تامین و توزیع کالا ایجاد نشود تا مردم بتوانند این روزهای حساس و سخت را با آرامش خاطر بگذرانند. 

انتهای پیام