رهبر شهید کشور بارها بر ضرورت توجه به جوانی جمعیت و اهمیت فرزندآوری برای آینده کشور تأکید کرده بودند، موضوعی که باعث شد مجموعهای از سیاستها از جمله تسهیلات مالی، حمایتهای درمانی، زمین و مسکن و یارانههای مختلف برای خانوادهها در نظر گرفته شود.
در کنار این سیاستها، بسیاری از خانوادهها همچنان از هزینههای بالای فرزندآوری، مشکلات درمان ناباروری، تأخیر در پرداخت وامها و افزایش هزینههای پزشکی گلایه و ... دارند، مسائلی که نشان میدهد مسیر رسیدن به تعادل جمعیتی همچنان با چالشهایی همراه است.
ناباروری؛ چالشی رو به افزایش
در گام نخست برای فرزندآوری در کنار سیاستهای تشویقی، یکی از مهمترین چالشهایی که بسیاری از زوجهای جوان این روزها با آن روبهرو هستند ناباروری است، موضوعی که طبق آمارهای جهانی حدود بیش از ۱۰ درصد زوجها را درگیر کرده است.
کارشناسان حوزه علوم پزشکی معتقدند یکی از باورهای نادرست در جامعه این است که ناباروری اغلب به زنان نسبت داده شود، در حالی که مطالعات علمی نشان میدهد حدود ۳۰ درصد علل ناباروری به عوامل مردانه مربوط بوده و هر دو زوج درصد قابل توجهی نقش دارند.
پزشکان تأکید میکنند که نخستین گام در بررسی ناباروری، انجام آزمایشهای ساده برای مردان است، زیرا تشخیص مشکلات باروری در مردان سریعتر و کمهزینهتر از برخی فرآیندهای تشخیصی در زنان است.
به گفته متخصصان، عواملی مانند مصرف دخانیات، استرسهای مزمن، آلودگیهای محیطی، افزایش سن ازدواج و بیماریهایی مانند واریکوسل از مهمترین دلایل کاهش توان باروری محسوب میشوند.
با این حال، پیشرفت فناوریهای پزشکی امیدهای تازهای برای درمان ناباروری ایجاد کرده است. روشهایی مانند IVF ،IUI و درمانهای هورمونی نوین در سالهای اخیر توانستهاند شانس فرزندآوری بسیاری از زوجها را افزایش دهند.
این بارقههای امید در شرایطی در کشور فراهم شده است که هزینههای درمان آن برای بسیاری از خانوادههای جوان سرسامآور بوده و افراد را در میانه راه پشیمان میکند.
زهرا زن ۳۸ ساله زنجانی که چند سال است برای درمان ناباروری تلاش میکند، به خبرنگار ایسنا میگوید: در بخش «اهدایی» ناباروری در زنجان پزشک متخصص وجود ندارد و ما مجبوریم برای هر مراجعه به تهران برویم. هزینه رفتوآمد، دارو و ویزیت پزشک در خارج از استان خیلی بالاست و واقعاً از توان بسیاری از خانوادهها خارج است.
وی میافزاید: بعضی پزشکان علاوه بر هزینه کلینیک و دارو، مبلغ جداگانهای بهعنوان دستمزد دریافت میکنند. برای خیلی از خانوادهها این هزینهها سنگین است و واقعاً نمیدانیم باید چه کار کنیم.
در حالی که بسیاری از خانوادهها از هزینههای درمان ناباروری گلایه دارند، مسئولان حوزه بیمه تأکید میکنند که بخشی از این هزینهها تحت پوشش بیمه قرار دارد.
مریم آزادی، معاون خدمات تخصصی و فوقتخصصی سازمان بیمه سلامت ایران در گفتوگویی که بهمن ۱۴۰۴ منتشر شده است، در این باره میگوید: در صورتی که ناباروری زوجین توسط پزشک تشخیص داده شود و نیاز به خدمات کمکباروری داشته باشند، این خدمات تحت پوشش بیمه سلامت قرار میگیرد.
وی میافزاید: اگر درمان در مراکز دولتی انجام شود، ۹۰ درصد تعرفه دولتی پرداخت میشود. همچنین در مراکز عمومی غیردولتی نیز ۹۰ درصد تعرفه و در مراکز خصوصی ۷۰ درصد هزینهها تحت پوشش بیمه قرار میگیرد.
به گفته این مسئول، حدود ۶۶ قلم داروی مرتبط با درمان ناباروری نیز وجود دارد که پس از تجویز پزشک، ۹۰ درصد هزینه آنها توسط بیمه سلامت پرداخت میشود.
