به گزارش ایسنا، مهدی پریان در نشست «ظرفیت دانش‌بنیان‌ها در عصر جدید اکوسیستم واکسن ایران» که امروز یکشنبه ۱۰ آبان‌ماه برگزار شد، با تشریح وضعیت اکوسیستم واکسن کشور، گفت: تولید پایدار واکسن به سه مؤلفه اصلی اقتصاد مقیاس، انتقال فناوری و تقاضای تضمین‌شده وابسته است.
وی با بیان اینکه زیرساخت‌ها و پلتفرم‌های تولید واکسن بسیار پرهزینه هستند، افزود: در سطح جهانی حدود ۱۰ تولیدکننده بزرگ، نزدیک به ۷۸ درصد دوزهای واکسن را تأمین می‌کنند. این تمرکز نشان می‌دهد که تولید واکسن به سرمایه‌گذاری سنگین و حجم بالای تولید نیاز دارد.
پریان با اشاره به تجربه شرکت‌های بزرگ هندی در تولید واکسن، گفت: افزایش تیراژ تولید موجب کاهش هزینه متوسط هر دوز می‌شود و یکی از عوامل اصلی رقابت‌پذیری تولیدکنندگان در بازار جهانی است. با این حال، تحریم‌ها و محدودیت‌های صادراتی، دستیابی تولیدکنندگان ایرانی به اقتصاد مقیاس را دشوار کرده است.
سهم تولید داخل از بازار واکسن
معاون تولید انستیتو پاستور ایران با اشاره به ساختار تولید واکسن در کشور، موسسه تحقیقات واکسن و سرم‌سازی رازی و انستیتو پاستور را دو مجموعه اصلی دولتی در این حوزه معرفی کرد و گفت: بخش خصوصی و نهادهای حاکمیتی از جمله وزارت بهداشت، معاونت علمی ریاست‌جمهوری و سازمان غذا و دارو نیز از بازیگران اکوسیستم واکسن ایران هستند.
وی با اشاره به آمارهای ارائه‌شده درباره تولید و واردات واکسن در کشور، اظهار کرد: نیاز سالانه کشور به واکسن‌های انسانی، دامی و طیور حدود ۱۴ میلیارد دوز برآورد می‌شود که از این میزان حدود ۵۰ میلیون دوز به واکسن‌های انسانی مربوط است. بر اساس آمار مطرح‌شده، حدود ۴۰ درصد نیاز کشور از طریق واردات و حدود ۵۰ درصد از سوی دو تولیدکننده دولتی تأمین می‌شود.
سهم کمتر از یک درصدی بخش خصوصی از تولید واکسن
پریان همچنین از محدود بودن سهم بخش خصوصی در تولید واکسن خبر داد و افزود: سهم این بخش از تولید واکسن در کشور کمتر از یک درصد است و بخش دیگری از فعالیت شرکت‌های خصوصی به فرایندهایی مانند فرمولاسیون و پرکنی اختصاص دارد.
وی با اشاره به برخی پیشرفت‌های اخیر در این حوزه، گفت: تولید محدود واکسن پنوموکوک با مجوز ۳۰۰ تا ۵۰۰ هزار دوز و برنامه‌ریزی برای افزایش ظرفیت آن به یک تا دو میلیون دوز، از اقدامات انجام‌شده است. همچنین واکسن مننگوکوک داخلی از مرحله تحقیق و توسعه به سمت مراحل بالینی حرکت کرده است.
قیمت‌گذاری نامتناسب، مانع سرمایه‌گذاری در تولید واکسن
رئیس مجتمع تولیدی تحقیقاتی انستیتو پاستور ایران یکی از چالش‌های مهم صنعت واکسن را نبود تناسب میان قیمت خرید واکسن داخلی و هزینه‌های واقعی تولید دانست و اظهار کرد: قیمت خرید برخی واکسن‌های تولید داخل با هزینه‌های تولید، کنترل کیفیت و سرمایه‌گذاری مجدد تناسب ندارد و در نتیجه حاشیه سود کافی برای تحقیق و توسعه و نوسازی زیرساخت‌ها باقی نمی‌ماند.
وی ادامه داد: در حالی که برخی واکسن‌ها با قیمت‌های چندبرابری وارد کشور می‌شوند، تولیدکننده داخلی از حمایت قیمتی متناسب برخوردار نیست. نبود قراردادهای بلندمدت خرید نیز ریسک سرمایه‌گذاری بخش خصوصی را افزایش می‌دهد و انگیزه شرکت‌های دانش‌بنیان برای ورود به تولید واکسن را کاهش می‌دهد.
پریان با اشاره به تجربه واکسن HPV، گفت: یکی از موضوعات اثرگذار در رقابت واکسن داخلی و وارداتی، اعتماد مصرف‌کنندگان به محصولات خارجی و همچنین میزان حمایت و اطلاع‌رسانی نهادهای مسئول از تولید داخل است. سازمان غذا و دارو و معاونت بهداشت می‌توانند در معرفی و حمایت از محصولات داخلی نقش مؤثرتری ایفا کنند.
تعدد نهادهای تصمیم‌گیر و فرسایشی بودن فرایندهای نظارتی
وی تعدد نهادهای تصمیم‌گیر و نبود هماهنگی میان دستگاه‌ها را از دیگر مشکلات ساختاری اکوسیستم واکسن برشمرد و گفت: مدیریت جزیره‌ای میان دستگاه‌هایی مانند وزارت بهداشت، معاونت علمی ریاست‌جمهوری و سایر نهادهای مرتبط، موجب هم‌پوشانی فعالیت‌ها و افزایش هزینه‌ها می‌شود.
