مهدی طغیانی، شامگاه چهارشنبه ۲۰ آبان در وبینار تخصصی «چالش‌های مشارکت عمومی در طرح‌های جامع شهری» به‌مناسبت روز جهانی شهرسازی به‌همه جهاددانشگاهی اصفهان با همکاری اندیشکده حکمرانی دانشگاه اصفهان اظهار کرد: شهرسازان افرادی هستند که برای ارتقای کیفیت زندگی مردم در شهرها تلاش می‌کنند و شهرسازی نیز از جمله فعالیت‌های بسیار مهمی است که به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم بر کیفیت زندگی شهروندان تأثیر می‌گذارد.
وی درباره موضوع مشارکت در طرح جامع شهری و تدوین و برنامه‌ریزی این طرح افزود: مردم و به‌ویژه نخبگان علاقه‌مند هستند در برنامه‌ریزی شهر خود و ترسیم آینده محل زندگی‌شان مشارکت داشته باشند، اما این امر به شرطی محقق می‌شود که اساساً مسیر مشخصی برای این مشارکت تعریف شده باشد و کانال روشنی در اختیار آنان قرار گیرد تا بدانند چگونه می‌توانند دیدگاه‌ها و نظرات خود را مطرح و منتقل کنند.
نماینده مردم اصفهان در مجلس شورای اسلامی با تشریح اینکه نخستین موضوع، اولویت داشتن جذب مشارکت شهروندان در فرایند تدوین طرح است، خاطرنشان کرد: باید مشخص شود که اساساً مشارکت مردم در تدوین طرح تا چه اندازه برای ما اولویت دارد. شاید در گذشته این موضوع چندان مورد توجه قرار نمی‌گرفت و اهمیت آن، دست‌کم در سطح اظهارنظر و بیان، به اندازه امروز مطرح نبود، اما اکنون جدی‌تر به آن پرداخته می‌شود و تلاش می‌کنیم حضور و مشارکت مردم را در این فرایند داشته باشیم.
طغیانی گفت: با این حال، اینکه این مشارکت تا چه اندازه در عمل تحقق پیدا کند و آثار خود را نشان دهد، به چند نکته مهم بستگی دارد. به‌نظر می‌رسد فعالان حرفه‌ای این حوزه نیز می‌توانند در روشن‌تر شدن این موضوعات و فراهم کردن زمینه‌های لازم برای مشارکت مؤثر مردم، ما را راهنمایی کنند.
فهم مسائل شهری؛ نخستین پیش‌نیاز مشارکت مردم
وی یادآور شد: مردم باید نسبت به مسائلی که قرار است یک طرح جامع شهری برای حل آن‌ها تدوین شود، آگاهی داشته باشند و مشخص شود که اساساً مسئله و هدف طرح جامع چیست. در حال حاضر، مسائل و چالش‌های متعددی در شهر اصفهان و مناطق پیرامونی آن وجود دارد که این مسائل هنوز به‌طور کامل برای مردم تبیین نشده است. ما نتوانسته‌ایم برخی از این اتفاقات و پیامدهای آن‌ها را به‌درستی برای شهروندان توضیح دهیم.
نماینده مردم اصفهان در مجلس شورای اسلامی اضافه کرد: البته برخی از مسائل به‌تدریج برای مردم روشن شده است. برای نمونه، در شهر اصفهان تقریباً برای عموم مردم مشخص شده که خشکی زاینده‌رود چه پیامدهایی برای شهر و زندگی شهروندان دارد. همچنین آثار فرونشست زمین بر کیفیت زندگی مردم، محل سکونت آنان و آسیب‌هایی که از این پدیده ناشی می‌شود، تا حدود زیادی برای شهروندان قابل درک شده است.
