به گزارش ایسنا، دکتر سودابه سلیمانی امروز در آیین بزرگداشت مقام استاد و سرآمدان آموزشی با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد نظام آموزش عالی در مواجهه با تحولات فناورانه، گفت: اگر دانشگاهها همچنان به شیوه سنتی اداره شوند، بهزودی از دایره انتخاب داوطلبان خارج خواهند شد و دیگر جذابیتی برای نسل جدید نخواهند داشت.
وی در مراسم گرامیداشت روز معلم و هفته آموزش، با اشاره به تحولات ناشی از ظهور هوش مصنوعی، اظهار کرد: در سالهای اخیر با ظهور هوش مصنوعی در کشورهای مختلف از جمله ایران روبهرو شدهایم و شرکتهای بزرگی مانند گوگل، مایکروسافت، آمازون و ایلان ماسک سرمایهگذاریهای گستردهای در این حوزه انجام دادهاند. این موضوع زنگ خطری برای دانشگاههاست که آیا ممکن است هوش مصنوعی جایگزین دانشگاه شود؟
معاون علوم مهندسی و کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامی ادامه داد: پاسخ این پرسش قطعاً منفی است، چراکه هوش مصنوعی هرگز نمیتواند خلاقیتی را که دانشجو در تعامل با استادان و همکلاسیهای خود به دست میآورد، جایگزین کند. همچنان جامعه به مدرک معتبر دانشگاهی نیاز دارد، اما اگر دانشگاهها نسبت به این تحولات بیتفاوت باشند و به روشهای سنتی ادامه دهند، به مراکزی تبدیل خواهند شد که دیگر انتخاب نخست داوطلبان نیستند.
ضرورت تغییر فرمول آموزش در دانشگاهها
سلیمانی با بیان اینکه نسل جدید دانشجویان برای کسب مهارت، خلاقیت و توان کارآفرینی حاضر به پرداخت هزینه هستند، خاطرنشان کرد: دانشگاهها باید دستاوردی در اختیار دانشجویان قرار دهند که به همین دلیل انتخاب شوند، نه صرفاً بر اساس شهریه یا رایگان بودن تحصیل.
وی افزود: باید فرمول آموزش را تغییر دهیم و از آموزش مبتنی بر انتقال محتوا به سمت یادگیری مهارت حرکت کنیم. امروز محتوا بیش از هر زمان دیگری در دسترس است، اما آنچه اهمیت دارد توانایی حل مسئله، مهارتآموزی و پیوند با فناوریهای نوین است.
معاون علوم مهندسی و کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامی تأکید کرد: دانشگاهها باید به سمت دانشگاه هوشمند و کارآفرین حرکت کنند؛ دانشگاهی که صرفاً مدرک صادر نکند و فارغالتحصیل آن به دنبال استخدام و کارمندی نباشد، بلکه توان ایجاد شغل و کارآفرینی داشته باشد.
یادگیری مادامالعمر؛ محور تحول آموزشی
وی با اشاره به الزامات تحقق دانشگاه کارآفرین، اظهار کرد: مهارتآموزی، یادگیری مادامالعمر و تحول در شیوههای آموزشی از محورهای اصلی این مسیر هستند و این رویکرد باید بر تمام ارکان آموزش اثر بگذارد؛ از شیوه تدریس استاد تا نحوه ارزیابی دانشجویان.
سلیمانی ادامه داد: اگر آموزش و ارزیابی به سمت پروژهمحور شدن حرکت کند، دیگر استاد نگران برگزاری امتحان بهصورت مجازی یا حضوری نخواهد بود و دغدغه دسترسی دانشجو به منابع درسی یا ابزارهای هوش مصنوعی نیز کاهش مییابد، چراکه دانشجو با توانمندی واقعی و مهارت عملی ارزیابی میشود.
وی تصریح کرد: باید اطمینان داشته باشیم دانشجویی که از دانشگاه فارغالتحصیل میشود، با توانمندی بالا وارد جامعه خواهد شد و قدرت حل مسئله و خلق فرصت را خواهد داشت.
لزوم تدوین برنامه عملیاتی در دانشگاهها
معاون علوم مهندسی و کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامی با تأکید بر ضرورت تدوین برنامه عملیاتی در دانشگاهها گفت: برای تحقق این اهداف، ابتدا باید سیاستها و اهداف دانشگاهها تغییر کند و همه مدیران و مسئولان آموزشی در این مسیر همراه شوند.