یارانه جدید برای مادران باردار
در تازهترین اقدام حمایتی، دبیر ستاد ملی جمعیت اعلام کرده است که از اردیبهشت ماه امسال به مادرانی که فرزند آنها از ابتدای سال ۱۴۰۵ متولد شده باشد، ماهانه ۲۰ میلیون ریال اعتبار برای خرید اقلام ضروری اختصاص مییابد.
این اعتبار که در قالب «کارت امید مادر» پرداخت میشود، شامل همه دهکهای درآمدی است و برای خرید اقلامی مانند لبنیات، مواد پروتئینی، نان، میوه و سبزیجات و همچنین اقلام بهداشتی مانند پوشک و شیر خشک قابل استفاده خواهد بود.
براساس اعلام مسئولان، مادر و فرزند باید دارای کد ملی ایرانی باشند و مادر نیز حساب بانکی و سیمکارت به نام خود داشته باشد تا امکان دریافت این اعتبار فراهم شود. همچنین اعلام شده است که اعتبار مادران دارای فرزند متولد فروردین ۱۴۰۵ تا ۱۵ اردیبهشت شارژ میشود و پس از آن، شارژ اعتبار برای متولدین ماههای بعد به صورت ماهانه تا پانزدهم هر ماه انجام خواهد شد. علیرغم این اقدامات خانوادهها آن را برای داشتن فرزند کافی نمیدانند.
مریم شاکری که دو فرزند دوقلو دارد در گفتوگو با ایسنا میگوید: خانوادههایی که تمایل به فرزندآوری دارند قطعا خود برنامهریزی مالی کار را هم مدنظر گرفتهاند، ولی این در شرایطی است که ما ثبات اقتصادی داشته باشیم. امروز پوشک را ۸۵۰ هزار تومان میخریم یک هفته بعد همان کالا را باید یک میلیون خریداری کنیم.
وی ادامه میدهد: این وضعیت در شرایطی است که حقوقها سالی یک بار افزایش دارد. ما خودمان برای داشتن این دو فرزندم نزدیک به یک میلیارد هزینه درمان پرداخت کردیم، چون ما ۱۵ سال در حسرت فرزند بودیم. بیمه پوشش چندانی نداشته و این هزینه را از جیبمان پرداخت کردیم.
شاکری ادامه میدهد: تا این جای کار مشکلی نیست و خانوادهای که خواستار فرزند است علیرغم مشکلات آن را تقبل میکند ولی سوال این است هزینه دو میلیونی که این روزها اعلام میشود چند درصد از هزینه یک فرزند را شامل میشود و آیا این موضوع ترغیب کننده جوانان برای فرزندآوری است.
هزینههای پزشکی کودک، دغدغهای که خانوادهها مطرح میکنند
افزایش سرسامآور هزینهها در بخشهای مختلف یکی از مشکلاتی است که این روزها خانوادهها را برای افزایش تعداد اعضای خانواده پشیمان میکند و هر نوزادی که به دنیا میآید ناخواسته هزینههایی را به خانوادهها تحمیل میکند.
یک مادر جوان زنجانی در پیامی به خبرنگار ایسنا میگوید: دیروز برای معاینه نوزادم به پزشک فوق تخصص نوزادان مراجعه کردم. فقط وزن و دور سر کودک اندازهگیری شد و یک بروشور هم دادند، اما هزینه ویزیت ۸۶۰ هزار تومان شد. با این هزینهها واقعاً نمیدانیم چطور باید از فرزندآوری حمایت کنیم. پشیمان نیستیم ولی از روز اولی که تصمیم به این کار گرفتیم مشکلاتی بود که در مسیرمان وجود داشت.
وی ادامه میدهد: من خودم شاغل هستم و بیمه تکمیلی هم دارم ولی هزینه مراقبت ۹ ماهه بسیار بالا بود هرچند مسئولان می گویند در مراکز دولتی این کار انجام میشود، ولی واقعا این خدمات نمیتواند پاسخگوی همه باشد و عدهای ترجیح میدهند که از خدمات بخش خصوصی استفاده کنند، ولی بیمهها هم گویا بهگونهای رفتار کردهاند که بسیاری از پزشکان با هیچ بیمهای طرف قرارداد نیستند.
شریفی میگوید: بعد از به دنیا آمدن دخترم وارد پروسه اخذ تسهیلات شدیم و هنوز موفق به گرفتن آن نشدهایم. بعد از آن هم که هزینه بالای درمان و شیرخشک و پوشک و گرفتاری مادرانی همچون من در محیط کار وجود داشت. با این شرایط، قطعا به فکر فرزند دوم نخواهم بود. همین یک فرزند کافی است. در کنار هزینههای درمانی، برخی خانوادهها از تاخیر طولانی در پرداخت وام فرزندآوری نیز گلایه دارند.