طغیانی ادامه داد: اگر اکنون از مردم بپرسیم که اولویت نخست آنان در هرگونه اصلاح و بازنگری طرح جامع اصفهان چیست، با توجه به شناختی که از مسئله زاینده‌رود دارند، احتمالاً پاسخ خواهند داد که هر اقدامی که به احیای جریان آب در این رودخانه کمک کند، باید در اولویت قرار گیرد و از هر اقدامی که به تشدید خشکی زاینده‌رود منجر می‌شود، باید پرهیز شود.
وی برای تشریح دقیق‌تر این موضوع به روند توسعه سکونتگاهی در اصفهان اشاره کرد و افزود: در مقطعی، بدون توجه کافی به میزان بارگذاری بر زاینده‌رود، توسعه سکونتگاهی به‌صورت بی‌رویه انجام شد. منظور از این موضوع صرفاً شهر اصفهان نیست، بلکه مجموعه شهری اصفهان مدنظر است؛ به‌گونه‌ای که جمعیتی بسیار فراتر از ظرفیت و توان منطقه در شهرهایی مانند بهارستان، فولادشهر، شاهین‌شهر و سایر مناطق پیرامونی اصفهان مستقر شدند.
نماینده مردم اصفهان در مجلس شورای اسلامی تأکید کرد: همه این مناطق به نوعی از منابع زاینده‌رود استفاده می‌کنند. برآوردهای فعلی نشان می‌دهد که حدود نیمی از ظرفیت رودخانه زاینده‌رود صرف شرب می‌شود. بنابراین، این گزاره که در سطح کشور حدود ۱۰ درصد منابع آب به شرب و صنعت اختصاص دارد و بخش عمده آن در کشاورزی مصرف می‌شود، درباره اصفهان صدق نمی‌کند؛ چراکه در این استان حدود ۵۰ درصد آب برای مصارف شرب استفاده می‌شود. دلیل این مسئله نیز آن است که بارگذاری سکونتگاهی فراتر از ظرفیت منطقه انجام شده و بخش عمده آن در شهر اصفهان و مجموعه شهری پیرامون آن شکل گرفته است.
توسعه جمعیتی اصفهان با ظرفیت منابع آبی تناسب ندارد
طغیانی با تأکید بر ضرورت تبیین پیامدهای توسعه شهری برای مردم گفت: باید این مسائل را برای شهروندان توضیح دهیم. اصفهان شهری مهاجرپذیر است و بسیاری از هم‌استانی‌ها و همچنین ساکنان استان‌های همجوار علاقه‌مند هستند در این شهر سکونت داشته باشند. کلان‌شهرهایی مانند اصفهان، تهران، مشهد و تبریز به‌دلیل برخورداری از جذابیت‌ها و امکانات مختلف، برای ساکنان مناطق پیرامونی خود مقصدهای جذابی محسوب می‌شوند.
وی ادامه داد: اکنون باید این پرسش را مطرح کنیم که اگر شهر اصفهان را گسترش دهیم و بارگذاری جمعیتی بیشتری بر کلان‌شهر اصفهان و مجموعه شهری آن تحمیل کنیم، چه اتفاقی رخ خواهد داد؟ معنای چنین اقدامی این است که مسئله خشکی زاینده‌رود نه‌تنها حل نمی‌شود، بلکه در آینده نیز پیچیده‌تر و دشوارتر خواهد شد. اگر این موضوع را برای مردم توضیح دهیم و درباره آن نظرسنجی یا مطالعات آماری و مشارکتی انجام دهیم، پاسخ شهروندان به‌روشنی این خواهد بود که نباید بارگذاری جمعیتی بیشتری بر کلان‌شهر اصفهان و مجموعه شهری آن تحمیل شود.