سلیمانی در بخش دیگری از سخنان خود با گرامیداشت سالروز شهادت استاد شهید مرتضی مطهری و روز معلم، یاد و خاطره شهدای دفاع مقدس و شهدای راه اسلام و میهن را گرامی داشت و افزود: از دوازدهم تا بیستویکم اردیبهشتماه به نام هفته آموزش نامگذاری شده و هر روز آن متناسب با یک هدف و چشمانداز آموزشی تعیین شده است.
وی با اشاره به نامگذاری نوزدهم اردیبهشت با عنوان «سرآمد آموزشی، انعطافپذیری برنامههای آموزشی، نوآوری و یادگیری ترکیبی» اظهار کرد: استادان و معلمان، پایه و اساس نظام آموزشی هستند و بدون همراهی آنان، تحقق هیچیک از اهداف آموزشی امکانپذیر نخواهد بود.
حرکت بهسوی دانشگاه هوشمند و تقویت ارتباط با صنعت
معاون علوم مهندسی و کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامی با تأکید بر ضرورت توسعه زیرساختهای فناورانه در دانشگاهها اظهار کرد: باید زیرساختهایی مبتنی بر دانشگاه هوشمند ایجاد کنیم و اعضای هیئت علمی نیز خود را با فناوریهای جدید تطبیق دهند تا بتوانند در این مسیر حرکت کنند.
وی افزود: در حوزه ارتباط با صنعت، تاکنون شاید آنگونه که باید دقیق عمل نکردهایم و لازم است از همان ابتدای مسیر آموزشی، ارتباط با صنعت را با دقت و جدیت بیشتری دنبال کنیم.
سلیمانی با تشریح چرخه نظام آموزشی گفت: نظام آموزشی، چه در مدرسه و چه در دانشگاه، یک سیستم حلقهبسته و هوشمند است. ما دانشآموز را از دبیرستان تحویل میگیریم، وارد دانشگاه میکنیم و در نهایت فارغالتحصیل را به جامعه تحویل میدهیم. اگر جامعه این فارغالتحصیل را نپذیرد، به این معناست که در فرآیند آموزش و تربیت او دقت کافی نداشتهایم.
وی ادامه داد: دانشگاه باید همواره بازخورد جامعه را دریافت کند و براساس آن، ورودیها، فرآیندها و شیوههای آموزشی خود را اصلاح کند. این همان ویژگی یک سیستم هوشمند است که در تمام مراحل، عملکرد خود را ارزیابی میکند.
ورود هوش مصنوعی به آموزش و ارزیابی
معاون علوم مهندسی و کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامی خاطرنشان کرد: در سالهای اخیر تلاش کردیم هوش مصنوعی را وارد دانشگاه کنیم تا استادانی که سالها با روشهای سنتی فعالیت کردهاند، بتوانند خود را با مدلهای جدید آموزشی هماهنگ کنند.
سلیمانی افزود: دورههای آموزشی هوش مصنوعی برای استادان و دانشجویان برگزار شده و حتی در حوزه ارزیابی و آزمون نیز از ظرفیتهای هوش مصنوعی استفاده کردهایم. در این زمینه نباید هیچ مقاومتی وجود داشته باشد، زیرا این تحول اجتنابناپذیر است.
اجرای مدل آموزش معکوس در دانشگاهها
وی با اشاره به اصلاح ساختارهای آموزشی دانشگاه گفت: تلاش کردهایم آموزش سنتی را به سمت مدل آموزش معکوس سوق دهیم و این الگو در برخی استانها به اجرا درآمده است.
معاون علوم مهندسی و کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامی توضیح داد: در مدل آموزش معکوس، دانشجویان همزمان با حضور در کلاس، وارد محیطهای عملی و عرصههای واقعی کار میشوند و آموزش را بهصورت کاربردی تجربه میکنند.
سلیمانی با اشاره به اجرای طرح «پویش» و اشتغال همزمان با تحصیل افزود: این طرح از سالهای گذشته آغاز شده، اما باید بیش از گذشته توسعه یابد تا دانشجویان در کنار تحصیل، تجربه عملی و مهارتی نیز کسب کنند.
وی با اشاره به ارزیابیهای انجامشده درباره مدل آموزش معکوس اظهار کرد: برای بررسی اثربخشی این شیوه، کلاسهای سنتی و معکوس را بهصورت همزمان در برخی استانها اجرا و نتایج آنها را مقایسه کردیم.
سلیمانی ادامه داد: ارزیابیها نشان داد دانشجویانی که در مدل آموزش معکوس آموزش دیدهاند، درک عمیقتر و کیفیت یادگیری بهتری حتی در دروس سنگین و تخصصی داشتهاند.