پریان با اشاره به طولانی بودن برخی فرایندهای صدور مجوز تولید واکسن، اظهار کرد: تجربه دوران کرونا نشان داد که با استفاده از سازوکارهای متناسب با شرایط اضطراری می‌توان فرایند بررسی و صدور مجوزها را تسریع کرد. لازم است تجربیات آن دوره در نظام تنظیم‌گری کشور حفظ و برای کاهش زمان بررسی پرونده‌ها به کار گرفته شود.
وی همچنین بر ضرورت مشارکت تولیدکنندگان در تصمیم‌گیری درباره ورود واکسن‌های جدید به برنامه ایمن‌سازی کشور تأکید کرد و افزود: انتخاب واکسن‌ها باید علاوه بر ملاحظات علمی و نیازهای روز دنیا، با توجه به شرایط کشور، ظرفیت تولید داخلی و توان تأمین پایدار انجام شود.
فرسودگی زیرساخت‌ها و مهاجرت نیروی انسانی
معاون تولید انستیتو پاستور ایران با اشاره به وضعیت زیرساخت‌های تولید واکسن در کشور، گفت: قیمت‌گذاری پایین محصولات موجب شده است مؤسسات دولتی منابع کافی برای نوسازی و ارتقای خطوط تولید در اختیار نداشته باشند. زیرساخت‌های تولیدی در مجموعه‌هایی مانند رازی و پاستور نیازمند نوسازی و سرمایه‌گذاری مستمر هستند.
وی وابستگی به واردات مواد اولیه و تجهیزات پیشرفته، محدودیت انتقال فناوری به دلیل تحریم‌ها، دشواری تأمین قطعات یدکی و ضعف نسبی در برخی پلتفرم‌های نوین تولید واکسن را از دیگر چالش‌های این حوزه عنوان کرد.
پریان همچنین مهاجرت نیروی انسانی متخصص را یکی از نگرانی‌های جدی این صنعت دانست و گفت: این مهاجرت هم از بخش دولتی به بخش خصوصی و هم به خارج از کشور اتفاق می‌افتد. اگرچه انتقال نیرو از بخش دولتی به خصوصی همچنان ظرفیت تخصصی کشور را حفظ می‌کند، خروج متخصصان از کشور آسیب جدی به اکوسیستم واکسن وارد می‌کند.
تجربه کشورهای دیگر در توسعه صنعت واکسن
وی با اشاره به تجربه کشورهای منتخب در توسعه صنعت واکسن، گفت: هند با ترکیب ظرفیت‌های دولتی و خصوصی و تکیه بر تولید انبوه و صادرات، توانسته است جایگاه مهمی در بازار جهانی به دست آورد. کوبا نیز با ایجاد پیوند میان تحقیق و تولید و اتکا به ساختار دولتی، تجربه قابل توجهی در این حوزه دارد.
پریان افزود: در برزیل نیز الگوی مشارکت عمومی و خصوصی در توسعه تولید محلی و انتقال فناوری دنبال شده است. در آفریقا نیز هدف‌گذاری شده است که تا سال ۲۰۴۰ حدود ۶۰ درصد نیاز این قاره به واکسن در داخل آن تولید شود.
پیشنهادهایی برای توسعه پایدار اکوسیستم واکسن ایران
معاون تولید انستیتو پاستور ایران با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد حمایتی از پروژه‌محوری به پلتفرم‌محوری، گفت: به جای حمایت پراکنده از پروژه‌های تولید واکسن، باید بر توسعه پلتفرم‌های پایدار تولید سرمایه‌گذاری کرد.
وی کاهش ریسک بازار و تنظیم‌گری برای بخش خصوصی، ایجاد بازار قابل پیش‌بینی، عقد قراردادهای چندساله خرید و حمایت مشروط از محصولات داخلی بر اساس کیفیت، ایمنی، اثربخشی، قیمت رقابتی و قابلیت تأمین پایدار را از راهبردهای ضروری دانست.
پریان درباره اقدامات کوتاه‌مدت مورد نیاز، اظهار کرد: بازنگری در سیاست قیمت‌گذاری و خرید واکسن‌های داخلی، عقد قراردادهای چندساله برای واکسن‌های اولویت‌دار، انتقال فناوری برای تولید واکسن‌های حیاتی با همکاری شرکای منتخب، هماهنگی میان رازی، پاستور و بخش خصوصی و حمایت هدفمند از شرکت‌های دانش‌بنیان باید در دستور کار قرار گیرد.
وی در ادامه با اشاره به ضرورت تقسیم کار میان دولت، بخش خصوصی و دانشگاه‌ها، گفت: دولت باید تعیین اولویت‌های سلامت، ایجاد بازار قابل پیش‌بینی، تنظیم‌گری هوشمند و کاهش ریسک سرمایه‌گذاری را بر عهده بگیرد. بخش خصوصی نیز باید بر توسعه فناوری تولید صنعتی، تجاری‌سازی و نوآوری در پلتفرم‌ها و مدل‌های کسب‌وکار متمرکز شود.
پریان در پایان تأکید کرد: دانشگاه‌ها و مؤسسات تحقیقاتی نیز باید در حوزه تولید دانش بنیادی، تربیت نیروی انسانی متخصص، همکاری در انتقال فناوری و توسعه مطالعات بالینی نقش‌آفرینی کنند.
انتهای پیام
