احسان محمدی‌نژاد در گفت‌وگو با ایسنا با تشریح اهمیت «دیپلماسی علمی» در میانه تحولات پرآشوب منطقه و رقابت فزاینده قدرت‌های جهانی، به تغییر ماهیت قدرت در قرن حاضر اشاره کرد و گفت: تحولات سال‌های اخیر نشان می‌دهد که میدان منازعه قدرت‌ها به حوزه دانش کشیده شده است. امروزه فناوری‌های پیشرفته، زیرساخت‌های تحقیقاتی و جریان تبادل نخبگان، از ابزارهای اصلی اعمال قدرت به شمار می‌روند؛ در چنین شرایطی، اتخاذ نگاهی راهبردی، فعال و واقع‌بینانه به دیپلماسی علمی برای تثبیت جایگاه ایران در نظم در حال تغییر جهانی، یک ضرورت حیاتی است.

سدی در برابر انزوای دانشی و گسست نخبگانی

وی نخستین کارکرد دیپلماسی علمی را جلوگیری از انزوای دانشی کشور دانست و افزود: تجربه جهانی ثابت کرده که حتی در اوج تنش‌های سیاسی، همکاری‌های علمی می‌تواند مسیر ارتباطی را حفظ کند. دانشگاه‌ها به دلیل انعطاف‌پذیری بیشتر نسبت به ساختارهای رسمی، می‌توانند کانال‌هایی پایدار برای تعامل ایجاد کنند. ما نباید اجازه دهیم فشارهای سیاسی، مسیر ارتباطات علمی کشور را مسدود کند.

محمدی نژاد همچنین بر نقش دیپلماسی علمی در حفظ سرمایه انسانی تأکید کرد و گفت: اگر نتوانیم افق روشن علمی و ارتباط فعال با شبکه‌های جهانی دانش را برای پژوهشگران فراهم کنیم، پدیده مهاجرت نخبگان تشدید می‌شود. دیپلماسی علمی با ایجاد احساس پیوستگی با جهان علم، مانع از گسست نخبگانی خواهد شد.

اصلاح تصویر بین‌المللی و قدرت بازدارندگی نرم

مشاور استاندار هرمزگان با بیان اینکه علم بخشی از «قدرت بازدارندگی» کشورهاست، خاطرنشان کرد: حضور مؤثر دانشمندان و شرکت‌های دانش‌بنیان ایرانی در مجامع بین‌المللی، چهره‌ای متفاوت از ایران ارائه می‌دهد؛ ایرانی که دارای توان نوآوری و قابلیت مشارکت در حل مسائل جهانی است. این حضور می‌تواند روایت‌های رسانه‌ای مغرضانه را که ظرفیت‌های ما را تحت‌الشعاع منازعات سیاسی قرار می‌دهند، خنثی کند.

نگاه به شرق و بهره‌گیری از ظرفیت ایرانیان خارج از کشور

محمدی‌نژاد در بخش دیگری از این گفتگو، به الزامات تحقق یک دیپلماسی علمی موفق اشاره کرد و گفت: ما باید از نگاه محدود به غرب عبور کنیم. در جهان چندقطبی آینده، قدرت‌های نوظهور آسیایی در حوزه‌های هوش مصنوعی، انرژی و صنایع پیشرفته بازیگران کلیدی هستند و می‌توانند شرکای راهبردی ما باشند.

وی همچنین بر ضرورت استفاده از ظرفیت عظیم ایرانیان نخبه در خارج از کشور تأکید کرد و افزود: هزاران استاد و پژوهشگر ایرانی در برترین مراکز علمی جهان، پل‌های ارتباطی ارزشمندی هستند که نادیده گرفتن آن‌ها با منافع ملی سازگار نیست.

مردمی‌سازی علم و ضرورت «روایت‌گری حرفه‌ای»

عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی خواستار خروج دیپلماسی علمی از انحصار ساختارهای رسمی شد و گفت: پارک‌های علم و فناوری، استارتاپ‌ها و انجمن‌های علمی باید بازیگران فعال این عرصه باشند. همچنین باید بتوانیم دستاوردهایمان را به درستی در سطح بین‌المللی "روایت" کنیم. در جهان امروز صرف تولید علم کافی نیست؛ اگر نتوانیم پیشرفت‌هایمان را به زبان جهانی معرفی کنیم، بخش مهمی از قدرت ما پنهان خواهد ماند.

تمرکز بر چالش‌های مشترک جهانی

وی حوزه‌هایی نظیر سلامت، محیط زیست، مدیریت بحران، انرژی و هوش مصنوعی را بهترین بستر برای اعتمادسازی و کاهش تنش‌ها دانست و تصریح کرد: آینده متعلق به کشورهایی است که بتوانند میان قدرت علمی و قدرت سیاسی پیوند برقرار کنند. برای ایران، دیپلماسی علمی نه فقط ابزار توسعه، بلکه راهبرد کلان برای تثبیت جایگاه در نظم جدید جهانی است.

انتهای پیام