این سرزمین کهن، گنجینهای از تنوع زیستی را در خود جای داده و گونههای گیاهی ارزشمندی که برخی در معرض خطر انقراض قرار دارند، در دل خود پرورانده است، اما در کنار این نعمت خدادادی، چالشی دیرینه خودنمایی میکند. برداشتهای غیراصولی و ناپایدار که میراث طبیعی این منطقه را در معرض تهدید جدی قرار داده است.
یکی از اهالی روستای گزگسک پیرانشهر به ایسنا گفت: جمعآوری سبزیهای کوهی و برخی گیاهان دارویی، در دیرباز بخشی از معیشت خانوارها بوده است. ما این کار را بر اساس تجربه و شناخت محلی انجام میدادیم و معمولاً میزان برداشت محدودتر بود،. اما امروز به علت شرایط اقتصادی و کمبود درآمد، فشار برای برداشت بیشتر شده است.
این بانوی روستایی با بیان اینکه ما آگاهیم که برداشت بیرویه میتواند به کاهش جمعیت گونههای باارزش و حتی ناپدید شدن آنها منجر شود، گفت: اگر آموزشهای عملی در کنار برنامههای خرید یا حمایت از برداشت اصولی ارائه شود، آمادگی داریم نقش بیشتری در حفاظت از این منابع ایفا کنیم.
یکی از بهره برداران مراتع حومه ارومیه نیز به ایسنا گفت: گیاهان کوهی برای ما تنها یک محصول نیستند بخشی از طبیعت و دانش بومی منطقهاند و در مواردی هم برای مصرف خانوادگی و هم برای فروش استفاده میشوند.
وی ادامه داد: در سالهای اخیر برخی گونهها که قبلاً بیشتر دیده میشدند، اکنون کمپشتتر و محدودتر شدهاند. همچنین برداشت توسط افراد غیرمطلع یا خارج از الگوی صحیح، احتمال آسیب به رویشگاهها را افزایش میدهد.
این بهره بردار اظهار کرد: ما میخواهیم بدانیم چه گونههایی حساس هستند و برداشت از آنها باید با چه ضوابطی انجام شود. مدیریت باید به گونهای پیش برود که حفظ منابع طبیعی با منافع اقتصادی مردم در تضاد قرار نگیرد. اگر برنامههای احیا، تکثیر و آموزش برداشت اصولی همراه با ایجاد جایگزین اقتصادی اجرا شود، حفاظت از این منابع نیز برای مردم قابل تحققتر خواهد بود.
مژگان لارتی، محقق بخش جنگل و مراتع مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان غربی، در گفتوگو با ایسنا با ابراز نگرانی از روند کنونی برداشت بی رویه، افزود: امروزه بخش قابل توجهی از گونههای گیاهی و دارویی از عرصههای طبیعی برداشت میشود. این روند میتواند باعث کاهش چشمگیر جمعیت گونههای پرمصرف و نادر شده و حتی در مواردی به انقراض آنها منجر شود.
وی با تأکید بر پیامدهای نامطلوب این برداشتهای بیرویه، افزود: نوسان در مواد مؤثره و افت کیفیت محصول، از دیگر پیامدهای مستقیم برداشت غیراصولی است که ارزش اقتصادی و دارویی این گیاهان را کاهش میدهد. این موضوع نه تنها بر معیشت بهرهبرداران بلکه بر چرخه اکوسیستم منطقه نیز تأثیر منفی میگذارد.
وی گفت: با توجه به کاهش شدید منابع آب و محدودیتهای ناشی از آن، برنامهریزی برای کشت اغلب گیاهان دارویی بهجز چند گونه بازارپسند نظیر آویشن، گلمحمدی، اسطوخودوس، رزماری، سیاهدانه و زیره ـ عملاً امکانپذیر نبوده و در صورت اجرا نیز بهصورت بسیار محدود انجام میشود. در شرایط کنونی، کشت گونههای دارویی کوهی از نظر اقتصادی مقرونبهصرفه نیست، بنابراین تمرکز اصلی فعالیتها بر ارتقای شیوههای برداشت اصولی و پایدار این گونهها از عرصههای طبیعی قرار دارد.
لارتی در ادامه به راهکارهای کلیدی برای حفاظت و بهرهبرداری پایدار از این منابع ارزشمند اشاره کرد و گفت: راهبرد اصلی ما در حفاظت و بهرهبرداری از گیاهان دارویی، مجموعهای از اقدامات هماهنگ است. این راهبرد شامل کاهش کشت دیم گونههای مقاوم در منابع طبیعی، ترویج و نظارت بر برداشت اصولی، اهلیسازی و تکثیر گونههای در معرض خطر و همچنین احیای رویشگاههای تخریب شده میشود.
این محقق اظهار کرد: در مرکز تحقیقات تلاش میکنیم تا با ارائه دانش فنی و یافتههای پژوهشی، این رویکردها را به بهترین نحو عملیاتی کنیم.
به گزارش ایسنا، در مجموع برداشتهای غیراصولی، تهدیدی جدی برای انقراض گونههای ارزشمند و افت کیفیت منابع طبیعی محسوب میشود. لذا با تکیه بر دانش بومی، آموزش جوامع محلی، ارائه راهکارهای اقتصادی پایدار و همکاری میانبخشی، میتوان ضمن حفظ این میراث گرانبها، از ظرفیتهای اقتصادی آن نیز به شکلی مسئولانه بهرهمند شد.
از طرفی نیز مدیریت بهرهبرداری باید با درک واقعیتهای اقتصادی-اجتماعی منطقه، به سمت حفظ و احیای رویشگاهها و ترویج شیوههای برداشت پایدار گام بردارد.
انتهای پیام