نماینده مردم اصفهان در مجلس شورای اسلامی با تشریح اینکه مجموعه شهری اصفهان صرفاً به محدوده شهر اصفهان محدود نمی‌شود، اظهار کرد: شاهین‌شهر، بهارستان، فولادشهر و سایر مناطقی که در ارتباط با کلان‌شهر اصفهان توسعه پیدا می‌کنند، بخشی از این مجموعه شهری هستند و باید در بررسی ظرفیت‌های جمعیتی و منابع آن‌ها مورد توجه قرار گیرند. چرا در حال تصویب تغییر کاربری حدود دو هزار تا دو هزار و ۵۰۰ هکتار زمین در مجموعه شهری اصفهان هستیم؟
طغیانی توضیح داد: در حال حاضر، مطالعات مربوط به بهارستان ۲، فولادشهر ۲ و شهرک شیخ‌بهایی در حال انجام است. همچنین برنامه‌ریزی برای سپاهان‌شهر ۲ و توسعه محدوده غربی سپاهان‌شهر دنبال می‌شود؛ به‌گونه‌ای که این محدوده به‌تدریج در حال شکل‌گیری است، خرید و فروش زمین در آن انجام می‌شود و تغییر کاربری آن نیز به‌تدریج به یک مطالبه تبدیل شده است. برآورد من این بود که مجموع این اراضی حدود دو هزار تا دو هزار و ۵۰۰ هکتار باشد.
وی با طرح این پرسش که منابع آبی مورد نیاز این توسعه از کجا تأمین خواهد شد؟ افزود: رشد جمعیت اصفهان مشخص است و وضعیت ساخت‌وساز در شهر نیز قابل بررسی است. تعداد خانه‌های خالی نیز مشخص است. بنابراین، باید این فرض را در نظر بگیریم که ۷۰ تا ۸۰ درصد جمعیتی که برای آنان در این مناطق مسکن ساخته می‌شود، از مهاجران خواهند بود. ظرفیت شهر اصفهان با این حجم از ساخت‌وساز و بارگذاری جمعیتی تناسب ندارد. باید مشخص شود که منابع آب مورد نیاز این جمعیت را از کجا تأمین خواهیم کرد و آیا زاینده‌رود ظرفیت پذیرش بارگذاری جدید را دارد؟ دوستان نیز در این زمینه تأکید داشتند که اساساً چنین امکانی وجود ندارد و نمی‌توان بارگذاری مسکونی جدیدی بر منابع آبی منطقه تحمیل کرد.
نماینده مردم اصفهان در مجلس شورای اسلامی خاطرنشان کرد: فردی که از استان خوزستان به اصفهان مهاجرت می‌کند، سهمیه منابع آبی خود را همراه نمی‌آورد. همچنین فردی که از شهرکرد، چهارمحال‌وبختیاری، فریدن یا فریدون‌شهر به اصفهان می‌آید و در این شهر ساکن می‌شود، منابع آبی مورد نیاز زندگی خود را به همراه نمی‌آورد. این افراد برای زندگی، سکونت و فعالیت اقتصادی به منابع آب نیاز دارند و اگر قرار باشد کسب‌وکار و فعالیت اقتصادی نیز در اصفهان راه‌اندازی کنند، نیازهای آبی بیشتری به منطقه تحمیل خواهد شد.
طغیانی گفت: این‌ها پرسش‌هایی است که به‌تازگی در کشور ما جدی‌تر مطرح شده‌اند و در گذشته چندان مورد توجه قرار نمی‌گرفتند. این مسئله تنها مختص اصفهان نیست و در تهران نیز با چنین شرایطی مواجه هستیم؛ به‌گونه‌ای که توقف بارگذاری در تهران و کرج به تصویب رسیده است. این موضوع در کلان‌شهر مشهد و قم نیز وجود دارد.
وی ادامه داد: هنگامی که وضعیت کلان‌شهرهای کشور را بررسی می‌کنیم، می‌بینیم که بسیاری از آن‌ها در فلات مرکزی قرار گرفته‌اند و با محدودیت منابع آبی مواجه هستند. این شهرها برای تأمین منابع مورد نیاز زندگی مردم، زیست شهری، محیط زیست، فضای سبز، صنعت و فعالیت‌های اقتصادی با مشکل روبه‌رو هستند؛ در حالی که در برخی مناطق دیگر کشور منابع آبی وجود دارد، اما بارگذاری و توسعه متناسب با ظرفیت آن منابع انجام نشده است.
