به گزارش ایسنا، امروزه اینترنت به بخش جداییناپذیر زندگی نوجوانان تبدیل شده است. بسیاری از دانشآموزان برای انجام تکالیف درسی، برقراری ارتباط با دوستان، بازیهای آنلاین، گوش دادن به موسیقی و حضور در شبکههای اجتماعی از اینترنت استفاده میکنند. در ایران نیز با گسترش دسترسی به اینترنت، شمار کاربران بهویژه در میان دانشآموزان به شکل چشمگیری افزایش یافته است. آمارها نشان میدهند میلیونها دانشآموز در طول روز از اینترنت استفاده میکنند. در کنار مزایای آموزشی و ارتباطی، نگرانیهایی درباره استفاده بیش از حد و آسیبزا از اینترنت شکل گرفته است؛ پدیدهای که از آن با عنوان «استفاده مشکلزا از اینترنت» یاد میشود.
استفاده مشکلزا از اینترنت به وضعیتی گفته میشود که فرد، کنترل کافی بر میزان و نحوه استفاده خود ندارد و این مسئله باعث اختلال در عملکرد تحصیلی، روابط اجتماعی و سلامت روان او میشود. این وضعیت میتواند با نشانههایی مانند کنارهگیری اجتماعی، اضطراب، بیحوصلگی، افسردگی، تندخویی و کاهش کیفیت روابط خانوادگی همراه باشد.
برخی مطالعات نشان دادهاند که این نوع استفاده با مشکلاتی مانند کاهش تمرکز، اختلال خواب، افت تحصیلی و حتی رفتارهای خودآسیبرسان ارتباط دارد. از آنجا که نوجوانان در مرحلهای حساس از رشد جسمی و روانی قرار دارند، هرگونه اختلال در سلامت روان آنان میتواند پیامدهای بلندمدتی برای خودشان و جامعه داشته باشد. به همین دلیل بررسی وضعیت استفاده مشکلزا از اینترنت در این گروه سنی اهمیت ویژهای دارد.
در همین راستا، آرمان نعیمی از گروه روانپرستاری دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی ایران، به همراه دو نفر از همکاران دانشگاهی خود و با همکاری دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی زاهدان، پژوهشی را درباره وضعیت استفاده مشکلزا از اینترنت در میان دانشآموزان دوره متوسطه دوم شهر تهران انجام دادهاند.
در این پژوهش ۲۵۶ دانشآموز از مدارس مقطع دوم متوسطه شهر تهران شرکت داشتند و برای جمعآوری اطلاعات آنها، از یک فرم مشخصات فردی و یک پرسشنامه استاندارد و معتبر سنجش استفاده مشکلزا از اینترنت استفاده شد. دانشآموزان به صورت خودگزارشی به پرسشها پاسخ دادند. سپس دادهها با استفاده از نرمافزار آماری و به کمک روشهای آماری توصیفی و تحلیلی مورد بررسی قرار گرفتند.
نتایج نشان دادند میانگین نمره استفاده مشکلزا از اینترنت در بین دانشآموزان حدود ۵۰ از ۱۰۰ بوده که بیانگر سطحی متوسط از این پدیده است. در میان ابعاد مختلف بررسیشده، بیشترین میانگین مربوط به بُعد «مداخلات اجتماعی» بود. این بُعد به تأثیر استفاده از اینترنت بر روابط و تعاملات اجتماعی فرد اشاره دارد. کمترین میانگین نیز به بُعد «اثرات سوء» اختصاص داشت که پیامدهای منفی مستقیم را میسنجد.
بررسی دقیقتر نشان داد در بُعد مداخلات اجتماعی، بیشترین فراوانی مربوط به این موضوع بود که برخی دانشآموزان فعالیتهای اجتماعی آنلاین را به فعالیتهای حضوری ترجیح میدهند. این موضوع میتواند زنگ خطری برای کاهش تعاملات رو در رو و تضعیف مهارتهای ارتباطی باشد.
در بُعد «مشغولیت با اینترنت» نیز بسیاری از دانشآموزان اعلام کرده بودند که برای آنلاین بودن بیتابی میکنند و علاقه زیادی به صرف زمان طولانی در اینترنت دارند. از سوی دیگر، در بُعد اثرات سوء، مشخص شد برخی دانشآموزان برای فرار از مشکلات یا احساسات ناخوشایند به اینترنت پناه میبرند.
پژوهشگران معتقدند ترجیح فعالیتهای آنلاین به تعاملات حضوری ممکن است نوجوانان را در معرض مشکلاتی مانند اضطراب اجتماعی و ضعف در مهارتهای ارتباطی قرار دهد. همچنین مشغولیت بیش از حد با اینترنت میتواند با مشکلاتی مانند افت تحصیلی، بیخوابی و حتی نشانههای افسردگی همراه باشد. از این رو، توجه به آموزش مهارتهای مدیریت زمان، تقویت روابط خانوادگی و آموزش استفاده صحیح از فضای مجازی اهمیت زیادی دارد.
بر اساس نتایج این مطالعه که در «نشریه پرستاری ایران» وابسته به مرکز تحقیقات مراقبتهای پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی ایران انعکاس یافتهاند، پیشنهاد شده است که برنامههای آموزشی ویژهای برای دانشآموزان مقطع متوسطه طراحی و اجرا شود تا از بروز یا تشدید استفاده مشکلزا از اینترنت جلوگیری شود. به گفته پژوهشگران، بدین منظور روانپرستاران میتوانند در مدارس نقش مؤثری در ارائه مشاوره، آموزش و پیشگیری در این زمینه ایفا کنند.
انتهای پیام