یک پدر ۴۲ ساله زنجانی که فرزندش متولد سال ۱۴۰۳ است، به ایسنا میگوید: دو روز بعد از تولد فرزندمان در سامانه وام فرزندآوری ثبتنام کردیم، اما بعد از گذشت بیش از یک سال هنوز وام پرداخت نشده است.
او ادامه میدهد: چند بار به بانک مراجعه کردیم، اما هر بار میگویند بودجه نداریم یا باید صبر کنید. وقتی این شرایط وجود دارد، واقعاً خانوادهها چطور میتوانند برای داشتن فرزند بیشتر برنامهریزی کنند؟
مراقبتهای بارداری؛ حلقه مهم سلامت مادر و نوزاد
در کنار مسائل اقتصادی، کارشناسان سلامت تأکید دارند که مراقبتهای دوران بارداری نقش مهمی در سلامت مادر و جنین دارد.
یک کارشناس مامایی در گفتوگو با ایسنا میگوید: در نخستین ویزیت بارداری معمولاً آزمایشهای پایه مانند آزمایش خون و ادرار، سونوگرافی و معاینات تخصصی انجام میشود تا وضعیت عمومی مادر و رشد اولیه جنین بررسی شود.
فاطمه موسوی میافزاید: مادران باردار تا ماه هفتم باید هر چهار هفته یکبار، در ماههای هفتم و هشتم هر دو هفته یکبار و در ماه آخر به صورت هفتگی به پزشک مراجعه کنند.
همچنین راضیه موسوی، کارشناس تغذیه زنجانی به خبرنگار میگوید: تغذیه در دوران بارداری باید کاملاً سالم و متنوع باشد؛ یعنی مادر باید از همه گروههای غذایی استفاده کند. مصرف میوه و سبزی تازه، لبنیات پاستوریزه، منابع پروتئینی سالم و غذاهای خانگی اهمیت زیادی دارد.
موسوی میافزاید: بعضی مواد غذایی باید با احتیاط مصرف شوند؛ مثل ماهیهایی که جیوه زیادی دارند یا تخممرغ و گوشت نیمپز. مصرف زیاد کافئین توصیه نمیشود و دخانیات و الکل کاملاً ممنوع است.
او درباره نوشیدنیها هم هشدار میدهد: مصرف بیرویه دمنوشها ممکن است اثر دارویی داشته باشد. مادر باید فقط با مشورت پزشک سراغ دمنوشها برود.
کارشناسان همچنین روی فعالیت بدنی سبک تأکید دارند. ورزشهای ملایم روزانه بهخصوص پیادهروی اگر منع پزشکی وجود نداشته باشد، به کاهش دردها و آمادگی بدن برای زایمان کمک میکند.
همه این تاکیدات در شرایط عادی مورد توجه قرار میگیرد، ولی این روزها نمیتوان به دقت این نکات را رعایت کرد، چون هزینهها بالا رفته و برای مدیریت مالی، خانوادهها اقتصاد انقباضی و مدیریت مالی خانواده را مدنظر قرار میدهند.
مجموعه این مسائل نشان میدهد که هرچند طرحهای حمایتی متعددی برای افزایش فرزندآوری در کشور اجرا شده است، اما بخشی از خانوادهها همچنان با چالشهایی مانند هزینههای درمان، ناباروری، مشکلات دریافت تسهیلات و دغدغههای اقتصادی روبهرو هستند و این اقدامات در حد مسکنی ضعیف برای حل مشکلی بزرگ است که کارایی لازم را حداقل تاکنون نداشته و صدای زنگ خطر پیری جمعیت در مناطقی همچون زنجان بلندتر از قبل به گوش میرسد.
پس برای تحقق هدف جوانی جمعیت، علاوه بر ارائه مشوقهای مالی، لازم است زیرساختهای درمانی، خدمات ناباروری، حمایتهای اقتصادی و دسترسی عادلانه به خدمات سلامت نیز تقویت شده و به درستی به خانوادهها ارائه شود، چراکه یک دستورالعمل قوی اگر به نادرستی و ناقص اجرا شود در حد چند خط نوشته است که کارایی لازم را ندارد و اقدامات با تاخیر و ناقص، نوشدارویی خواهد بود بعد از مرگ سهراب.
انتهای پیام