داده‌های کافی باید در اختیار شهروندان قرار گیرد
نماینده مردم اصفهان در مجلس شورای اسلامی دومین پیش‌نیاز مشارکت مؤثر مردم در تدوین طرح جامع را دسترسی به داده‌ها و اطلاعات کافی دانست و تأکید کرد: داده‌های کافی درباره مسائل شهری در اختیار مردم قرار ندارد. البته این مسئله دلایل مختلفی دارد و در برخی موارد نیز شرایط به‌گونه‌ای نیست که بتوان تمام این داده‌ها را به‌صورت عمومی منتشر کرد؛ چراکه ممکن است انتشار برخی اطلاعات موجب ایجاد نگرانی و اضطراب در میان مردم شود. در حال حاضر نمی‌توان نقشه فرونشست شهر اصفهان را به‌صورت عمومی و بدون ملاحظات لازم تشریح کرد؛ زیرا انتشار و تبیین برخی اطلاعات ممکن است در بخش‌هایی موجب برهم خوردن آرامش و شرایط زندگی مردم شود.
طغیانی یادآور شد: بنابراین، پس از شناخت مسئله، موضوع دسترسی به داده‌ها مطرح می‌شود. باید بررسی کنیم که آیا می‌توانیم اطلاعات مرتبط با مسائل شهری را در اختیار مردم قرار دهیم و پس از آن، از شهروندان بخواهیم که با شناخت مسئله و آگاهی از داده‌ها، درباره راهکارهای حل آن اظهارنظر کنند.
وی ادامه داد: زمانی که مردم مسئله را شناختند و اطلاعات لازم را دریافت کردند، می‌توان گزینه‌های مختلف را در اختیار آنان قرار داد و پرسید که برای حل این مسائل چه پیشنهادی دارند. در واقع، باید سناریوهای مختلف توسعه شهری اصفهان و گزینه‌های پیش‌رو در تدوین طرح جامع برای مردم تشریح شود تا بتوانند با آگاهی و شناخت کافی درباره آن‌ها اظهارنظر کنند.
نماینده مردم اصفهان در مجلس شورای اسلامی با تشریح اینکه مسائل شهری اصفهان به این موارد محدود نمی‌شود، اظهار کرد: در این شهر مسائل بسیار زیادی وجود دارد که هرکدام برای تبیین و بررسی به مجموعه‌ای از داده‌ها و اطلاعات نیاز دارند تا بتوانیم آن موضوع را به‌درستی برای مردم تشریح کنیم.
مردم باید اطمینان داشته باشند نظراتشان تأثیرگذار است
طغیانی سومین نکته مهم در جلب مشارکت شهروندان را اطمینان از تأثیرگذاری نظرات و پیشنهادهای آنان دانست و گفت: مردم، به‌ویژه نخبگان، زمانی در یک حوزه مشارکت جدی خواهند داشت که اطمینان داشته باشند این مشارکت به نتیجه می‌رسد، نظراتشان شنیده می‌شود و دیدگاه‌های آنان در تصمیم‌گیری‌ها تأثیرگذار است. اگر افراد احتمال ندهند که نظراتشان مورد توجه قرار می‌گیرد و تصور کنند که این اظهارنظرها تأثیری در تصمیمات نخواهد داشت، به‌تدریج نسبت به موضوع بی‌تفاوت می‌شوند. ممکن است فرد مسئله را به‌درستی بشناسد، اما با خود بگوید چه اقدامی از دست من برمی‌آید و در نهایت باید با شرایط موجود کنار بیایم.