وی همچنین به توسعه محیطهای عملی و «عرصه» در واحدهای دانشگاهی اشاره کرد و گفت: خوشبختانه در بسیاری از واحدها، بهویژه در رشته کشاورزی، بسترهای لازم برای آموزش در محیطهای عملی فراهم شده و بخشنامههای مرتبط نیز ابلاغ شده است.
معاون علوم مهندسی و کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامی تأکید کرد: این مسیر نیازمند همراهی و همت استادان است تا حرکت به سمت آموزش مهارتمحور و هدفمند با جدیت بیشتری دنبال شود.
ضرورت حفظ جایگاه رقابتی دانشگاهها
وی در ادامه با اشاره به ضرورت پایداری و رقابتپذیری دانشگاهها گفت: اگر بخواهیم نظام آموزشی پایدار، قوی و مقاومی داشته باشیم، باید جایگاه رقابتی خود را در میان سایر دانشگاهها حفظ کنیم؛ در غیر این صورت، در رقابت آموزش عالی با چالش جدی مواجه خواهیم شد.
رصد مستمر عملکرد آموزشی در دانشگاه آزاد
سلیمانی با اشاره به توسعه سامانههای نظارتی و ارزیابی آموزشی در دانشگاه آزاد اسلامی اظهار کرد: سامانه «آوا» بستری است که از طریق آن، مسائل و مشکلات واحدهای دانشگاهی بهصورت متمرکز در سازمان مرکزی رصد و پایش میشود.
وی افزود: از طریق این سامانه میتوان بررسی کرد که آیا عملکرد آموزشی واحدها دقیق و منطبق با اهداف پیشبینیشده هست یا خیر و همچنین میزان انطباق برنامهریزیها با واقعیتهای موجود را ارزیابی کرد.
معاون علوم مهندسی و کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامی ادامه داد: امروز این امکان فراهم شده که حتی بدون حضور فیزیکی در واحدهای دانشگاهی، ارزیابی رشتهمحلها و فرآیندهای آموزشی انجام شود و از این طریق، نقاط ضعف و چالشها شناسایی و برای رفع آنها برنامهریزی شود.
دانشگاه آزاد؛ نظام آموزشی پویا و تابآور
وی با تأکید بر پویایی نظام آموزشی دانشگاه آزاد اسلامی گفت: سیستم آموزشی دانشگاه آزاد یک نظام پویا و دینامیک است که بهصورت مستمر و دقیق ارزیابی میشود و اکنون باید گامهای بعدی را برای تحول هرچه بیشتر آن برداریم.
سلیمانی خاطرنشان کرد: برای تحقق تحول آموزشی، باید چشماندازی روشن و در عین حال سیستمی رویتپذیر و کنترلپذیر ایجاد کنیم؛ خوشبختانه امروز دانشگاه آزاد از پایداری، پویایی و تابآوری بالایی برخوردار است.
وی افزود: تابآوری دانشگاه را میتوان در شرایط و رخدادهای اخیر مشاهده کرد؛ دانشگاهی با بیش از یکمیلیون و ۴۰۰ هزار دانشجو و صدها واحد دانشگاهی، دارای سامانه آموزشی یکپارچهای است که با وجود برخی نواقص احتمالی ناشی از شرایط اخیر، بهصورت لحظهای مدیریت و کنترل میشود و فرآیند آموزش را بدون توقف ادامه میدهد.
معاون علوم مهندسی و کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامی تصریح کرد: این سطح از مدیریت و استمرار آموزش، نشاندهنده پایداری و تابآوری بالای دانشگاه آزاد اسلامی است؛ اتفاقی که در بسیاری از دانشگاهها بهسادگی امکانپذیر نیست.
حرکت بهسوی عدالت آموزشی و تحول پایدار
وی با اشاره به رویکرد دانشگاه آزاد در تحقق عدالت آموزشی گفت: تلاش کردهایم شرایطی فراهم شود که کیفیت آموزش دانشجویان در واحدهای مختلف دانشگاهی تفاوت معناداری با یکدیگر نداشته باشد و دانشجویان در سراسر کشور از فرصت آموزشی برابر بهرهمند شوند.
سلیمانی ادامه داد: تحول آموزشی، محور اصلی برنامههای دانشگاه آزاد اسلامی است و آنچه امروز ارائه شد، تنها بخش کوچکی از اقداماتی است که باید در این حوزه دنبال شود.
وی با قدردانی از استادان دانشگاه اظهار کرد: استادان و صاحبنظران حوزه آموزش، راهکارها و ایدههای ارزشمند بسیاری برای پیشبرد تحول آموزشی دارند و بدون همراهی و مشارکت آنان، تحقق این اهداف امکانپذیر نخواهد بود.
انتهای پیام
