سیدمجتبی حورایی در گفت‌وگو با ایسنا درباره سازوکارهای علمی فرایند خواندن و پردازش اطلاعات و ارتباط افزایش سرعت مطالعه با یادگیری و ماندگاری مطالب اظهار کرد: اصل تندخوانی موضوعی درست است. افراد می‌توانند سرعت مطالعه خود را افزایش دهند، بدون اینکه لزوماً آسیبی به درک مطلب وارد شود. این موضوع هم از نظر تجربه و هم در عمل قابل اثبات است.

وی افزود: اتفاقاً زمانی که سرعت مطالعه افزایش پیدا می‌کند، در برخی شرایط تمرکز انسان نیز بیشتر می‌شود. برای مثال، اگر فردی با سرعت بسیار پایین رانندگی کند، مثلاً با سرعت ۳۰ کیلومتر در ساعت، فرصت دارد به اطراف نگاه کند، تابلوهای خیابان را ببیند، داشبورد را باز کند و چیزی از داخل آن بردارد، زیرا سرعت پایین است. اما وقتی سرعت بالاتر می‌رود، به‌صورت طبیعی توجه و تمرکز فرد بیشتر می‌شود. در مطالعه نیز چنین حالتی می‌تواند وجود داشته باشد. بنابراین نمی‌توان گفت افزایش سرعت مطالعه الزاماً موجب کاهش درک مطلب می‌شود؛ بلکه در شرایط مناسب حتی می‌تواند تمرکز را افزایش دهد.

افزایش چندبرابری سرعت مطالعه ادعایی اغراق‌آمیز است

این مدرس مهارت‌های توسعه فردی با اشاره به اینکه سرعت مطالعه از نظر علمی تا چه اندازه قابل افزایش است و افزایش سرعت از چه نقطه‌ای ممکن است به کاهش درک مطلب منجر شود، گفت: اصل افزایش سرعت مطالعه امکان‌پذیر است، اما گاهی با مؤسساتی مواجه می‌شویم که ادعا می‌کنند می‌توانند سرعت مطالعه افراد را چند برابر افزایش دهند. چنین ادعایی به این شکل قابل پذیرش نیست و اگر سرعت مطالعه بیش از اندازه افزایش پیدا کند، قطعاً می‌تواند به درک محتوا لطمه بزند.

حورایی ادامه داد: نمی‌توان یک عدد مشخص برای میزان افزایش سرعت مطالعه همه افراد تعیین کرد، زیرا شرایط متفاوت است. باید دید فرد چه متنی را مطالعه می‌کند، چه میزان دانش قبلی درباره آن موضوع دارد و محتوای مورد مطالعه تا چه اندازه آسان یا دشوار است. برای مثال، مطالعه یک کتاب فیزیک با مطالعه یک کتاب تاریخی یا شعر تفاوت دارد. بنابراین نمی‌توان گفت سرعت مطالعه همه افراد باید به یک میزان افزایش پیدا کند.

وی درباره اینکه با توجه به گسترش حجم اطلاعات و کاهش زمان مطالعه، آیا تندخوانی می‌تواند راهکار مؤثری برای دانشجویان و پژوهشگران باشد، بیان کرد: اگر مؤسسات قابل اعتماد و درست در این زمینه فعالیت کنند، آموزش تندخوانی باید در کنار آموزش مهارت‌های مطالعه قرار گیرد. اصل ماجرا این است که فرد مهارت‌های مطالعه را یاد بگیرد تا بتواند حجم بیشتری از کتاب را مطالعه کند، بدون اینکه مجبور باشد مطالب را چند بار از ابتدا بخواند یا پس از مدت کوتاهی آنها را فراموش کند.

این روانشناس افزود: افزایش سرعت مطالعه یکی از راهکارهایی است که می‌تواند به استفاده بهتر از زمان و مطالعه حجم بیشتری از مطالب کمک کند، اما تندخوانی به‌تنهایی کافی نیست و باید در کنار آن، مهارت‌های مطالعه نیز آموزش داده شود. روش واحدی برای افزایش سرعت مطالعه که بتوان آن را برای همه افراد پیشنهاد کرد، وجود ندارد. سرعت و شیوه مناسب مطالعه به عواملی مانند نوع متن، سطح دانش قبلی، هدف مطالعه و توانایی‌های شناختی فرد بستگی دارد.

وی ادامه داد: ممکن است فردی دانش و آمادگی ذهنی لازم را داشته باشد و با افزایش سرعت مطالعه بتواند دو یا حتی سه برابر سریع‌تر مطالعه کند، اما اگر فرد دانش قبلی و آمادگی ذهنی لازم را نداشته باشد یا با محتوای سنگین‌تر و دشوارتری مواجه باشد، طبیعی است که سرعت مطالعه پایین‌تری داشته باشد. بنابراین کتاب‌ها و محتواهای مختلف شرایط متفاوتی دارند و پیشرفت افراد نیز یکسان نیست.