وی ادامه داد: مردم ممکن است تصور کنند دولت مسیر خود را دنبال می‌کند، شهرداری نیز تصمیمات خود را می‌گیرد و دانشگاه‌ها هم درگیر فعالیت‌های خود هستند؛ بنابراین، مشارکت و اظهارنظر آنان نمی‌تواند تأثیر مشخصی بر روند تصمیم‌گیری داشته باشد. این مسئله بسیار مهم است و باید این اطمینان به شهروندان داده شود که حضور و مشارکت آنان نتیجه‌بخش خواهد بود.
نماینده مردم اصفهان در مجلس شورای اسلامی درباره طولانی شدن فرایند تدوین طرح جامع اصفهان اضافه کرد: برای تدوین یک طرح جامع، چندین سال زمان صرف می‌شود و حتی اگر فردی در این رشته فعالیت حرفه‌ای داشته باشد، پس از گذشت چنین مدت طولانی ممکن است انگیزه خود را برای مشارکت، ارائه پیشنهاد و اظهارنظر در این فرایند از دست بدهد. هشت سال زمان بسیار زیادی است. پس از تبیین مسائل، انتقال داده‌ها و ایجاد شناخت عمومی نسبت به چالش‌ها و سناریوهای مختلف، باید فرایندی تعریف شود که مردم و ذی‌نفعان بتوانند در آن مشارکت کنند، دیدگاه‌های خود را ارائه دهند و از میزان تأثیرگذاری نظراتشان نیز مطلع شوند.
طغیانی ادامه داد: مردم باید بدانند گزینه‌های پیش‌رو برای انتخاب چیست، فرایند چگونه پیش خواهد رفت و نظرات آنان در کدام بخش از تصمیم‌گیری‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. صرف دعوت از مردم برای اظهارنظر کافی نیست، بلکه باید سازوکاری وجود داشته باشد که امکان مشاهده آثار مشارکت و پیگیری نتایج آن را فراهم کند.
مشارکت انتخاباتی زمانی افزایش می‌یابد که مردم احساس اثرگذاری کنند
وی درباره تجربه انتخابات در کشورهای مختلف و ایران افزود: در انتخابات‌هایی که در نقاط مختلف دنیا و حتی در کشور ما برگزار می‌شود، مردم زمانی مشارکت بیشتری دارند که مسائل و موضوعات اصلی برای آنان روشن شده باشد، بدانند نقاط اختلاف و محل تصمیم‌گیری کجاست و بتوانند از یک دیدگاه یا جریان حمایت کنند. مردم باید احساس کنند حضور آنان در یک فرایند، اثرگذار و تعیین‌کننده است.
نماینده مردم اصفهان در مجلس شورای اسلامی تأکید کرد: هنگامی که فرد احساس کند مشارکت وی اهمیت دارد و می‌تواند در نتیجه نهایی تأثیر بگذارد، انگیزه بیشتری برای حضور پیدا می‌کند، اما هر زمان که تصور کند مشارکتش چندان مهم نیست، اثربخشی ندارد و به نتیجه‌ای منجر نمی‌شود، میزان مشارکت وی کاهش پیدا می‌کند. این موارد از عوامل تعیین‌کننده در میزان مشارکت مردم هستند و باید در فرایند تدوین طرح جامع شهری نیز مورد توجه قرار گیرند.
نظارت دانشگاه اصفهان بر فرایند تدوین طرح جامع
طغیانی با تشریح روند نظارت بر تدوین طرح جامع اصفهان گفت: حدود دو سال است که مجموعه‌ای از ظرفیت‌های شورای شهر، اندیشکده حکمرانی و دانشگاه اصفهان درگیر موضوع نظارت بر طرح جامع شده‌اند. این نظارت در چارچوب قوانین شهرسازی انجام می‌شود، اما از آنجا که شهرداری و شورای اسلامی شهر اصفهان از دریافت‌کنندگان نهایی این طرح هستند، رویکرد شورای شهر این بوده است که در طول دوره تدوین نیز بر فرایند تهیه آن نظارت داشته باشد و نظارت صرفاً به مرحله پس از اتمام طرح محدود نشود.