این مدرس مهارت‌های توسعه فردی با اشاره به برخی مهارت‌های ضروری برای مطالعه مؤثر گفت: یکی از نکات مهم این است که فرد همیشه پیش از مطالعه یک فصل از کتاب، ابتدا یک مطالعه اجمالی داشته باشد. یعنی لازم نیست از همان ابتدا همه مطالب را با دقت بخواند، بلکه کافی است نگاهی کلی به کتاب، صفحات، عناوین و کلمات مهم داشته باشد تا متوجه شود موضوع فصل چیست و محتوای آن درباره چه چیزی است.

حورایی افزود: این مطالعه اجمالی ممکن است بسیار کوتاه باشد و قرار نیست فرد در این مرحله مطالب را به‌طور کامل بخواند. همین اندازه که ذهن فرد برای ورود به موضوع آماده شود، می‌تواند در داشتن مطالعه مؤثرتر بسیار تأثیرگذار باشد. مطالعه باید با قلم و کاغذ همراه باشد. فرقی نمی‌کند فرد در حال خواندن رمان، کتاب تاریخی، کتاب ریاضی یا هر کتاب دیگری باشد؛ قلم و کاغذ باید جزو ابزارهای مطالعه باشد.

این روانشناس ادامه داد: فرد باید همزمان با مطالعه هر پاراگراف، با سرعت مناسب کلمات و واژه‌های کلیدی آن را استخراج و یادداشت کند. این موضوع بسیار مهم است. برای مثال، ممکن است فرد یک پاراگراف را بخواند و چهار واژه کلیدی از آن استخراج کند. زمانی که دوباره به سراغ کتاب می‌رود، می‌تواند واژه‌های کلیدی را نگاه کند و تلاش کند آنها را با یکدیگر مرتبط و در ذهن خود تداعی کند.

حورایی افزود: در این حالت ذهن فرد فعال می‌شود و مجبور است میان واژه‌های کلیدی و محتوای پاراگراف ارتباط برقرار کند. اما اگر فرد صرفاً مطالعه کند و کلمات و مطالب زیادی را بدون پردازش ذهنی پشت سر بگذارد، ممکن است خیلی زود کتاب را رها کند، تمرکزش کاهش پیدا کند و در نهایت سرعت مطالعه او نیز پایین بیاید.

ادعاهای افزایش چشمگیر سرعت مطالعه باید اثبات شود

وی درباره باورهای نادرست موجود در زمینه تندخوانی و تقویت حافظه گفت: یکی از باورهای نادرست، مواجهه با دوره‌هایی است که ادعا می‌کنند سرعت مطالعه افراد را به شکل چشمگیری افزایش می‌دهند. باید از افرادی که چنین ادعاهایی مطرح می‌کنند، دلیل و نمونه عملی خواست. برای مثال، اگر کسی ادعا می‌کند می‌تواند یک کتاب سنگین را به فرد بدهد و فرد در چند ثانیه آن را بخواند و بتواند به سؤالات مربوط به آن پاسخ دهد، این ادعا باید اثبات شود. اگر چنین کاری شدنی است و مبنا دارد، باید نمونه عملی آن ارائه شود. صرف ادعا کافی نیست.

این مدرس مهارت‌های توسعه فردی با اشاره به سابقه خود در آموزش تندخوانی گفت: معتقدم با استفاده از تکنیک‌های صحیح می‌توان سرعت مطالعه را افزایش داد، اما میزان افزایش سرعتی که گاهی در برخی دوره‌ها درباره آن صحبت می‌شود، مبالغه‌آمیز است و با واقعیت فاصله دارد.  همچنین این تصور که فرد می‌تواند یک مطلب را با سرعت بسیار بالا یک‌بار مطالعه کند و پس از آن هیچ‌گاه آن را فراموش نکند، کاملاً غلط است.

حورایی افزود: برای ماندگاری یک مطلب در حافظه، مرورهای مختلفی لازم است. به‌عنوان نمونه، یک مرور می‌تواند ۲۴ ساعت بعد انجام شود، مرور دیگری یک هفته بعد، سپس یک ماه بعد و پس از آن سه ماه بعد صورت گیرد. یعنی برای اینکه یک مطلب در ذهن باقی بماند، باید در زمان‌های مشخص و به شکل صحیح مرور شود.

وی تأکید کرد: بنابراین اینکه تصور کنیم با یک بار مطالعه سریع می‌توانیم مطلبی را برای همیشه در ذهن خود نگه داریم، یک باور نادرست است. اصل به خاطر سپاری مطالب، به مرور و تکرار در زمان‌های مشخص وابسته است و سرعت بالای مطالعه به‌تنهایی نمی‌تواند مانع فراموشی شود.

انتهای پیام