وی ادامه داد: البته این موضوع از ابتدا به شکلی که مدنظر ما بود محقق نشد و دیدگاه‌ها و ملاحظاتی در این زمینه وجود داشت، اما در نهایت رویکرد بر این قرار گرفت که دانشگاه اصفهان از طرف شورای شهر در فرایند تدوین طرح جامع نظارت کند. بدین ترتیب، جمعی از نخبگان، به‌ویژه در فضای دانشگاهی و علمی استان، در فرایند نظارت بر طرح جامع اصفهان درگیر شدند. در این چارچوب، جلسات متعددی برگزار شد و من نیز در برخی از این نشست‌ها حضور داشتم.
نماینده مردم اصفهان در مجلس شورای اسلامی اظهار کرد: در این جلسات، مردم، نخبگان و مدیران بخش‌های مختلف مرتبط با مسائل مجموعه شهری حضور پیدا می‌کردند. همچنین مدیران و کارشناسان دستگاه‌های مختلف، اعم‌از افراد شاغل و بازنشسته، در این نشست‌ها مشارکت داشتند و بازخوردهای بسیار خوبی نیز دریافت می‌شد. البته برگزاری این جلسات و دریافت دیدگاه‌ها به‌تنهایی به معنای تکمیل فرایند مشارکت نیست. بخش مهم موضوع این است که طرح مطابق زمان‌بندی و برنامه‌ای که برای آن تعیین شده است، به نتیجه برسد. همچنین باید مشخص شود دیدگاه‌ها و پیشنهادهایی که در طول این جلسات مطرح شده‌اند، تا پایان فرایند چگونه پیگیری شده و آیا به نتیجه رسیده‌اند یا خیر و چه میزان تغییر در برنامه و طرح ایجاد کرده‌اند.
طرح جامع اصفهان باید هرچه زودتر به نتیجه برسد
طغیانی با دعوت از متخصصان و فعالان حوزه شهرسازی برای مشارکت در فرایند تدوین طرح جامع اصفهان گفت: افرادی که به‌صورت حرفه‌ای در حوزه شهرسازی فعالیت می‌کنند و به اصفهان علاقه‌مند هستند و این شهر را بخشی از هویت و سرنوشت خود می‌دانند، می‌توانند به‌عنوان افراد مرتبط و متخصص، به این فرایند کمک کنند. امیدوارم این افراد با مشارکت و ارائه دیدگاه‌های تخصصی خود، به پیشبرد فرایند تدوین طرح جامع اصفهان کمک کنند تا این طرح با سرعت بیشتری به نتیجه برسد.
وی در تشریح آخرین وضعیت طرح جامع اصفهان افزود: یک مرحله از این طرح در شورای عالی شهرسازی و معماری ایران به تصویب رسیده و اکنون فرایند ادامه کار دنبال می‌شود. امیدوارم در ماه‌های پیش‌رو، روند تدوین طرح با سرعت بیشتری پیش برود و جمع‌بندی آن هرچه زودتر انجام شود؛ چراکه ادامه بلاتکلیفی برای شهری مانند اصفهان که با مسائل و چالش‌های متعددی مواجه است، به نفع شهر نیست.
نماینده مردم اصفهان در مجلس شورای اسلامی در پایان تأکید کرد: اصفهان مسائل بسیار زیادی دارد که تنها یکی از آن‌ها در این گفت‌وگو تشریح شد. بلاتکلیفی در شهری با این حجم از مسائل، موجب می‌شود مشکلات به‌تدریج پیچیده‌تر شوند و به‌جای حل شدن، ابعاد دشوارتری پیدا کنند. از همین‌رو، ضروری است فرایند تدوین و نهایی‌سازی طرح جامع اصفهان با سرعت بیشتری دنبال شود.
انتهای پیام
